banner-top12

Oqırman xatı till

Qosqan waqıtı Qaraşa 20, 2014 | 699 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

Ana tilin şekaranı qorğağandaý qorğawımız kerek

Til – qaý ulttıñ bolmasın tarïxı men tağdırı, tälimi men tärbïesiniñ negizgi quralı. Til – adam janınıñ tilmaşı. Tilsiz jürek tübindegi bağasız sezimder, jan tükpirindegi asıl oýlar jarıq körmeý, kor bolıp qaladı. Adam til arqasında ğana jan sırın sırtqa şığarıp, basqağa uqtıra aladı. Tili kem bolsa, adamnıñ qor bolğanı. Oýıñ tolıp turıp, aýtwğa tiliñ jetpese, adamnıñ jan dünïesi iş qazandaý qaýnaýdı. Qısqası, adamnıñ adam bolıp qalıptaswınıñ barlığı sol tildiñ arqası.
Til ärbir adamğa osındaý qımbat bolsa, ärïne ol ult üşin de öte qımbat. Tilsiz ult, tilinen aýrılğan ult – dünïede ult bolıp jasaý almaq emes. Ondaý ult qurımaq. Ulttıñ ult bolıp qalıptaswı üşin eñ birinşi til kerek. Ulttıñ tili kemï bastawı qurï bastağanın körsetedi. Ultqa tilinen qımbat närse bolmawı kerek. Ärbir ulttıñ tilinde sol ulttıñ sırı, tarïxı, turmısı, minezi aýnadaý körinip turadı. Qazaq tilinde qazaqtıñ sarı saýran dalası, birese jelsiz tündeý tınıq, birese quýındaý ekpindi tarïxı, sarı dalada üdere köşken turmısı, asıqpaýtın, sabırlı minezi – bäri de körinip tur. Qazağımnıñ sarı dalası qandaý keñ bolsa – tilimiz de sondaý keñ, äri baý. Osı küngi türik tilderiniñ işinde qazaq tilinen baý, oramdı, tereñ til joq.
Til baýlığı – ärbir eldiñ ulttıq maqtanışı. Demek, är adam ana tilin köziniñ qaraşığındaý qorğawğa, onıñ orınsız şubarlanwınıñ qandaýına da qarsı turwı tïis. Sebebi til – tawsılmaýtın baýlıq. Qanşa til bilseñ, özgeden sonşa kez bïiksiñ. Basqa tildi bilseñ, ärïne maqtanış. Äýtse de öz ana tilin ayaq astı etwge bolmaýdı. Eñ birinşi twğan eliñniñ memlekettik tilin bilwge, onı qurmettewge mindettisiñ. Öýtkeni ana tili – ar ölşemi. Tildi şubarlaw – ardı şubarlaw, köñil tunığın laýlaw.
Qazir köptegen jastar öz ana tilin durıs bilmeýdi. Ata – babalarımızdan qalğan asıl qazına tilimizdi saqtawdıñ tïimdi jolı – otbasında ana tilimizde söýlep, aýnalamızdağı dünïe twralı sol tilde aýtıp, sol tilde böliswiñ kerek. Sebebi, tilden askan baýlıq joq. Mal-mülik, altın kümis, asıl qazınalarıñnıñ barlığı tüpkilikti emes. Künderdiñ küninde sarqıladı, tozadı. Al xalıqpen birge jasaýtın til baýlığı mäñgi tozbaýdı, ol öziñmen birge ketetin asıl qazınañ.
Qazaq tili öziniñ dalasındaý keñ pişilgen, jaýdarı da jalpaq til. Qazaq sözi qaşan da dalanıñ qoñır jelindeý añqıldap erkin esip turadı. Twğan til bizdiñ birinşi baqıtımız, brinşi ırısımız, biz sondıqtan «ana tili» deýmiz. Qazaqtar «ana tili» dep tilimizdi erekşe qurmetteýdi. Demek, ana tilin şekaranı qorğağandaý qorğawımız kerek.
Ana tilin bilip turıp, bötenşe jaqsı söýleseñ, bul – süýiniş, ana tilin bilmeý turıp, orısşa jaqsı söýleseñ, bul – küýiniş dep öte orındı aýtılğan. Ötkeni, ana tili – qaýnağan qannıñ, qïnalğan jannıñ, tolğantqan köñildiñ, lüpildegen jürektiñ sığındısı. Ana süti siñbegen, besik jırınan när almağan ulttıñ boýına qasïet tana sütimen kirmeýdi. Qazirgi tañda ulttıq tilimizdiñ – memlekettik tilimizdiñ märtebesin köterwge barlıq qazaq ortaq küş salwımız kerek. Abaý men Mağjan sındı asqar alıptarın twğızğan, äkeleri men anaları bolğan ultımızdıñ tiregi sensiñ, twğan tilim. Olaý bolsa, ana tilimizdi aldımen özimiz qurmetteýik, ardaqtaýıq. Sonda ğana twğan tilimizdiñ twı bïikterde jelbirep turatın boladı.

Qarlığaş Baýseýitqızı
Almatı qalası Türksib awdandıq
XQKO ïnspektorı




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑