banner-top12

Oqırman xatı no image

Qosqan waqıtı Mamır 15, 2014 | 2  447 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

1

AVTOKÖLİKTERDİÑ ŞIĞW TARÏXI

 

Qazirgi tañda barlıq otbasında künnen-künge avtokölikter köbeýip kele jatqanına bärimiz kwämiz. Sol avtokölikterdiñ tarïxı jaýlı bile bermeýdi ekenbiz.. Avtomobïl atawı grektiñ «avto»-özi, «mobïl» – qozğalatın degen sözderinen şıqqan. Jer betindegi alğaşqı avtomobïl 1970 jılı qurastırılıptı. Onı francwz ïnjeneri Nïkolya Jozef Kyuno oýlap tapqan bolatın. Bwmen jürgen avtomobïl sağatına 4 şaqırım jıldamdıqpen ğana qozğaldı. Alaýda bul maşïnada tejegiş ornatılmağandıqtan, ol tas qabırğağa soğılıp, jaramsız bolıp qaldı.
Al 1885 jılı nemis önertapqışı Karl Benc janarmaýmen sağatına 16 şaqırım jıldamdıqpen qozğalatın üş döñgelekti kölik qurastırdı. Arada segiz jıl ötken soñ Karl Benc tört döñgelekti kölik qurastırdı.
1895 jılı nemis önertapqışı Gotlïb Daýmler birinşi motocïkldi qurastırğan bolatın. Bir qızığı Karl Benc pen Gotlïb Daýmlerdiñ avtomobïl şığaratın jeke fïrmaları bola tura, bir qalada tursa da, ekewi bir-birimen mülde kezdespepti. Al keýinnen eki önertapqış birigip «Daýmler-Benc» degen jaña atawğa ïe boladı. Bul kompanïya älem narığına «Mersedes» köligin şığarıp keledi.
1895 jılı Francïyanıñ ataqtı «Reno» kompanïyası qurıldı. «Reno» -älemdegi taksï kölikterin şığarğan tuñğış kompanïya. Avtomobïlderdiñ türleri öte köp. Olar bir-birinen sırtqı pişini men jıldamdığı, janarmaýdı ünemdewi men erekşelenedi. Avtomobïlder qurastırılmas burın birinşi qağaz betine tüsiriledi. Jaña qurastırılğan kölikter türli sınaqtan ötkiziledi. Mundaý sınaq kraştest dep ataladı. «Kraş»-ağılşınnıñ apat, «test»-sınaq degen sözinen şıqqan. Sınaqtar sağatına 60 şaqırım jıldamdıqpen jürip kele jatqan köliktiñ arnaýı daýındalğan qattı qabırğalarğa nemese zattarğa nemese zattarğa soqtığısı arqılı jasaladı. Sınaqtıñ maqsatı- bolaşaq adam ömiriniñ qawipsizdigin qamtamasız etw. Arnaýı tekserw alañında avtomobïlderdi öte qattı jürgizip, olardıñ jıldamdığı jäne tejegişteriniñ jumıs istew mümkindikteri anıqtaladı.
Avtomobïlderdiñ kelesi bir türi jolsız nemese naşar joldarmen jürwge arnalğan kölikter. Mundaý kölikter djïp degen atawğa ïe. Bul kölikterdiñ 4 döñgelegi qatar aýnaladı. Jolı naşar, taw qırattarında jürwge arnalğan kölikterdiñ işinde eñ tanımal «Xammer» köligi. Bul kölikti äwel basında amerïkandıq «Djeneral» fïrması öz armïyası üşin şığarğan bolatın.Biraq bul äskerï maqsatta paýdalanw üşin şığarılğan kölik köpşiliktiñ qızığwşılığın twdıradı. Suranısqa ïe bolğandıqtan satılwğa şığarıla bastadı.
Eñ qımbat, eñ sändi ülgidegi kölikterdi şığarwmen aýnalısatın «Rolls-Roýs» attı kompanïya da bar. Mısalı «Rolls-Roýs» markasındağı kölikter arnaýı tapsırıspen ğana qurastırıladı. Sol kekildi «Mazeretï», «Bentlï» kölikteri de älemdegi eñ qımbat kölikterdiñ qatarınan orın aladı. Kölik şığaratın kompanïyalar sport kölikterin de qurastıra bastadı. Al Ïtalïyanıñ «Ferrarï» fïrması tek sporttıq jarıstarğa arnalğan kölikter ğana şığaradı.
Al dünïejüzi boýınşa kölik türlerin köp şığaratın memleket-Japonïya. Japondardıñ ataqtı «Toýota», «Xonda», «Mïcwbïsï» sïyaqtı ataqtı fïrmaları jılına 8 ml. kölik şığaradı eken. Al Amerïkanıñ «Djeneral motors» kompanïyasına qaraýtın zawıttar 6 mïllïon kölik qurastırsa, Germanïya 5 mïllïonğa jwıq kölik daýındaýdı. Qazir jer şarınıñ qaý tükpirinde de köliktiñ türleri köp. Biraq naqtı qanşa ekenin eşkim bilmeýdi. Ğalımdardıñ aýtwına qarağanda dünïe jüzinde 600 mïllïonğa jwıq avtokölik bar eken.

Asılbaev Rısdäwlet,
Almatı ïndwstrïaldı kolledjiniñ stwdenti

 




One Response to AVTOKÖLİKTERDİÑ ŞIĞW TARÏXI

  1. Sandwğaş says:

    öte keremet, qızıq eken.

Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑