banner-top12

Salt-dästür 34221314_7bd6ceb49859

Qosqan waqıtı Aqpan 26, 2016 | 697 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

AWA RAÝINIÑ AMALDARI TWRALI BİLGİÑİZ KELSE

Qazaq xalqınıñ juldızşıları Aýdıñ twwı, toğıswı, aralıq şağın baýqap, bağamdap, sol arqılı awa raýın aldın ala boljap otırğan. Olardıñ joramaldarı ünemi däl kelgen.
Är aýda keletin amaldarınıñ sanı jïırma tört. Bul amaldar en eki aýğa bölingen. On ekisi jazğı mawsımğa, on ekisi qısqı mawsımğa jatadı. Bular işteý tağı bölinedi: altawı köktem, altawı jaz, altawı küz, altawı qıs mawsımına tän.
Osı jïırma tört amaldı öz erekşelikterine saý qısqaşa tanıstırıp otırmaqpız. Babalar boljamı boýınşa, awa raýınıñ amaldarınan xabardar bolğıñız kelse, «Dästür» jwrnalın jibermeý oqıñız nemese bir jılğa jazdırıp alıñız.

Qañtar aýında

Künniñ talaswı
Ol qañtardıñ alğaşqı künine tuspa-tus keletin amal. Bul kezde kün boý köteredi, awa-raýı özgerip, qar jawadı, sırğıma jüredi, boran bolwı da mümkin.

Qırıqayaq amalı
Waqıtı jäne mäni: qañtardıñ 10 jañasınan 15 jañasına deýin jalğasadı. Qıs mawsımınıñ birinşi amalı.
Basqaşa atalwı: qañtardıñ qırıqayağı. Qañtarda qılawlap jawğan qardı qırıq kün jel üýirip, buýdalap turatınına qaratılğan.
Awa raýınıñ erekşeligi: qar jawadı, kün swıtadı.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «qardı qılaw ösiredi, balanı sılaw ösiredi», «qañtar twmaý qarğa jarımaýsıñ».

Toqıraw amalı
Waqıtı jäne mäni: qañtardıñ 20 jañasınan 25 jañasına deýin jalğasatın amal.
Basqaşa atalwı: qara swıq.
Awa raýınıñ erekşeligi: bul kez-üskiriktiñ asa qattı kezi. Munı «qızıl soğıp tur» dep te, «qızıldatıp tur» dep te ataýdı. Bul mezgilde ayaz bet qaratpaý, üskirik jalap turadı. Ağaş butaqtarına süñgi turıp, qar keş batqanşa qılawlaýdı.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «kün qañtarda qarğa adım uzaradı».
Awısıp qoldanılwı: osı mezgilde qısqı toqıraw mezgili bolğandıqtan toqıraw atalğan. esepşiler osı amaldan bastap kün uzaradı dep esepteýdi. Osığan qarap qılaw dep aýtıladı. Toqırawdıñ tağı bir atı – Qılaw.

Qıs şildesi
Qañtardıñ soñğı künderi qıs küşine enip, saqıldağan sarı ayazdar ornaýdı. Qıstıñ osındaý nağız öz küşine engen waqıtın «qıs şildesi» deýdi.

Aqpan aýında

Aqpan amalı
Bul aqpan aýınıñ 10 jañasınan 15jañasına deýin jalğasadı. Basqaşa atalwı: «jılqışı», «aq qurıq».
Amal kezindegi ädet-ğurıp: aqpan keldi, jılqışı kirdi, jılqışınıñ ökpesi qattı boladı, onı renjitip almaýıq dep, jılqışınıñ sıbağası retinde käri jilik asıp, qonaq qılatın bolğan, sol sebepti «jılqışı » dep atalsa kerek.
Jılqışınıñ qurığına qatqan qırawğa qarap « aq qurıq» degen ataw berilgen. Qazaq «jılqı sawırınan, sïır bawırınan» dep, ayaz künderi jılqını jabwlap, sïırdıñ astına köñ töseýtin bolğan.
Awa raýınıñ erekşeligi: bul bir jıl işindegi eñ swıq, qattı ayaz sanaladı.
Amalğa qatıstı maqal-mätel, qanattı sözder:
«Aqpan-taqpan altı kün,
aýğaýlatqan qattı kün» nemese
«Aqpanda-taqpan altı kün,
ayazdatqan qattı kün.
Ölşep salğan etiñe
qonaq qonsa, qattı kün»,
«Aqpan-taqpan altı kün,
aýğaýlap soqsa jeti kün».
«Boýşañ qızda buğaq qaldı, boý toqtıda quýrıq qaldı».
Awısıp qoldanılwı: Üştiñ aýı – küştiñ aýı.

Üt amalı
Bul aqpan aýınıñ 20-küninen 25-künine deýin jalğasatın amal. Üt sözi twralı aýtılımdar ärtürli, birewler ol sïır degen köne qazaq sözi dese, endi birewler kïiz üýdiñ sañlawınan tüsken säwleni qazaqtar üt deýdi, sodan qalğan desedi.
Amal kezindegi ädet-ğurıp:sawdagerler erimegen qasat qar arqılı swsın mäselesin şeşe otırıp, qıstawdağı malşılarğa barıp, şaý-qant, teri-tersek sïyaqtı sawdalarmen aýnalısadı.
Awa raýınıñ erekşeligi: qarlar erigenmen, qattı nığızdalğan qar erimeýdi.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «üt kirgende, säwdagerdiñ k… qurt kiredi».
Jan-janwardağı belgiler: sïır osı mezgilde jatpaý, bir-birin süzgilep ,sıqırlap jürip alatın bolğan.




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑