banner-top12

Oqırman xatı DSC03276.JPG111

Qosqan waqıtı Qaraşa 27, 2014 | 1  382 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

Balanıñ darındılıq qabiletterin şıñdaw – ärbir ustazdıñ mindeti

Jas jetkinşektiñ boýındağı tabïğat bergen erekşe qabiletti, darındılıqtı tanw, onıñ odan äri damwına bağıt-bağdar berw- bul muğalimniñ käsibï biliktiligine jäne tulğalıq qasïetterine tikeleý baýlanıstı. Tipten bul kez-kelgen ustazdıñ bastı parızı desek artıq aýtqandıq emes. Endeşe balanı zamanına qaraý ïkemdep, onı jan-jaqtı damıtw-bügingi künniñ bastı talabı ekendigin basşılıqqa alıp, kowçïngimniñ taqırıbın «Darındı balamen jumıs jasaw joldarı» dep aldım. Ustaz-urpaq tärbïelep ösirwşi qoğam tapsırıp sengen ökil. Ustazdıq qızmettiñ qırı men sırı mol, san qïlı jäne är taraptı. Jaña formacïyalı muğalim-bul oqw-tärbïe isterine köp küş jumsamaý-aq; öziniñ bilimimen biliktiligin tïimdi äri ädettegi (aqparattıq kommwnïkacïyalıq texnologïyalardı qoldanw arqılı) üýrenşikti türde jüzege asırıp otırwşı tulğa. Onı qaýdan baýqaýmız degende: özindik sïpat-qasïetterinen dep atap körsetwge boladı. Mısalı: muğalimniñ boýındağı uýımdastırwşılıq, konstrwktïvtilik, kommwnïkatïvtilik, ékspressïvtilik, perceptïvtilik, akademïyalıq, dïdaktïkalıq qabiletterinen baýqaýmız. Osındaý qasïetterdi boýına siñirgende ğana ustaz bala jüregine jol tawıp, onıñ senimin arttıradı.Erik-jiger qasïetterin jetildiredi Mine osı «jaña formacïyalı muğalim» atına biz säýkes kelemiz be? Tulğa etip qalıptastırw üşin amanat etip ata-anadan qabıldap alğan balanıñ talantı men darındılığın qanşalıqtı deñgeýde damıta alıp jürmiz?degen suraqtarğa jawap alw arqılı oqwşılardıñ darındılığımen talantın nege ïkemdiligin tanıp; onı damıtw üşin qandaý is-şaralar jasap, qalaý uýımdastırwğa bolatını twralı muğalimder oý-tujırım jasaýdı degen maqsatpen kowçïng uýımdastırdım. Kowçïng soñında muğalimder oqwşınıñ ïkemdiligine qaraý darındı balamen qalaý jumıs jasağan tïimdi jäne oğan qandaý ädis-täsilder qoldanwğa bolatının meñgerip, zerdelep şığatın boladı. Oqıtw procesinde muğalimder bir-birimen erkin, aşıq täjirïbïe almasatın boladı dep nätïjesin küttim. Kowçïngke qatısqan muğalimderdiñ 80 paýızı jastar, muğalimdik, pedagogïkalıq eñbek ötili joq jas mamandar.Ärïne arasında mektep äkimşiliginiñ de qızığwşılıq tanıtıp qatısqanın atap ketken jön. Kentaw qalasına qarastı burın negizgi toğız jıldıq mektep bolıp, büginde «Törtkültöbe» jalpı orta mektebi dep atalatın mekteptiñ awıl muğalimderimen darındı balamen jumıs jasaw joldarı twralı kowçïng ötkizw özekti mäsele dep aldım. Darındı tulğalardıñ köbi awıldan şıqqanı jasıratını joq fakt ekeni dawsız. Sebebi awıl balasınıñ mümkindikteri az bolğanımen dünïetanımdıq jan-jaqtılıq qabiletteri basım bolıp keletinin zerttew nätïjeleri däleldep otır. Darındılıqtı anıqtaýmız da biraq olarmen jumıs jasawğa kelgende aqsap jatatın tustarımız da kezdesedi. Sondıqtananıqtalğan darındı balamen jumıs jasawda sol ortanıñ qandaý is-täjirïbïeleri bar jäne qandaý mäseleler qajet, bir-birlerine qandaý kömek bere aladı; mine, osı mänmätinde kowçïngte aşıq pikiralmasw üderisin jasawdı josparladım.
İİ- bölim: Kowçïng sabağınıñ sïpattaması jäne oqıtwdı bağalaw
Adam ömirindegi swdıñ mañızdılığı qandaý bolsa, oqw men oqıtw üderisinde balanıñ boýındağı darındılığın aşwğa degen qızığwşılıq ta kezek küttirmeýtin mañızdılıq ekenin tüýindi ïdeya etip aldım.Kowçïngti uýımdastırw barısında barlıq is-äreketterge, aýtılğan sözderge barınşa nazar awdarw kerekti eskertildi.Sebebi qatıswşı muğalimderdi topqa bölw, sergitw sätin uýımdastırw arqılı da darındılıqtıñ bir qırın aşwğa negizdelgen trenïngter jasaldı. Talanttı jäne darındı oqwşılardıñ minez-qulıqtarınıñ paýdalı tizimin usınğan Makélpaýn men Rïdtiñ anıqtamasında keltirilgen sïpattardı osı tusta muğalimder özderiniñ arasınan da baýqap jattı.«Bulaq körseñ közin aş» degendeý; taqırıp boýınşa daýındap kelgen mälimetterdi daýın türinde usınbas burın qatıswşı muğalimderden pikir aýtwların surağanımda äsirese jas muğalimderdiñ qızığwşılıq tanıtwları kowçïngtiñ sätti şığwına äserin tïgizdi. Mundağı Rencwllï men Raýstıñ darındılıqqa bergen anıqtamasın; Zïyattıñ segiz qırın anıqtağan Gardnerdiñ mälimdemesin; darındı jäne talanttı oqwşılardıñ minez-qulıqtarınıñ paýdalı tizimderin usınğan Makélpaýn men Rïdtiñ sïpattamaların jäne darındılıq pen talanttıñ tujırımdamasına qatıstı qağïdattar jüýesi twralı mälimetterdi Ekinşi deñgeýli muğalimge arnalğan nusqawlıqtan alınğan mälimetterdi [MAN. «Nazarbaev zïyatkerlik mektepteri» DBBU, 2012j] qatıswşı muğalimderdiñ öz bilgenderi boýınşa aýtqan mälimetterimen salıstırmalı türde taldap; qorıtındısın baýıppen jarïyalap otırdım. AKT-nıñ tïimdiligin paýdalana otırıp; naqtı mälimetterdi aqıl taqtasınan körsetip otırdım .
Taqırıptıñ mañızdılığın aşwda şağın toptarda talqılawlar paýdalı boladı degen nïetpen RAFT täsili negizinde jumıs jasatw utımdı boldı.Sındarlı oqıtwğa negizdelgen bağdarlamanıñ jeti modwliniñ mänmätininiñ işindegi eñ ıqpaldı texnologïyalardıñ biri oqw men jazwdı sın turğısınan oýlaw strategïyalarınıñ qaýsısın alsaqta öte tïimdi ekenin osı jerde aşıp körsetkim keledi. Mısalı, «Rolde» körsetken toptıñ tapsırma boýınşa taqırıptıñ aşılmaý qalğan tustarı köp bolğanımen onı «Forma» türinde jäne «Tüýindewşi» toptardıñ bergen mälimetteri tolıqtırıp otırdı. Darındı oqwşını anıqtaw, damıtw jäne oqıtwğa arnalğan ğılımï-ädistemelik oqwlıqtar tapşı.Sondıqtan ärbir muğalim kowçïngten alğan pedagogïkalıq täjirïbïelik qorların tïimdi qoldansa ğana teorïyalıq negizder is jüzine asadı. Mine osı mäselege kelgende muğalimderge qajetti derek közderimen tanıstırdım. Onda respwblïkalıq pedegogïkalıq şeberlik ortalıqtarı usınıp otırğan avtorlar: M.Japeýsovanıñ, B.Qaraevtiñ, G.Smanqulovanıñ, A.Älimovtıñ, G. Qudaýbergenovanıñ, K. Jaqsılıqovanıñ jäne şetel pedagogtarınıñ ädistemelik jïnaqtarın usındım.
Kowçïng barısında ne närse sätti ne närse sätsiz ötti:
Bul taqırıptı özimizdiñ lïceý muğalimderi arasında emes basqa awıldağı şağın mektep muğalimderimen ötkizw josparlanğan kezde qattı qïnaldım. Jumıstı bastamas burın sol ötkizetin ortağa qandaý taqırıp mañızdılığın aldın-ala anıqtap alğan; muğalimdermen suxbat negizinde kelisip alğan durıs bolatının uğındım. Sondıqtan bul mäseleniñ şeşimi retinde kowçïng bastalmas burın (jartı sağat burın) kowçïngke qatısatın muğalimdermen birge darındılıq taqırıbında birneşe beýnebayandar körip; sol beýnebayandardağı oqïğa jelisteri boýınşa pikirlerin tıñdap alw mağan köp kömektesti. Mine bul kowçïngti ötkizw barısındağı kezdesken sätsizdikterdiñ şeşw joldarı dep qabıldasam; jalpı «Mıñ ret ölşep bir ret kes» degen xalıq danalığınıñ astarın endi tüsingendeýmin. Sebebi kowçïngti josparlağan kezimde É. De- Bononıñ «Aqıldıñ altı qalpağı»dep atalatınSTO täsiline de, Karl Popperdiñ «Debat» qızw pikirtalas täsiline de, Raýannıñ «Dananıñ kiltteri» täsilderiniñ barlığına salıp talqılawdı josparlap körip eñ soñında osı RAFT täsili arqılı taqırıptı qısqa waqıtta tez öz qajettiñdi tañdap alwğa bolatındaý negide josparlawım mağan köp kömektesti.
İİİ-bölim. Bağdarlamalardıñ ïdeyalarına qatıstı muğalimderdi oqıtwdı bağalaw
«Eki juldız, bir tilek» boýınşa ärbir muğalimniñ usınıs bergeniniñ özi taqırıptıñ tolıq aşılğandığınıñ jäne oğan qızığwşılıqtıñ joğarı
ekendigin körsetkendeý:
-«Bügingi tañdağı özekti taqırıp; awqımı keñ taqırıp bolğandıqtan kelesi jolı praktïkalıq negizde darındı balalarmen jumıs jasaw joldarına kwäger bolaýıq»;
-«Darındı balanıñ qabiletin aşwğa nïettendiñiz ba degen suraqqa jawap tabıldı»;
-«Teorïyalıq mälimetterge is jüzinde özimizdiñ qolımızdan keletinin däleldew arqılı köz jetkizdik»,
-« Osındaý mañızdı taqırıptağı kowçïngter tağı jalğasın tapsa»,
-«Bul kowçïngten keýin ärbir muğalim balağa jan-jaqtı zer salatın boldı»,
-«Forma, rol, tüýin, alañdı basqarw dep atalatın RAFT täsiliniñ tïimdiliginiñ arqasında darındı balamen jumıs jasaw dep atalatın awqımdı taqırıptı tez meñgerip aldıq»- degen muğalimderdiñ pikirleri arqılı keleşekte «Kelisip pişken ton kelte bolmas» degen qağïdanı basşılıqqa alıp jumıs jasaw

kerektigin josparladım.
İW-bölim: Öziñizdiñ kowçïng jürgizw salasında alğan bilimiñiz twralı
Oqwşınıñ bolaşaqtağı mamandığın tañdawı, yağnï käsibï tağdırı tek qana jaqsı muğalimge baýlanıstı. Darındı balanı anıqtaw, damıtw, oğan qoldaw körsetw qazirgi waqıtta bilim jüýesindegi qolğa alınıp jatqan özekti mäsele ekenine qaramastan elimizdegi joğarğı oqw orındarında darındı oqwşılarmen jumıs jasaýtın muğalimderdi dayarlaw mäselelerin naqtı qarastırmağan. Sondıqtan arnaýı daýındıqsız kelgen jas maman darındı oqwşımen jumıs jasağan kezde mınadaý keleñsiz jağdaýlarğa tap boladı:
-darındı oqwşınıñ erekşeligin, qajettilikterin jäne onımen jumıs jasawdıñ keşendi dïagnostïkalıq ädistemelerin bilmegendikten, darındı oqwşını anıqtawda tömen nätïjeler körsetedi;
-darındı oqwşığa nemquraýdı qaraýdı jäne olardıñ işki dünïesine üñile almaýdı;
-tipti oqwşılardı jaqtırmaýtın jağdaýlarda kezdesedi, sebebi onıñ bedeline nuqsan keltirwi äbden mümkin;
-darındı oqwşımen arnaýı, jekeleý jumıstar jürgizbeýdi, al jumıs jasağannıñ özinde tapsırmanıñ qïındığınan qaşadı; sapasınan göri kölemine köñil bölw arqılı qatelikter jiberedi;
-darındı oqwşınıñ darındılığın damıtwda ğılımï-zerttew jumıstarınnıñ qajettiligin sezinbeýdi.
Darındı balamen jumıs jasaw joldarına qatıstı kowçïng barısındağı meniñ tüpki tüýinim: Balanıñ barlığı darındı! Ärbir balanıñ erekşe qasïetteri üşin olardı qattı jaqsı körseñiz,sol üşin talmaý maqsat qoýıp, sapalı nätïjege bağıttap jumıs jasasañız alınbaýtın asw joq ekenine közim jetti.Jalpı men kowçïngte alğa qoýğan maqsatıma jettim. Keleşekte darındılıq taqırıbındağı kowçïngimde muğalimniñ bilimine jäne iskerligine qandaý talaptar qoyuğa bolatının jäne balanıñ darındılığın anıqtawda qandaý ädis-täsilderdi qoldanw kerektigi jöninde jaña izdenister jasaw kerek dep şeşim qabıldadım.
«Nazarbaev Zïyatkerlik mektebi» DBBU Pedagogïkalıq şeberlik ortalığı men Kembrïdj wnïversïtetiniñ bilim berw fakwltetiniñ birlese äzirlengen Qazaqstan Respwblïkası pedagog qızmetkerlerdiñ biliktiligin arttırw kwrsınıñ ekinşi (negizgi) deñgeýlik bağdarlaması mağan pedagogïkalıq is-täjirïbïemde negizgi ustazdıq dağdımnıñ durıs qalıptastırwıma ülken kömegin tïgizwde.

Quralaý Äpet,

№3 Kentaw qazaq-türik darındı er balalar lïceý-ïnternatınıñ oqıtwşısı

 




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑