banner-top12

Aýtarım bar Jas-kwş

Qosqan waqıtı Mamır 18, 2014 | 11  785 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

Bos waqıttı durıs ötkizw

 

Bos  waqıt dep adamnıñ  eñbek etw waqıtınan  tıs waqıttı aýtamız. Qazirgi  oqıp nemes  eñbek etip jürgen  ärbir adamnıñ kündelikti ömir tirşiligin üş mezgilge bölwge boladı. Olar – jumıs waqıtı, bos waqıt jäne tınığw (üýqı). Egerde bir täwliktiñ işindegi 24 sağattı teñ üşke bölsek, ärbir waqıtqa segiz sağattan keledi. Osındağı  bos  waqıt  dep  sanalatın segiz  sağattıñ işindegi adamdardıñ tirşilik äreketin bılaý sïpattawğa boladı. Qoğamdıq-sayasï äreket, otbası-turmıstıq  qızmet; mädenï-bilimin köterw; densawlığın nığaýtw; demalw t.b.

Bul jerde eskertetin bir jäýt, bos waqıtın paýdalanw- kimniñ qaý jerde turatınına (qala,  awıl), qandaý  qızmet isteýtinine (oý eñbegi, dene eñbegi), jınısına (erkek, äýel), jasına (käri,  jas), nege  qızığatınına  (xobbï) ulttıq salt-dästürine, qundılıq maqsatına, dünïe-tanımına, densawlığına, rwxanï mädenïetine, materïaldıq jağdaýına, bos waqıtınıñ mölşerine baýlanıstı bolmaq. Mısalı, qalada turatın jumısşı  men awılda turatın malşınıñ bos waqıttarı  ärtürli jäne olardıñ ömir saltı da soğan baýlanıstı qalıptasadı.  Qalaý degenmen de bos waqıttı durıs paýdalanw ärkimniñ sanasına, jigerine, nïetine baýlanıstı, Egerde adamda osı üş  qasïet durıs damığan bolsa, ol kezdesken kedergilerdiñ  bärin jeñip, salawattı  ömir  sürwine är waqıtta şaması keledi.

Biz adam ömirinde bir täwlik işindegi qoğamdıq jumıs pen tabïğï demalwdan basqa segiz sağat waqıttı bos waqıt dep atağanmen, osı waqıttıñ işinde atqarwğa tïis  mindetter de köp ekeni belgili. YAğnï, adam eñbek etip, dem alıp, köñil köteriwi kerek. Kimde-kim osı üş kerekti durıs uýımdastıra bilse, ol adam tolıq qandı ömir süre aladı. Olaý bolsa, bos waqıttı jumıstan  keýin üýge kelip, dïvanda jatıp gazet oqw, nemese teledïdar qaraw  dep  tüsinbew  kerek. Bir  adamdar isteýtin şarwasına  bos waqıtın jetkize almaý jürse, endi  birewler bos waqıtın qalaý ötkizerin bilmeý, araq işip,  naşa tartıp,  karta oýnawmen, nemese  bos sandalıp jürwmen ötkizedi. Sondıqtan bos waqıttı  durıs  paýdalana bilwdiñ älewmettik, mädenï, étïkalıq mañızı öte zor.

Adamğa ömir bir-aq ret beriledi jäne ol onşa uzaqta emes, sondıqtan adam ğumırınıñ qalaý tez ötkenin baýqamaý da qaladı. Sağattıñ  ärbir sırtılı  waqıttıñ  toqtawsız  ötip   jatqanın bildiredi jäne waqıttı toqtatıp qoyu nemese keri  qaýtarw mümkin emes. Olaý bolsa ärbir sanalı adam öziniñ ömirinde aldına ülken maqsat qoýıp, soğan jetw  üşin  ärbir mïnwttı tïimdi paýdalanwğa umtılw  onıñ adamgerşilik parızı. Ol üşin tarïxtan  qoğamnıñ  damw  Zañın  jäne sol qoğamda ömir  sürgen  adamdardıñ ömir saltın  jete  zerttep,  onıñ  işinen   paýdalısın  öz qajetine jaratıp, zïyandı ädetti qaýtkende boldırmaw jağın oýlawı kerek. Adam  ömirinde är kez  jaqsı  ädet pen  jaman ädet qatar jüredi jäne jaman ädetke qarağanda jaqsı ädetke qol jetkizw  äldeqaýda qïın. Bul özi ömir men ölimniñ, kün men tünniñ, jaz ben qıstıñ alma-kezek awısıp otıratın  tabïğat  zañı sïyaqtı. Sol sebepti Qudaý adamdı jaratqanda ol bos waqıtın bosqa  ötkizbesin dep, oğan  ädeýi qïındıqtardı  qosa jaratqanğa  jäne onı  jeñw  üşin adamğa aqıl, jiger,  nïet bergenge  üqsaýdı.  Zïyandı ädettermen adamdar  köbine bos waqıtın  durıs  paýdalana  bilmegendikten aýnalısadı, sondıqtan olarğa  ügit-nasïxat  aýtwmen  şektelip qoýmaý, bos waqıttı qalaý paýdalı isterge jumsawğa bolatının is jüzinde  körsetw  qajet. Ol üşin  qalalarda, eldi  mekenderde ärtürli qızmetpen  aýnalısatın  –  klwbtar,  üýirmeler, sporttıq sekcïyalar uýımdastırıp, adamdardı oğan köptep qatıstırw kerek.

Bos  waqıttı   durıs  paýdalana  bilwdiñ  bastı   maqsatı, birinşiden, jeke  adamnıñ  jan-jaqtı  damıp  jetilwi  bolsa, ekinşiden, eñbek etetin adamnıñ durıs tınığıp, küş-qwat jïnap, kelesi jumıs küninde önimdi eñbek etip, qoğamımızdıñ  rwxanï jäne materïaldıq baýlığın jasawda, öziniñ qomaqtı ülesin qosw. Egerde memleketimizdiñ  ékonomïkası  damıp, xalıq tutınatın tawarlar  köptep  şığarılsa,  adamdardıñ  turmısı jaqsarıp, älewmettik jağdaýı tüzelip, mädenïeti körkeýe tüspek. Endeşe bos waqıttı  durıs paýdalanw  tek  jeke adamnıñ tän-jan raxatın qanağattandırwmen şektelip qoýmaý, bükil qoğamnıñ progressïvti damwına öziniñ oñ äserin tïgizedi eken. Sol sebepti bizdiñ mindetimiz aldağı waqıtta xalqımızdıñ rwxanï ömir saltın tereñ zerttep, onıñ aldıñğı  qatarlı önerin  kündelikti turmısımızğa keñinen paýdalanıp jäne qazirgi öziniñ ülttıq önerinen qol üzip  qalğan jastarımızdıñ sanasına, jüregine, köñiline onıñ qadir-qasïetin uyalata bilsek, qazaq  ultı qaýta tülep, onıñ dini, tili, salt-dästüri jandanıp, öziniñ zañdı ornına keletinine kümän joq.

Ärïne bos waqıttı durıs ötkize bilw, ol köbinese adamnıñ turğan jerine,  isteýtin  qızmetine  jäne basqa da jağdaýlarğa baýlanıstı. Mısalı, ülken qalalarda  qalaý demalamın,  nemen aýnalısam dese de  jağdaý bar.  Al awıldıq  jerlerde turatın jäne  mal  şarwaşılığımen aýnalısatın   adamdarda  ondaý mümkinşilik  joq. Sol sebepti awıl adamdarına tïimdisi, burınğı qazaqtardıñ tabïğï  qalıptasqan ömir  saltın zerttep,  sonıñ işinen qazirgi ömirimizge  qoldanwğa   bolatın  rwxanï mädenïetin, turmıstıq  ädet-ğürpın, ulttıq  meýramdarı   men ulttıq   oýındarın  qaýta  jañğırtıp,  sol arqılı  qazaqtıñ salawattı ömir  saltın  qurwğa tïispiz.

Keñes ükimeti kezinde qazaqtıñ burınğı ulttıq  oýındarı men meýramdarına türli jalğan sıltawlarmen tıýım salw arqılı onı umıttırwğa  tırıstı. Jaña “Keñestik ömir  saltın” ornatw üşin mädenïet saraýları, klwbtar, üýirmeler, sport alañdarı, twrïstik bazalar  qurıldı. Biraqta   olardıñ bäri birdeý  barlıq  jerde jumıs istegen joq jäne onıñ negizgi maqsatı qaýtken künde de adamdardıñ   sanasın,   ömirge közqarasın, dünïetanımın ïnternacïonalandırw, durısıraq aýtqanda orıstandırw bolatın. Onımen qazaq jastarın ulttıq rwxta tärbïelew mümkin emes edi. Sonıñ kesirinen  qazirgi  qazaq  jastarınıñ  köbi  ulttıq rwxanï mädenïetten  qol üzip,  keýbiri  ana tilin de  umıtıp,   tolıq assïmïlyacïyağa uşıradı.  Bir  ökiniştisi osı  ürdis elimiz sayasï täwelsizdigin alğanına on toğız jıldan assa da, äli jalğasın tabwda.

Endigi  maqsat Qazaqstanda qazaqtıñ ulttıq  rwxındağı qoğam kurıp, jastardı qazaqï rwxta tärbïelew üşin  bükil Respwblïka köleminde “Salawattı  ömir  saltı”  qoğamıq qozğalısın   qurıp,  onıñ  bağdarlamasın  jasap, sol  qoğamnıñ  ayasında  türli  klwbtar, üýirmeler,  bölimder  uýımdastırıp, jastardı ulttıq  önerge, ulttıqoýındarğa üýretip, onı äri qaraý damıtw üşin kündelikti ömirimizge  keñinen engizw. Sonımen  qatarsalawattı ömirdi nasïxattaw üşin  «Ömirtanw» degen jwrnal şığarıp, salawattı ömirdi qoğamdıq aqparat quraldarı arqılı keñinen jarnamalawğa tïispiz.

Ärïne qazirgi qazaqtardıñ ömir saltınıñ burınğı köşpendi malşarwaşılığımen aýnalısqan qazaqtardın ömir saltınan  aýırmaşılığıöte köp. Sebebi qazirgi qazaqtardıñ teñ jartısına jwığı  qalalıq  jerlerde  turadı  jäne öndiris  orındarında,  mekemelerde, fïrmalarda jumıs isteýdi. YAğnï, olardıñ kündelikti turmıs tirşiligi, ömir saltı, sol özderimen birge ömir  süretin basqa  ult ökilderiniñ ömir saltına uqsas. Sondıqtan osı jağdaýğa baýlanıstı qazaq xalqı öziniñ ulttıq, rwxanï mädenïetiniñ negizin  saqtaý  otırıp,  bolaşaqta qala  ömirine  jaqın, zaman talabına saý, jaña salawattı ömir saltın ornatwğa tïis.  Osındaý  ädilettiqoğamda_ömir  sürgen ärbir  adam öziniñ  bos  waqıtın  durıs ötkizip, özine de qoğamğa da paýda äkelwge tırısadı.

Ermek Muqanğalïev




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑