banner-top12

Alıstağı ağaýın 73661943

Qosqan waqıtı Qazan 13, 2016 | 408 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

EL AMAN, JURT TINIŞ BOLIP, QAZAQSTAN ÖRKENDEÝ BERSİN!

Rısaldı Tökeeva, aqın,

Qazaqstan Jazwşılar odağınıñ müşesi,

Belgïyanıñ Anterpen qalasınıñ turğını

Adamzat qoğamında oýlamağan san mıñdağan qubılıstar bolıp jatatınındaý,  Allanıñ ämirimen ötken ğasırdıñ soñğı jıldarında keñ baýtaq qazaq dalasına da sol bir kïeli şapağattıñ nurı jawıp, öz qolı özine jetetin egemendik deýtin ulı mereýli künge jetti. Ata-babamızdan mïras qalğan kïeli topıraqtıñ ïesi osı qazaq deýtin el ekendigin dunïege tanıttı, tanıtıp qoýmaý, osınaw Ortalıq Azïya jerin mekendegen birneşe memleketterden ozıp şığıp. qolda barın uqsatıp, öz eliniñ, öz xalqınıñ qajetin ïgiligine jaratw jolında orasan zor tabıstarğa qol jetkizdi. Elbası Nursultan Äbişulınıñ dana basşılığında bükil xalıq judırıqtaý jumılıp, tegis attanısqa kelip, burınnan qalıptasqan köne joldı  buzıp, adamdar arasında erkindik, birlik, teñdik ornattı.

Qazaqstan – Ortalıq Azïyada ultaralıq tatwlıqtı saqtap, alawızdıqqa jol bermegen jalğız el. Büginde keñ-baýtaq qazaq jerinde 11 tilde jastarğa tälim beretin mektepter jumıs isteýdi eken. Osıdan-aq eldegi özge ult ökilderine qandaý jağdaý jasalğanın bağamdaý berwge boladı. Bunı ülken jetistik dep aýtwımızğa qaqımız bar. Qazirgi tañda özge ult ökilderi Qazaqstan xalqı Assambleyasınıñ mañaýına toptasıp, öziniñ salt-dästüri men mädenïetterin damıtwda. Büginde bul atalğan dostıq şañırağı qazaq jerinde tirşilik etetin ulttıq-mädenï ortalıqtardıñ basın qosatın jäne az ulttardıñ müddesin qorğaýdı. Sonımen birge Qazaqstanda jüzege asırılıp otırğan işki sayasattıñ tağı bir utımdı tusı qazaqstandıqtardı türli dinï konfessïyalarğa degen toleranttılıqqa tärbïelewmen sabaqtas. Özara sıýlastıq pen tözimdilikke, beýbitşilik pen kelisimge negizdelgen qoğamdıq qatınastar älem saxnasında Qazaqstannıñ şınaýı ïmïdjin qalıptastırwğa ïgi ıqpal jasawda.

Qazaq jeri jer astı baýlığı mol, jeri keñ. Osığan oraý şeteldermen baýlanıs ornatıp, köptegen jer astı kenderin, munaý qudıqtarın aştı adamdardı jumıspen qamtıp, qarjını xalıq ïgiligine jumsawda. Jüzdegen mektepter men balabaqşalar,awrwxanalar aşıp, xalıqtıñ densawlıq jäne älewmettik jağdaýın köterwge mol mümkindikter twğızwda.

Qañbaq köşken sarı dalağa jaña qala ornatıp, jaquttaý jarqıratıp, dunïeniñ nazarın awdardı. Büginde Qazaqstandı älem tanïdı. Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ kemel sayasatın jır ğıp aýtadı, qurmet tutadı. Osınıñ bäri de ata-babamız armandağan künder edi. Mine 21-ğasırdağı urpağı sol tilekke jetip, qazaq xalqınıñ mereýin ösirdi.

Men alısta turamın biraq «Qazaq» telearnasındağı (Kaspïonet) jañalıqtardı muqïyat qadağalap otıramın. El “bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarğandaý” berekede bolsa, memlekettiñ bosağası berik, şañırağı bïik bolatını sözsiz. Biz alısta jürsek te, tilegimiz, nïetimiz Qazaqstanmen birge. Qara şañırağımız Qazaqstannıñ ärbir jetistigine, ärbir tabısına maqtana, qwana qaraýmız.

Belgïya Koroldigi Qazaqstandı täwelsiz el dep 1991 jıldıñ 31 jeltoqsanında tanıdı. Sodan beri eki eldiñ dïplomatïyalıq qarım-qatınası jıl ötken saýın artıp keledi. 1992 jıldan beri eki ortada dïplomatïyalıq qatınastar ornadı. Al 1993 jılı 15 säwirde Qazaqstan Respwblïkasınıñ Belgïya Koroldiginde Elşiligi aşıldı. 2006 jıldan beri Astanada Belgïyanıñ Elşiligi jumıs istep keledi. Büginde 300-den asa qazaq mekendeýdi.

Belgïya koroldigi – Batıs Ewropalıq kişkentaý ğana memleket. Tipti jer kölemi jağınan Almatı oblısı awmağındaý ğana dese boladı. Ewropalıq ölşemniñ özinde Belgïya koroldiginiñ terrïtorïyası tar sanaladı. Bir qarağanda bul el säwletti üýleri, orta ğasırlarda salınğan zäwlim saraýları tizilgen, dünïedegi ärtürli ösimdikterdiñ bäri bar, muntazdaý taza memleket, ädemi oýınşıq sïyaqtı körinis qaldıradı. Belgïyalıqtardıñ özderi biz oýınşıq memleketpiz deýdi. Biraq mädenïeti, ékonomïkası jağınan talaýdı şañ qaptıradı. Osındaý kişkentaý ğana jerde on mïllïonnan astam xalıq turadı. Belgïyalıqtardıñ 75 paýızı katolïk, 500 mıñ musılman bar. Ïwdaïzm, provoslav, protestanttar da jetedi. Täwelsizdik alğanına 180 jıl bolğan memlekettegi negizgi ult-belgïyalıqtar öte baý turadı. Memlekettik bïlik sayasatı da sol memleketti qurawşı ulttıñ ıñğaýına saý jürgiziledi. Bas basında baspana. Belgïya xalqınıñ 58 paýızı flamandıqtar, al 31 paýızı vallondıqtar. Qalğan on bir paýızı étnïkalıq top ökilderi. Jalpı resmï türde Belgïyada 900 mıñ şetel azamatı ömir süredi.     Soltüstiginde Gollandïyamen, şığısında Germanïyamen, oñtüstik-batısında Francïyamen şektesetin elde nïderland, francwz, nemis tili memlekettik til bolıp sanaladı. Biraq üstemdik negizgi ulttıñ ana tiline berilgen. Oqw orındardında sabaq nïderland, yağnï flamanşa jürgiziledi, memlekettik emtïxan da osı tilde tapsırıladı.

Belgïyalıqtar ana tilin bilmegendi adam sanatına jatqızbaýdı.
Belgïyalıqtar är närseden läzzat alwğa tırısadı, barğa qanağatpen qaraýdı. Olar eş waqıtta eşqaýda asıqpaýdı. Dünïe qurıp bara jatsa da alañdamaýdı. Tamaqtı da baptap, süýsinip işedi. Adam asıqpağan kezde onıñ mïı da tınış boladı dep esepteýdi. Bir birine qattı köñil böledi. Osını baýlıq dep sanaýdı. Turmıs qalıbınan asa almaý qarbalas jürgen bizderdiñ is äreketimiz olar üşin ersi. Belgïyada Qazaqstannan kelgen üş mıñdaý otandasımız ömir süredi. Onıñ işinde üş jüzden asa  qazaq bar. Olar ärtürli sebeptermen kelgender. Al, on otbası taza qazaqtardan turadı. Arıp aşıp jürgen eşkimdi körmeýsiñ. Qara jumısqa jegilgen de adamdar az. Negizinen käsibi zavodtarda, fabrïkalarda jumıs isteýdi, 99 jıldarı kelgen qazaqtar bäriniñ joğarı bilimderi bar, olardıñ balalar osı qoğamğa siñip, francwz nemese flaman tilinde tärbïe alıp, wnïversïtette joğarı bilim alıp jatqan qazaqtar da bar.

Bärimiz tek jaqsı künderde, merekelerde bas qosamız. Ewropadağı Kişi qurıltaýlar tanımağandardı bir birimen tanıstırıp, köbisi osı merekede bas qosıp jatadı. Bizder jaý ğana bir elde kezdesip qana qoýmaýmız, bizderdiñ alğa qoýğan maqsattarımız bar, sol maqsattarğa jetw üşin bärimizdiñ oýımız bir jerden şığıp, maqsattarımızdı birtindep jüzege asırıp kelemiz. Al bizdiñ maqsatımız, armanımız ne deseñizder, ol şet elde jürip qazaq bolıp qalw: tilimizdi, dinimizdi, salt-dästürimizdi, mädenïetimizdi saqtap qalw.  Belgïya elinde qazaq dïasporası arasında qazaq mektebi joq. Onıñ sebebi – qazaqtar öte az jäne suranıs joq. Qazaqtar bir jerde emes Belgïyanıñ tüpkir-tüpkirinde şaşırap ornalasqan. Qazirgi tañda Qazaqstannıñ şeteldegi qazaq jastarına tegin yağnï memlekettik grantpen orta käsipkerlik jäne joğarğı bilim alwına arnalğan mümkindigin jaqsı bilesizder. Elimizdiñ osındaý mümkindik jasap, jastardıñ elge kelwine barın salıp jatqanı, jasta bolsa irgesin endi keñeýtip jatqan el üşin bul qwanıştı jaýt der edim. Ärïne tamşıdaý tama bersek, qulağına siñdirip aýta bersek, olar da raýınan qaýtar, elge keler dep ümittenemin.

El aman, jurt tınış bolıp, Qazaqstan örkendeý bersin!




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑