banner-top12

Oqırman xatı ecp

Qosqan waqıtı Qazan 12, 2014 | 895 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

Élektrondıq sandıq qoltañba – bolaşağıñızdıñ kilti!

Aqparattıq texnologïyalardıñ arqasında bizdiñ ömirimizge jaña termïnder men tüsinikter endi. E-ükimet salasında bastı termïnderdiñ biri – élektrondıq sandıq qoltañba (ÉSQ) boldı. Onıñ qujattardıñ zañdıq küşi bar ekenin säýkesteýtin jäne rastaýtın qural retinde paýdalanw bizdiñ ömirimizde qalıptı jağdaý bolıp ketti.
Élektrondıq sandıq qoltañba – bul élektrondıq qujattıñ jasandı türinen qorğaw üşin arnalğan rekvïzït. ÉSQ qoltañba ïesin teñestirwge, sondaý-aq élektrondıq qujattağı aqparatta burmalaw joqtığın anıqtawğa mümkindik beredi.
Élektrondıq sandıq qoltañba – bul mağınalı qujattamalarmen almasw üşin öte ıñğaýlı qazirgi zaman quralı, élektrondıq qoltañba mexanïzmin engizw arqasında Qazaqstan öñiriniñ şekarası ékonomïkalıq qızmetter üşin şektewli bolmaýdı.
Qoltañbanı qoldanw öte oñaý. Ol üşin eşqandaý arnaýı bilimniñ, dağdınıñ jäne iskerliktiñ keregi joq. Élektrondıq qujattamamen almaswğa qatısatın ärbir ÉSQ paýdalanwşığa aşıq jäne jabıq (qupïya) krïptografïyalıq kiltter beriledi.
Bastı élement qupïya (jabıq) kilt bolıp keledi, onıñ kömegimen élektrondıq qujattardı şïfrlew jürgiziledi jäne élektrondıq sandıq qoltañba qalıptasadı. Sondaý-aq qupïya kilt paýdalanwşıda qaladı jäne oğan jeke tasımaldawşıda beriledi. Ol dïsketa, smart-karta nemese fleş-karta bolwı mümkin. Onı basqa da jüýeni paýdalanwşılardan qupïya saqtaw kerek.
ÉSQ şınaýılığın tekserw üşin aşıq kiltti qoldanadı. Qazaqstan Respwblïkası Kwälandırw ortalığında aşıq kilttiñ dwblïkatı bar, aşıq kiltterdiñ tirkew kwälikteriniñ kitapxanası qurılğan. Kwälandırw ortalığı aşıq kiltterge tirkew jäne burmalaw men jasandı türlerin jasawdan senimdi saqtawdı qamtamasız etedi.
Aşıq kilt tek jabıq kiltpen birge ğana jumıs isteýdi.
Élektrondıq sandıq qoltañbanı paýdalana otırıp, Siz:
– oblıs ğana emes, sondaý-aq respwblïka memlekettik organdar vïrtwaldıq qabıldawına ötinişterdi jüzege asırasız (bul qızmet Qazaqstan Respwblïkası azamattarına öz ötinişterin memlekettik organdarğa tapsırwğa mümkindik jäne ötiniştiñ därejesin: memlekettik organğa jetkizilgenin, orındalwğa berilgenin, orındalğanın jäne t.b. tekserwge mümkindik beretin memlekettik organ tarapınan jawaptı äreketke kepildik beredi);
– üýden şıqpaý täwligine 24 sağat aptasına 7 kün memlekettik qızmetterdi ala alasız.
– tawarlardıñ jäne qızmetterdiñ élektrondıq sawdada, awkcïondarda jäne tendrlarda eñ tïimdi bağa usınıstarın usına jäne tañdaý alasız;
– Ïnternet arqılı qazirgi zaman negizinde eñ az şığınmen asa tïimdi qarım-qatınas jasaý alasız;
– Qazaqstannıñ kez-kelgen oblısı, qalasındağı seriktestermen alıstan jürgizw rejïminde ékonomïkalıq operacïyalardı jasaý otırıp, öz bïznesiñizdiñ taralw şegin keñeýte alasız.
Élektrondıq sandıq qoltañbanı jeke, jäne de zañdı tulğalar ala aladı.
ÉCQ paýdalanw tömendegideý jeñildikter twğızadı:
• qujattarğa zañdı mañızdılıqtı berwmen qujattardıñ aqparat almasw qupïyalığın arttırw esebinen qarjılıq şığındardıñ täwekelin azaýtw;
• qujattamalardıñ esebin berw jäne almasw ürdisinde qujattar qozğalısı waqıtın aýtarlıqtaý qısqartw;
• élektrondıq sawdada bir ÉCQ paýdalanw, memlekettik organdarğa eseptilikti tapsırw, qarjı qujattarımen jumıs jasaw jäne burıştamalaw mümkinşiligi;
• qujattardı jetkizwdiñ, esebin jürgizwdiñ jäne saqtawdıñ dayarlıq räsimdewin jetildirw jäne arzandatw; qujattamanıñ senimdiligine kepil bolw;
• kross-sertïfïkacïya twralı negizgi şeteldik kwälik jüýelerimen kelisim. Xalıqaralıq qujat aýnalımı üşin reseýlik ÉCQ paýdalanw mümkinşiligin qamtamasız etw;
• élektrondıq cïfrlıq qoltañba qağazsız qujat aýnalımda dästürli mördi jäne qol qoyudı awıstırwğa ruqsat etedi. Mör nemese jazbaşa qol qoyudıñ jäne qağaz paraqtıñ arasında ädettegi baýlanıspen birge cïfrlıq qoltañbanı qurğan kezde élektrondıq qujat, qupïya jäne aşıq kiltterdiñ arasında kürdeli matematïkalıq täweldilik paýda boladı.
• qujat almaswdıñ korporatïvtik jüýesin qurw.
Élektrondıq cïfrlıq qoltañba – waqıttıñ jaña talaptarımen birge kim qadam baswdı qalağandardıñ barlığı üşin tïimdi şeşim. Eger alınğan aqparattıñ kelisim qortındısın nemese tüpnusqalığın rastawdı tekserw üşin jüzdegen şaqırımnan kelgenşe ÉCQ artıqşılığı anıq – élektrondıq cïfrlıq qoltañbamen qol qoýılğan qujat, birneşe sekwndta belgilengen jerine berilwi mümkin. Qujattı élektrondıq almaswdıñ barlıq qatıswşıları olardıñ bir birinen qaşıqtığına baýlanıstı emes teñ mümkinşilikti aladı.
Qazirgi waqıtta azamattar ÉCQ artıqşılıqtarın tüsine kele qoltañba alwşılar sanı köbeýdi. Almalı awdanınıñ XQKO boýınşa künine 90 azamat, 60-tan astam zañdı tulğalar ÉCQ jazğızıp, qızmet türlerin alwda. Bul körsetkişter künnen-künge öswde. Osı qarqınmen ÉCQ alatın bolsa, bolaşaqta Qazaqstan Respwblïkasınıñ barlıq azamattarınıñ élektrondıq ükimet portalımen jumıs istew mümkindigi boladı dep senemiz.

N. Aldabergenova,
Almalı awdandıq XQKO böliminiñ basşısı

 




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑