banner-top12

Zamansöz prezident-na-5

Qosqan waqıtı Qaraşa 30, 2016 | 805 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

QAZAQ TAQQA OTIRĞAN KÜN…

Wälïxan QALÏJANOV,

M.O.Äwezov atındağı Ädebïet

jäne öner ïnstïtwtınıñ dïrektorı,

fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı

imgpreview3

Döñgelengen dünïe şır aýnalıp tur. Biraq endi kez-kelgen elge barğanda ayağıñdı nıq basıp, sol eldiñ şekarasınan jaltaqtamaý arı ötesiñ, beri ötesiñ. Öýtkeni, sen qazaq eliniñ öki­lisiñ, Qazaqstan azamatısıñ! Töbeñde jelbiregen Kök Twıñ bar, jüregiñniñ tu­sında boýıñdı qwat­tandıratın Änuranıñ bar, atı jahanğa tanımal Elbasıñ bar. Sondıqtan da bayağıdaý Keñester Odağınıñ «orısı» emes, qazaqpın dep jaltaq­tamaý, esiktegi basıñ törge şıqqanına män de bermeý, şalqaqtaý jüresiñ, erkin külesiñ. Öýt­keni, sen täwelsiz eldiñ twmasısıñ, egemen eldiñ ulanısıñ.

Ïä, osındaý zamandı ata-babala­rı­mız ar­mandağanı qaşan! «Er etikpenen sw keşti, at awız­dıqpen sw işti». Er «eñkw-eñkw jer şaldı, qo­ram­sağına qol saldı, bir salğanda mol saldı», osınaw keñ ja­zïra qazaq dalasında qazaq mem­leketin qurw üşin, jan alısıp, jan be­risti. Kündiz köz ilmedi, tünde bel şeşip tösekke jatpadı, sondağı Täwelsizdik edi sengeni.

Ğasırlar toğısıp, zaman almasıp jattı. Özgermegen bir-aq närse! Ol egemen el bolam de­gen qazaqtıñ armanı edi. «Elim-aýlap» zarladı, qızıl qırğın ke­zinde 4 mïllïon qazaqtı aş­­tıq jalmadı. 48 mıñ ultın süýgen Alaş oğ­lan­­darı men qızdarı atıldı, jer awdarıldı, elinen, ana tilinen aýrıldı. Biraq sa­nadağı säwle öşpedi. 1986 jıldıñ jel­toq­sanında Almatınıñ qaq törinde, Alatawdıñ eteginde qazaqtıñ ul-qı­zı tağı da qızıl qandı qırğınğa uşıradı. En­di qa­zaq qızı küñ bola almaýdı, endi qazaq ulı qul bo­la almaýdı! Qılburaw bostandıq rwxın tun­şıq­tıra almaýdı. Appaq qar qıp-qızıl tüske boyal­dı! Qa­zaqtıñ ğasırlar boýı buğıp jatqan ar-namısı oyandı. Bul osılaý kelgen ege­mendik edi.

Sın sağatı soqtı. Osı joýqın xalıq qaharınan qaýmıqpawğa bola ma? Qolı ot kösegen, eñbekpen kösegesi kögergen, xalıqtıñ öz işinen jarıp şığıp, Abılaý babasınıñ armanın arqalap, Täwel­sizdiktiñ kök jebesi bolıp Nursultan Nazarbaev tarïx saxnasına şıqtı. Älem nazarı Qazaqstanğa awdı. Jeke memleket bolıp körmegen, jeke sayasatın jürgizbegen keşegi Reseýdiñ kolonïyası, Keñester Odağınıñ «soqır işegi» bolğan qazaq eli egemendiktiñ tizginin ustaý alar ma eken dep sırttan sınap qa­rağandar da bolğanı jasırın emes-ti. Biraq dos süýsindi, «jaw» kürsindi. Qazaq el bola aladı eken! Qazaq bir Kök Twdıñ astına jïnala aladı eken. «Qazaqtıñ bükil tarïxı – birigw tarïxı» dep N.Nazarbaev qadap aýtqandaý, Egemendik, Täwelsizdik, Ana tili ulttı biriktirwşi küş­ke, ulttıq ïdeologïyanıñ rwxanï tiregine aýnaldı.

N.Nazarbaev memlekettiktiñ örkenïet jolın usındı. Prezïdenttik sayasï ïnstïtwt engizildi. Osılaý qazaqtıñ tuñğış Prezïdenti Nursultan Äbişulı Nazarbaev Ata zañğa süýenip, xalıq aldında Ant berdi. Täwelsiz Qazaqstannıñ Kök Baý­rağına tizerlep otırıp, süýgeni tarïxï sät edi. Bul – birinşi ret ötkizilgen ïnagwracïya bolatın. Bäri tolqığan. Osındaý kezeñde Tw tuğırğa berik orna­tıl­mağanı baýqaldı. Şaýqalıp qaldı. Qas-qağım sätte Prezïdent twdı tuğı­rı­na berik qa­dap, ırğap-ırğap qa­taýtıp bekitti. Mine, sodan beri Täwel­siz­dik twın şaýqaltpaý, berik ustap, Kök Baý­ra­ğımız älemdik twlardıñ qa­sında qa­tar jelbirep tur. 25 jıl işinde Qazaq­stan älemniñ azwlı mem­leketteriniñ qa­tarınan öz ornın oýıp aldı. Qazaqstan Prezïdentiniñ usı­nıstarı jaña älemdik tärtipti ornıq­tırwdıñ közine aýnaldı. Osılaý qazaq xalqınıñ etektegi bası törge şıqtı. N.Nazarbaev jahandıq saya­sattıñ min­berinen söz aldı. Dawısı Alatawdan asıp, Sarıarqadan şığıp, käri Kaspïýden ötip, Altaýdı aýnalıp Birikken Ult­tar Uýımınıñ minberinen bir-aq şıqtı. Ğasırğa bergisiz jïırma jıl­dıñ işinde qazaq degen ulttı, Qa­zaqstan attı mem­leketti käri Evropa da, muxïttıñ arğı jağındağı AQŞ ta, körşi Reseý men Qıtaý da moýındap, strategïya­lıq ärip­testikke qol qoýdı.

Qazaqtıñ şekarası aýqındalıp, ol Reseý, Qıtaý, Özbek eli Parlamentinde tïis­ti ratïfïkacïyadan ötti, zañdı qujat­qa aýnaldı. Şekara delïmatacïya, demarkacïya jasalıp, eşkim qol suğa almaýtındaý zañmen kömkerildi. Älem Jaña Qazaq memleketin, onıñ Prezï­dentin osılaý moýındadı.

Qazaqstannıñ jahandıq sayasï doda­da şeşwşi dawısı bar. Älem lïderleri Qazaqstan Prezïdenti N.Ä.Nazarbaevtıñ wäli sözin de tosatın, kesimdi pikirimen sa­nasatın, aýğaq oýına kelisetin boldı. Bul N.Nazarbaevtıñ ğana taqqa otırwı emes, qazaqtıñ taqqa otırğanı emes pe?!

Qazaqstandıq damw jolı, köp qırlı sırtqı sayasat, yadrolıq qarwdan bas tartw, ultaralıq kelisim men dinï tole­rant­tılıq, ŞOS, EvrAzÉS, SVMDA sïyaq­tı uýımdardıñ boýına qan jügirtw, OBSE, OÏS, ODKB sındı irgeli uýımdarğa tö­rağalıq etw, dästürli älem dinderi lï­derleri seziniñ Qazaqstan jüregi – Astanada ötwi – Qazaqstannıñ qısqa mer­zimde alğan belesi men tolaýım tabısı.

N.Nazarbaev ékonomïkanıñ damw ürdisterin tanï biletin jäne ondağı Qazaqstannıñ ornın aýğaqtağan sayasatker ğana emes, ğalım ekendigin moýındat­tı. Narıqtıq qatınastarğa beýim­delgen «Nazarbaev modelin» jüzege asırdı. Osılaý qısqa  merzimniñ işinde Qazaqstan dünïejüzindegi qarqındı damıp kele jatqan üş eldiñ qatarına endi. Bul küni keşe totalïtarlıq jüýeniñ, ékonomïkası taza şïkizat közine täweldi memleket üşin ékonomïkalıq buğawdı üzip şıq­qanmen birdeý edi. Sondıqtan da Elbası: «Äweli – ékonomïka, sonan soñ sayasat», – dedi. Bul öz jemisin berdi. Qazaqstan älem örkenïetiniñ ozıq tä­jirïbesin ïgerdi. Onı Qazaqstan jağ­daýına laýıq jüýege tüsirdi. Osılaý Qazaqstanda ïndwstrïyalandırw sayasatın qolğa alındı. Oğan ïnnovacïyalıq ürdis qosıldı. Mu­nıñ bäri el ékonomïkasın müldem basqa arnağa burdı. Jaña texnologïyalardı alıp jüretin jaña urpaq, jas kadrlar qajettigi twdı. Munı da N.Nazarbaev oñ­taýlı şeşti. «Bolaşaq» bağdarla­m­a­sımen jastar şet­eldiñ ozıq wnïversïtetterge jiberildi. Olar Qazaqstanğa jaña oýlaw jüýesin alıp keldi, jaña texnologïyalar ïgerile bastadı. Saýıp kelgende, waqıtı kelgende ondaý kadrlardı Qazaqstanda dayarlaw isi qolğa alındı. Nazarbaev ïntel­lek­twaldıq mektepteri, «Nazarbaev wnïversïteti» talanttı balalarğa esigin aýqara aştı.

Egemendik, täwelsizdikti nığaýtw üşin bïlik apparattarınıñ üýlesimdi jumıs is­tewi ğana emes, olardıñ teñgermeşiligin saqtaw qajet boldı. Sondıqtan da N.Nazarbaev Qazaqstandıq basqarw jüýesin qurdı. Qazaqstanda köp partïya­lıq qalıptastı. N.Nazarbaevtıñ özi qurğan, statwsın zañmen bekitken Qazaqstan xalqı Assambleyası bar.

Qazaqstanda şınaýı söz bostandı­ğına qol jetkizildi. Bul deklaratïvti söz bostandığı emes. Şın mäninde solaý.

Zamannıñ köşin bastap, esesi ketken qazaqtı örkenïet jolına salğan N.Nazarbaevtıñ ğasırğa bergisiz jïırma bes jılda atqarğan jumıstarı älemniñ sayasï lïderleri tarapınan moýındaldı. Oğan tömendegi mısaldar kwä boladı ğoý dep oýlaýmın.

Dj.BWŞ (AQŞ-tıñ éksprezïdenti): «Ol (N.Nazarbaev – W.Q.) bolaşaqtı boljaý aladı».

Margaret TETÇER (Anglïyanıñ ékspre­mer-mïnïstri): «Nazarbaev – qalıpqa sıýmaýtın tulğa».

Dj.AÝTKEN (N.Nazarbaevtıñ ömir­bayanşısı, ağılşın jazwşısı): «Ömiri… xalqınıñ tağdırımen qabısıp jatqan… keýipker retinde de zaman jügin köterip turatın sayasï qaýratkerlerdiñ ömiri qızıqtıradı».

V.F.YANWKOVÏÇ (Wkraïna Prezïdenti): «Siz (N.Nazarbaev – W.Q.) salmaqtı, prog­resşil Qazaqstan Prezïdentisiz».

Namıq Kemel ZEÝBEK (Türkïyanıñ ék­smädenïet mïnïstri, sayasat­ker): «Qa­zaqstan eñ alğaş täwelsizdigin alğanda biz Qazaqstan üşin Türkïya ülgi bolarlıq memleket boladı dedik, al 17 jıl ötken soñ biz Türkïya üşin Qazaqstan ülgi bo­lar­lıq memleketke aýnaldı dep moýındawğa mäjbürmiz».

YUrïý SOLOZOBOV, sayasatker, Reseý ulttıq strategïyalıq zerttewler ïnstïtw­tınıñ xalıqaralıq jobalar jönindegi dïrektorı: «Qazaqstannıñ sırtqı saya­sattağı bedeli künnen-künge nığaýıp ke­ledi. Bul Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ dana, dara sayasatı men serpindi jobalar jönindegi bastamalarınan bastaw alıp otır».

Vladïmïr JÏRÏXÏN, sayasatker, Reseýdiñ TMD elderi jönindegi ïnstïtwtı dïrektorınıñ orınbasarı: «Nursultan Nazarbaevtıñ jïırma jıldıq Pre­zïdenttik qızmetin, älbette, joğarı ba­­ğa­law kerek. Ol Keñester Odağınıñ şıtı­na­­ğan xalıq şarwaşılığınıñ qal­­dı­ğına aýnalğan, qañırağan Qa­zaq­standı aldı. Söýtip, Keñester Odağınıñ quldırağan elin derbesdamw-traekto­rïyasına şığardı. Mundaý tereñ sayasï jäne ékonomïkalıq mindetti Prezïdent N.Ä.Nazarbaev tïimdi şeşti».

…Qazaqstannıñ memleket retinde qısqa merzimde ornığıp qana qoýmaý, älemdi awzına qaratqan Astana salwı erliktiñ erligi.

Bügingi Astana qandaý?! Älem kartasında eñ jas Elorda bolsa da jahandıq sayasï-ékonomïkalıq mäselelerdi şe­şetin bas qalalardıñ birine aýnaldı. Elbası, Qazaqstannıñ tuñğış Pre­zï­denti N.Ä.Nazarbaevtıñ jüregin jarıp şıq­qan, tün uýqısın tört böldirgen As­tana – qazaqtıñ qasïetti Altın ordası, Elbesigi, Jeruýığı!

Qazaqstan öz Täwelsizdiginiñ 25 jılı işin­de älem moýındağan memleketterdiñ qatarına qosıldı. Elimizdiñ tuñğış Prezïdenti, Elbası N.Ä.Nazarbaev az ğana jıldıñ işinde burın-soñdı bol­mağan memleket qurdı. Mıñdağan jıldar boýı babalarımız añsağan Täwel­sizdiktiñ Twın köterdi. Älemniñ 150-den astam  elderimen  dïplomatïyalıq qatı­nas ornattı. Qazaqstan özge memleket­terdiñ damw joldarın saraladı, öziniñ köp qırlı sayasatın qalıptastırdı, ulttıq sana men ulttıq tanımğa ülken özgerister engizdi. Ulttıq ïdeologïyanıñ, memleket­tik sayasattıñ basım bağıttarı belgi­lendi. Qazaqstannıñ Ata Zañına säýkes qazaq tili – Memlekettik til dep aýğaq­taldı.

Qazaqstan bolaşağı – bilim men ğılımda. Elbası, Qazaq­sta­n­nıñ tuñğış Prezïdenti N.Ä.Nazarbaev Astanadağı «Nazarbaev wnïversïtetinde» oqığan därisi barısında adal eñ­bekpen birge, adamnıñ salawattı ömir sal­tı, sportpen jäne rwxanï öswine qa­jet­­ti närselerdiñ bärin ïgerwi qajettigin atap ötti. Bul rette ulı Abaýdıñ, A.Baý­tur­­sınovtıñ, M.Äwezovtiñ ulağattı söz­derin mısalğa ala otırıp, «Bilekti birdi jı­ğadı, bilimdi mıñdı jığadı» degen xa­lıq danalığın jürekke toqwdı usın­d­ı.

«Bilimsiz – ömir  tul», −  dep  N.Ä.Nazar­baev  XXİ ğasırdıñ jaña ğı­lımï oý-jüýesiniñ  damw joldarın saraptadı. Sonıñ işinde wnïversïtettik ğı­lım­nıñ damw perspektïvalarına joğarı bağa berdi. Bul ret­te «Nazarbaev wnïversïteti» men «Nazarbaev zïyatkerlik mektepteriniñ» roli zor. Bul wnïversïtet bolaşaq qazaq élïtasın qalıptastıratın birden-bir jo­ğarı oqw ornı bolmaq.

Qazaqstan − jas memleket. Respwblïka xalqınıñ orta jası da 35-ti qu­raý­dı. Demek, qazaq bolaşağı jastar­dıñ qo­lında. Olar ataları men ba­ba­ları qur­ğan memlekettiñ tizginin berik ustap, älem moýındağan Qazaqstandı odan äri as­qaqtata bermek. Oğan qajetti qam­qor­lıq memleket tarapınan jasalğan. Endi söz jastarda, endigi mäsele ornıqtı jastar sayasatında.

Ïä, Elbası qadap aýtqandaý, Qazaq­stan xalqı bilimge, ğılımğa qumar xalıq. Oğan sawattılıq jağınan Qazaqstan älem­dik ïndeks boýınşa 4 orında tur­ğanın aýtsaq ta jetkilikti.

N.Ä.Nazarbaev armandağan bolaşaq Qazaqstan qandaý?

Ol – ana tilinde erkin söýleýtin, orıs ti­lin ïgergen, ağılşın tilin biletin ur­paqtıñ Qazaqstanı.

− Ultı tatw, étnïkalıq toleranttı  Qa­zaqstan!

− Kez-kelgen Qazaqstan azamatı kez-kelgen älem eline barıp jumıs isteý ala­tın, talasqa jaraýtın urpaq tärbïe­le­gen Qazaqstan!

− Ïndwstrïaldı-ïnnovacïyası örken­degen Qazaqstan!

− Terezesi teñ, keregesi keñ – örke­nïet­ti Qazaqstan!

− Awılı men qalası qatar ösken – qwat­tı Qazaqstan!

…Qazaqstannıñ xalıqaralıq jäne älemdegi bedeli joğarı.

Qazaqstan kemel el, ıntımağı ja­ras­qan memleketke aýnaldı. Tarïxta je­ke adamnıñ  rolin eşkim  joqqa şı­ğa­ra almaýdı. N.Ä.Nazarbaev – waqıtın bezbendep, zamanın tanığan, aldın boljağan iri sayasatker.

Eldiñ basşısı qandaý bolsa, xalqı sondaý.

N.Ä.Nazarbaev − eli erine, eri eline sengen ulı tulğa!

 




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑