banner-top12

Alıstağı ağaýın Kazakh President Nursultan Nazarbayev holds a final press conference of the Organisation for Security and Cooperation in Europe (OSCE) Summit in Astana in the early hours of December 3, 2010. The first summit of the OSCE in over a decade failed in its aim to agree an action plan to revamp the trans-Atlantic security group's powers to react to crises, an EU diplomat said.Diplomats said that efforts to find a deal had been torpedoed by disagreements over Georgia, with whom Russia fought a war in 2008, and the Armenia-Azerbaijan dispute over the Nargorny-Karabakh region.    AFP PHOTO/ VYACHESLAV OSELEDKO

Qosqan waqıtı Qazan 10, 2016 | 356 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

QAZAQSTANNIÑ ÄLEMDİK SAXNAĞA KÖTERİLWİ

ABDWLQAÝIM KESÏJÏ

Sayasattanw ğılımdarınıñ doktorı, Germanïya.

kessiji

Qazaqstannıñ xalıqaralıq bedel statwsın batıstıq sayasattanwşılardıñ  közimen taldawğa arnalğan bul bayandama negizinen eki bölimnen turadı. Birinşi bölimde, Qazaqstannıñ xalıqaralıq qawımdastıq qatarındağı ornı twralı qısqaşa mağlumat beriledi. Ekinşi bölimde, Qazaqstannıñ Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımına törağalığı mäselesine jalpı taldaw jasaladı.

QAZAQSTAN ÄLEMDİK SAXNADA

Qazaqstan älem saxnasınıñ törinen orın ala bastadı. Qazaqstannıñ mundaý satığa köterilwine, eldiñ qarqındı ékonomïkalıq damwı jäne prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ osı öswdi  jalğastıra otırıp eliniñ xalıqaralıq kölemde bedelin köterwge arnalğan işki jäne sırtqı sayasat-şaraları negizgi qozğawşı küş bolıp otır. Statïstïkalıq anıqtamağa qarağanda, 2008  jıldıñ bastapqı kezeñine deýin Qazaqstannıñ jalpı Ulttıq Qarızı (GDP), 2000 jılğımen salıstırğanda eki esege köbeýgen. 2007 jılı jalpı Ulttıq Qarızı Qarızı (GDP) jan basına şaqqanda 6500 Amerïkan dollarına deýin köterilgen. Munıñ özi, prezïdent Nazarbaevtıñ Qazaqstandı awmaqtıq ékonomïkalıq öswdiñ lokomotïvine aýnaldırwğa küş salıp otırğandığın körsetedi. Negizinen alğanda, mundağı statws qana Qazaqstannıñ äriptes retinde Reseý, Qıtaý, Amerïka jäne Ewro Odaq sekildi xalıqaralıq qawımdastıqtıñ elewli aktileri aldındağı tartımdılığın arttıra tüsedi. Bul özi solaý da bolıp jatır.

Degenmen, älemniñ aldıñğı qatarlı elderi qatarında orın ala bastawı, Qazaqstannıñ köp vektorlı sırtqı sayasatın jalğastırwın da talap etedi. Bul jağdaý, prezïdent Nazarbaevtıñ jıl saýınğı  xalıqqa joldawlarında  da basa körsetilip jür. Bul orındı da. Öýtkeni, aýmaqtağı iri elder özderiniñ jürgizip otırğan sırtqı sayasat şaralarında Qazaqstannıñ müdde maqsattarına ünemi nazar awdarıp otırmaýdı, tipti köptegen jağdaýlarda olardı eskerwsiz qaldıradı. Sonımen Qazaqstan turğısınan, birqatar jağdaýlarda, keýbir körşileriniñ müdde-maqsattarına qarama-qarsı kelse de, jaxandıq  sırtqı sayasat jürgizwi barğan saýın öte mañızdı bolıp otır. Prezïdent Nazarbaev Qazaqstandı awmaqtıq küşke aýnaldırıp qana qoýmaý, jalpı Orta Azïya öñirindegi énergïya, qazba baýlıqtar öndisindegi, ïnfraqurılım, oqw-ağartw  jäne densawlıq saqtaw ispetti salalardağı örkendewdiñ jalğaswına tırıswda. Buğan qosa ol, Qazaq munaý-gazın şetelderge jetkizetin transport-korïdorları, bir jağımen şektelip qalmawın türlendirw barısında köptegen eldermen, xalıqaralıq fïrmalarmen kelisimder jasap, naqtı nätïjelerge qol jetkizwde. Qazir, qazaq munaý-gazı batısta Reseý jäne Kazkaz arqılı Ewropağa jäne odan ärige, al şığısta Qıtaýğa jetwine transport mümkindigine ïe bolıp otır. Jalpı EwroOdaq elderi énergïya salasında jalğız Reseýge ğana täweldi bolıp qalmaw üşin, Qazaqstannıñ énergïya sektorına qol jetkizwge qattı qızığwşılıq baýqalıp keledi. Sol üşin de olar Qazaq munaýınıñ transport-tasımaldawı üşin balamalı qubır jüýelerin de usınwda. Ärïne munıñ bäri, Qazaqstannıñ EwroOdaq elderimen degen qarım-qatınastarın nığaýtıp, onıñ Ewropa kölemindegi  dañq-bedelin arttıra tüswde.

Qazaqstannıñ Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımınıñ (EQIU) töreğalığına kandïdatwrasın usınğanda, birqatar EwroOdaq elderiniñ belsendi qoldaw körsetwinde basqa faktorlarğa kosa, osı énergïya korïdorları mäselesiniñ elewli röli bolğanı da añğarıladı.

EWROPANIÑ QAWİPSİZDİGİ MEN INTIMAQTASTIĞI UÝIMINA TÖRAĞALIĞI

Al, Qazaqstan, Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı Uýımına törağalıq etetin Azïya qurlığındağı tuñğış el, tuñğış burınğı Sovettik respwblïka boldı. 2007 jıldıñ qaraşa aýınıñ soñına tayaw Madrïdte ötken Ewropanıñ Qawipsizdigi men Intımaqtastığı  Uýımına müşe 56 eldiñ sırtqı ister mïnïstrleri jïnalısında Qazaqstannıñ atalğan uýımnıñ 2010 jılğı kezekti törağası bolwın uýğarğan bir şeşim qabıldandı. Buğan Qazaqstan oñaýlıqpen qol jetkizgen joq. Öýtkeni, Qazaqstan ükimeti EQIU törağalığına jetw barısında birqatar jıldarğa sozılğan dïplomatïyalıq nawqan jürgizip kelgen. Qazaqstannıñ Ewroazïya keñistiginde jetekşi röl ïelenwin qalağan Nazarbaevtıñ, eliniñ EQIU-nıñ töreğalığına kandïdatwrasınıñ qoldap-qostalwı üşin şetel ükimetteri qatarında jeke öziniñ jumsağan eñbegin erekşe atağan jön.

Qazaq basşıları negizinen, Qazaqstannıñ 2009 jılı EQIU-nıñ törağası bolwın kütken edi. İşinde Reseý jäne Germanïya da bar bul uýımğa müşe Ewropalıq elderdiñ köbi Qazaqstannıñ kandïdatwrasın aşıq türde qoldap qwattağan edi. Biraq birneşe memleket, atap aýtqanda Brïtanïya, Çexïya jäne Amerïka Qurama Ştattarı Qazaqstannıñ töreğalığı üşin 2011 jılı tağı ınğaýlı bolar edi degen közqaras bildirip, taban tirep kelgen edi. Olardıñ talası köbinese demokratïyalıq prïncïpter jäne sayasï mäseleler töñireginde bolğan edi. Degenmen, bul talastar Madrïdte ötken EQIU sırtqı ister mïnïstrleri jïnalısında Qazaqstannıñ 2009 jılı törağa bolwına qatıstı bir ımralastıqqa jetwge kedergi jasadı. Aqırı, taraptar 2010 jıldıñ Qazaqstannıñ törağalığı üşin eñ ınğaýlı mezgil bolatını twralı şeşim qabıldadı.

Qazaqstan öz aýmağında birinşi bolıp EQIU-ğa törağalıq etwi barısında, köp taraptı ıntımaqtastıq pen özara tïimdi ıqpaldaswdı damıtw mäselelerinde, xalıqaralıq qawipsizdik problemaların şeşwde belsendilik körsetip, Awğanıstan, Ïraktağı jağdaýdı turaqtandırwı jöninde küş jumsap, terrorïzmge, ékstremïzmge qarsı küres, dinder men mädenïetter arasındağı awızbirşilikti, dïologtı nığaýtwı jaýlı köptegen jumıstar atqarğan. Sonımen baýlanıstı, EQIU- nıñ is basındağı törağası, Fïnlyandïya sırtqı ister mïnïstri Aleksandr Stwbb Astanada bolğan saparı kezinde, “biz Qazaqstan arı qaraý demokratïyalıq reformalar jürgizwi jolımen 2010 jılı öziniñ törağalıq etwi qarsañında köşbasşılıq qızmetin jalğastıradı degen senimdemiz” dep naqtı közqaras bildirgen.

Basqa jaqtan, EQIU Parlamenttik Assambleyasınıñ jıl saýınğı kezekti 17-şi sessïyası Astanada ötti. «EQIU transparenttigi» degen taqırıp astında ötken bul sessïyada EQIU-nıñ  56 qatıswşı elderiniñ köpşiliginen 270 parlamentarï qatısıp, sayasï, gwmanïtarlıq, ékonomïkalıq, ğılımï texnologïyalıq, ékologïyalıq mäselelerden Kavkaz jäne Tayaw Şığıs aýmaqtarındağı şïelenistik-keristikterge qatıstı mäselelerge deýin, köptegen mañızdı mäseleler töñireginde pikirtalastar  ötkizdi.  Sessïya «Astana deklaracïyası» degen bir qujattıñ qabıldanwımen jumısın qorıtındıladı. Bir qızığı, sol deklaracïyada basqa mäselelerge qosa, 1930 şı jıldardağı aşarşılıqtıñ Wkraïnada mïllïondağan adamnıñ ölwine aparıp soqtırğandığınıñ resmï türde tanılatındığı da atap ötildi. Ol jıldarı tek Wkraïnada ğana emes, Sovet Odağınıñ basqa öñirlerinde de, sonıñ işinde Qazaqstanda da mïllïondağan adamnıñ aşarşılıqtıñ kesirinen qaza tapqanı belgili. Sondıqtan atalğan deklaracïyanıñ, tarïxşılardıñ bul mäseleler töñireginde jaña zerttewler  jürgizip, tıñ pikirler ortağa salwına bastawı da mümkin sïyaqtı.

QORITINDI

Qarqındı ösken ékonomïkası, uqıptılıq pen şınşıldıqqa negizdelgen sırtqı sayasat-şaraları Qazaqstandı aýmaqtıq ıqpaldı küşke aýnaldırıp ülgerdi. Qazir Qazaqstan Ewropa men Azïyanıñ jäne Amerïkanıñ ükimetteri aldında mañızı arta tüsip, älemdik énergïya sayasattarınıñ bastı aktileriniñ biri bolwğa bet alıp otır. Al,  EQIU sïyaqtı älemdik bedeli joğarı bir uýımğa törağa bolw, Qazaqstannıñ xalıqaralıq statwsın odan äri köterip, onıñ täwelsizdigin bekemdeý tüsti. Qazaqstan sekildi täwelsizdigine qawışqandığına köp waqıt bola qoýmağan bir memlekettiñ, qasqağım sätteý xalıqaralıq akterge aýnala bastawı  bärinen burın prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ jürgizgen sayasat-şaralarınıñ däldigin jäne tabıstılığın añğartadı.




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑