banner-top12

Aýtarım bar Şwbat

Qosqan waqıtı Qañtar 12, 2016 | 1  338 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

2

Şubat – san türli dertke şïpa swsın

Künde jeýtin as-awqatımız xïmïyalıq, sïntetïkalıq jasandı dünïelerden jasalğalı beri adamzat densawlığına zor qawip töndi. Allergïya, psorïaz, qant dïabeti, xollecïstït, gastrït t.b. köptegen dertter wşığıp şığa keldi. Dert atawlınıñ örşw sebepteriniñ biri azıq – tüligimizdiñ lastanwında bolıp otır. Qazaq atamız: «Ası sawdıñ – deni saw» dep beker aýtpağan. Sondıqtan da qazaqtıñ densawlığı mıqtı bolsın desek, dünïege ayaq qolı balğadaý saw urpaq äkelemiz desek, asımızdı adal qılıp işeýik. Osı mäseleni tağamdıq racïonımızğa qazaqtıñ ulttıq tağamdarın engizw arqılı şeşwge boladı. Bügin äri swsın, äri qorek, äri şïpa bolıp tabılatın şubattı äñgimemizge arqaw etpekpiz. Qazaq üşin tüýe — qasïetti mal. Tört tüliktiñ töresi atanğan janwardıñ süti – em, eti — azıq, jüni — kïim. Nardıñ jünin qazaq xalqı ayaqqa taptamağan, tek kewdeşeler men jïdeler, şekpender men körpeler daýındağan. Qazirgi medïcïna tüýe jüniniñ de emdik qasïeti barın anıqtadı.

kwmıs i (1)

Tüýe süti — qorektik zattarğa öte baý swsın. Mäselen, qımızdıñ qunarlılığı 528 kkal bolsa, sïırdiki — 660 kkal, al tüýeniki — 911 kkalğa teñ. Bir lïtr şubat adam ağzasınıñ vïtamïnder men mïkroélementterge degen täwliktik qajettiligin tolıqtaý qamtamasız ete aladı. Şubat işken adam küni boýı toq jüredi. Ulttıq ğılım akademïyasınıñ akademïgi T.Şarmanovtıñ aýtwınşa, tüýe sütiniñ sozılmalı ökpe, bawır awrwların, xolecïstïtti, öt joldarınıñ qa­bınwın emdewdegi qasïeti klïnïkalıq aprobacïya arqılı däleldengen. Sondaý-aq ïnfarkttıñ, ïn­swlttiñ aldın-alwda mañızı zor, qant dïabetine, qaterli isikke de şïpası bar. Tabïğï şubat önimderi adamnıñ este saqtaw qabiletin joğarılatıp, mï tamırlarına sergektik pen demalıs beredi. Quramında A, V1, D, E, S därwmenderi bar swsın uzaq waqıt emdelwdi qajet etetin twberkwlez awrwına da birden bir şïpa.

Ulttıq swsınnıñ daýındalw procesi de kürdeli emes. Öýtkeni onı bir qorlandırıp alsa, odan äri eşqandaý aşıtqısız aşï beredi. Qımız sekildi mezgil- mezgil pisip otırwdıñ da qajeti joq. Tek kisige quýıp bererde ğana şaýqap-şaýqap jiberse, ol jaqsı aralasıp, köpirşigi azayadı. Şubat quýılğan ıdıstıñ tığının alıp nemese mestiñ puşpağın şeşip, gazın şığarıp otırw kerek. Äýtpese tığındı uşırıp, mesti isindirip jiberedi.

Oýsılqara tülegi sütiniñ quramında laktoferrïn degen zat bar. Adam ağzasında da laktoferrïn degen belok bar. Ol ağzanıñ ïmmwndıq jüýesin nığaýtadı. Beloktıñ bastı bïologïyalıq qızmeti temir ïondarın baýlaýdı jäne onı tasımaldaýdı. Ağzağa qandaý da bir bakterïya men vïrws kelip tüsse, laktoferrïn birden onıñ közin joyuğa äreket etedi. Laktoferrïn süttiñ quramında bolatındıqtın jaña twğan säbïdi ana sütimen qorektendirwdiñ qandaý mañızdı ekenin bile beriñiz. Medïcïnada laktoferrïn belogınıñ vïrwstarğa qarsı belsendiligi joğarı ekendigi anıqtalğan. Onıñ gerpes 1, cïtomegalovïrws, VÏÇ, gepatïttiñ S-türi, xantavïrws, rotavïrws, polïovïrwstıñ birinşi türi, adenovïrws, respïratorlıq sïncïtïaldi vïrws, tışqannıñ leýkoz Frend vïrwsı tärizdi dertterge qarsı äseri küşti. Vïrwstardı bakterïyalardan böle-jara aýtıp otırğan sebebimiz, XXİ ğasırdıñ medïcïnası vïrwstıq awrwlardı emdewde därmensiz. Älemde vïrwstıñ közin joyatın birde bir preparat äli dünïege kelgen joq. Qazirgi däri-därmekter tek vïrwstıñ saldarın ğana emdeýdi. Al şubat sol vïrwspen kürese aladı eken.

Qıtaýda da tüýe sütinen jasalğan önimderge degen suranıs artıp keledi. Qazaqtıñ süýikti swsını – şubattıñ qasïetin tüsingen qıtaýlıqtar onıñ negizinde türli emdik önimder şığarwda.Osı eldiñ «Vanyuan» degen sawda kompanïyası tüýe sütinen jasalatın önimderge patent alıp, öz tirşiligin jasap jatır. Sawdasın Şıñjañ avto­nomïyalıq awdanınan bastağan «Vanyuan» kompanïyasınıñ büginde bükil Qıtaý boýınşa şubat sawdalaýtın jüzden astam dükeni bar. Bul – tek «Vanyuannıñ» önimderin sawdalaýtın arnaýı dükender sanı. Al jalpı el boýınşa üş jüzden astam dükennen atalmış kompanïya şığarğan tüýe süti önimderin alwğa boladı. Qazir şubat qıtaýlardıñ täwir swsındarınıñ birine aýnalıp, odan jasalğan önimder jedel satılwda. El turğındarı onı pışaq üstinen bölisip äketetin boldı, deýdi kompanïya ökilderi. Tüýe sütinen jasalatın önimderdi patenttep alıp, sawdasın döñgeletip otırğan jigittiñ atı – Lan Ýow. Ol – negizinen qazaqtar meken etetin Şıñjañ ölkesi Altaý aýmağınıñ twması. Qıtaý astanasınan düken aşıp, tüýe süti önimderin sawdalağalı üş jıldıñ jüzi bolıptı. Ékologïyalıq axwalı naşar Beýjiñ turğındarı taza, tabïğï önimge zärw. Al şubat – emdik qasïeti mol önim.Zïyan­dı awanıñ äserinen türli awrwğa şaldıqqan talaý qıtaýlıqtar  şubat arqılı emine şïpa tawıp otır.

Jalpı, şubat tek Qazaqstan men Qıtaýda emes, basqa da şet memleketterde de suranısqa ïe eken. Mäselen, arabtar şubattı ïmmwnïtetti köteretin swsın retinde işedi. Arab elderiniñ dükenderinen de keýde şubattı kez­des­tirwge boladı. Jaña sawılğan şubattı süýetin keýbir awqattı arabtar birneşe jüz tüýe baýlaýtın körinedi. Medïcïnası men farmacevtïkası ejelden damığan ündilikter şubattan däri-därmek jasaýdı eken. İsik, öttiñ qabınwı, sarı awrw, ökpe awrwı, demikpe, anemïya, tipti gemorroýdı emdeýtin köptegen därilerdi ündister şubattıñ negizinde jasaýdı. Afrïka elderiniñ birazında tüýe süti JQTB-ğa (SPÏD) şaldıqqan naw­qastardı emdewge jïi qoldanadı. Şubat JQTB-nıñ ïmmwnïtetti naşarlatw üderisin tejeýdi dep senedi afrïkalıq mamandar. Kenïyada bul ğajap swsındı dïabet jäne jürek awrwlarına şaldıqqandarğa däriniñ ornına beredi. Al Moñğolïyada tek qana şubatpen emdeýtin arnaýı sanatorïýler bar eken. Moñğoldar arasında büýrek awrwları köp kezdesedi desedi. Olardıñ aýtwınşa, şubat büýrektiñ qızmetin jaqsartadı, büginderi jïi kezdesetin qwıq beziniñ qabınwı sekildi qaterli awrwlardıñ aldın alwğa zor septigin tïgizedi. Biraq qasïetti swsınımızdı patenttew äzirge deýin tek qıtaýlardıñ oýlarına kelipti. Al endi mañ dalada mıñğırğan tüýe bağıp, şubattıñ bulağın seldetip otırğan bizdiñ qazaq ta osındaý paýdalı tirlik jasasa, quba-qup bolar edi.

Tüýe süti emdik qasïeti jağınan asa joğarı bağalanadı. Sebebi tüýe süti quramında maý, aqwız, mïneraldıq zattar öte köp. Onıñ quramındağı jeke komponentter özgermeli bolıp keledi, yağnï tüýeniñ sawılw kezeñine, jıl mezgilderine, jaqsı qorektendirilwine, tür jäne tuqımdıq erekşelikterine qaraý ünemi özgerip otıradı. Mamandar şubatta aqwızdıñ birneşe türi (kazeýn, albwmïn) jäne quramında azotı bar qosılıstar men amïnqışqıldar kezdesedi deýdi.

Dañqtı babamız Äbw Älï ïbn Sïna: «Adam ağzasına paýdalı şöpterdiñ deni qumda ösedi», — degen eken. Al tüýe janwarı ünemi qumda, sortañ jerde jürgendikten tula boýı emdik qasïetke tunıp turadı. Säýkesinşe, şubatta mï men jüýke jüýesine paýdalı qant laktozası, dïabet, isik allergïyası, bawır qabınwı men psorïozğa qarsı deneniñ ïmmwnïtetin arttıratın antïtelalar bar.

Tüýe sütiniñ emdik qasïeti mol bolğandıqtan, xalıq emşileri janwar sütine şomıldırıp, qan-tamır, jel-quz awrwların emdegen. Ağzanı jasartw maqsatında işken. Şubattıñ quramında kalcïý, mıs, temir, magnezïý, mırış sekildi mïkroélementter jäne fosfor men kükirt bar. Quramı osındaý makro jäne mïkro élementterge baý şubattı qazaqtıñ xalıq eminde ökpe, asqazan awrwları, qarqulaq, meşel awrwlarımen qosa sozılmalı türli dertterden älsiregen ağzanı qaýta qalpına keltirw üşin qoldanğan jäne ağza wlanğanda da emge paýdalanğan. Äsirese, şubat türli ökpe dertiniñ barlıq türine şïpa.
El arasında şubattı qımıran dep te ataýdı.

Tüýe – tört tüliktiñ töresi. Awır jük artılıp, alıs saparğa jegilse de mıñq etpeýtin mañğaz janwardıñ qadirin köşpeli jurt qattı bilgen. Aýrıqşa kütimdi qajetsinbeýtindikten «kedeýdiñ malı» atanğan janwar tabïğï jaýılımdı tez qoñdanadı. Äri onıñ süti men şubattı medïcïna tarapınan emdik swsın retinde moýındalğanı da belgili. Közin tawıp, öñdeý bilse, jüni de önerkäsipte taptırmaýtın şïkizat. Mine, osındaý paýdası mol mal tek älemde sanawlı memleketterde ğana bar. Sonıñ biri bizdiñ elimizde. Alaýda, tüliktiñ töresi tüýeni ösirip, onıñ önimderin ulttıq brendke aýnaldıra almaý otırğanımız da şambaýımızğa batatın şındıq. Bul turğıda memleket tarapınan keşendi bağdarlama jasalıp, osı saladağı usaq-tüýek şarwaşılıqqa barınşa naqtı qoldaw körsetilmese bügingideý mısıqtabandawmen uzaqqa barmaýtınımız belgili.

Tüýeniñ paýdalı jaqtarı köp qoý. Bir ğana swsınınıñ özi nege turadı. Köptegen awrwlarğa mıñnan bir em. Sütinen şubat daýındap, qurt qaýnatadı. Şïpalıq qasïeti mol, dämi til üýirer şubat swsınına büginde şeteldikter asa qızığwşılıq tanıtıp otırğanı belgili. Köptegen Azïya elderi äri tağam, äri kïimge şïkizat, dertke dawa retinde paýdalanatın tüýe sütiniñ emdik qasïetteri künnen künge ğalımdardı tañğaldırwda.

Ğalımdar şubatpen ökpe qurtı, bawır awrwların, xolecïstïtti, öt joldarınıñ bitelip qalwın emdewge boladı degendi aýtadı. Osığan oraý şubattı älemdik narıqqa şığarw üşin ğalımdar önimdi keptirw, qurğaq süt untağı jäne tabletka türin jasaw texnologïyasımen de aýnalıswda. Alaýda şubattan jasalğan önimderdi älemdik narıqqa şığarıp, ulttıq brendimizge aýnaldırw üşin qırwar qarjı, kölemdi ïnvestïcïya qajet ekeni anıq. Al, äzirge Dünïejüzilik densawlıq saqtaw uýımı sawıqtıratın medïcïnalıq swsın dep bağalap otırğan şubattıñ paýdasın eskergender sanı sawsaqpen sanarlıqtaý.

Qaterli isik awraları ğalamdı tolğandırğan mäsele bolğandıqtan,  2008 jılı Birikken Ulttar Uýımı tüýe sütiniñ önimderin bükil dünïejüzine taratw mäselesin kötergen bolatın. Bul şaranı jüzege asırw üşin «Oñtüstik-Batıs»Ğılımï -öndiristik ortalığınıñ ğalımdarı oýlap tapqan şubattıñ tabletka jäne untaq türindegi öndiris öte qolaýlı bolatın edi.     Şubattıñ qasïeti twralı xalıq arasında köneden aýtılıp keledi. Al onıñ quramındağı laktoferrïnniñ «qaterli isikti boldırmaýdı»degen tujırımdı älemdik medïcïna jaqında moýınğanımen, qazaq xalqı bul önimdi qoldanısqa engizgeni qaý zaman.

Awada baterïyalar men vïrwstar tolıp jür. Bizdiñ ağzamız olarmen sekwnd saýın küresip bağwda. Kedeýdiñ awrwı sanalatın twberkwlezben qazir awqattılar da nawqastanıp jatqan tusta, ağzamızdıñ awrwğa qarsı ïmmwndıq jüýesin nığaýtw ärqaýsımız üşin qajet-aq. Endeşe, densawlığımızdı nığaýtwdı oýlasaq, şubat işwdi ädetke aýnaldıraýıq.

Şubattı negizinen 14 künge deýin saqtawğa boladı. A onı uzaq saqtaw üşin Şımkenttik ğalımdar Akademïk Asılbek Baýmuxanovtıñ basqarwımen awıl şarwaşılığı ğılımdarınıñ doktorı Dastanbek Baýmuxanov, ğılım kandïdatı Müsätillä Toqanov jäne Bolat Toqanov tabletka türindegi şubattı şığarwdıñ texnologïyasın oýlap taptı. Şubattıñ qurğaq untağı üş jılğa deýin jaramdı. Onıñ 1 tabletkasında 1,24 gramm şubat bar. Mundaý önim ağzanıñ jumıs qabiletin arttırıp, erlerdiñ älewetin köteredi, äýelderdiñ klïmaksı kezinde kömegi zor. Al, balalardıñ belsendi is-qïmılın arttırıp, densawlığın birşama nığaýta aladı. Şubattıñ bir tabletkası bul tabïğï “bïologïyalıq belsendi qospa“ sekildi emdik qasïetke ïe. Sondaý-aq, Müsätillä Toqanov ol tabletkanı maskünemdikti emdewge de qoldanwğa bolatının aýtadı. Şubat tabletkasın “Xïmfarm-Santo“ käsipornı şığarıp jatır.Musatillä Toqanovtıñ tüýe sütiniñ emdik qasïetin zerttep jürgenine 15 jıldan astı. Osı waqıt işinde şubattı qurğaq untaq jäne tüýirşik türinde şığarw täsilin tapqan. Onıñ bul jañalığına qazirdiñ özinde birneşe eldiñ süt öndirwşi kompanïyaları qızığıp otır. Şımkenttik önertapqış endi älemdi eleñ etkizetin jañalıq aşıp, qaterli isikti tejeýtin aqwızdı oñaý jolmen alwğa boladı deýdi.Älemdik medïcïnanıñ tujırımına toqtalatın bolsaq: äýel sütinen alınatın laktoferrïnmen emdewge bolatını däleldenip otır. Al biz bunı tüýe sütinen alwğa bolatınına közimiz jetti.

       Bir gramm “laktoferrïndi alw üşin äýeldiñ 25 lïtrsüti jäne onıñ öndirisine 2,5 mıñ AQŞ dolları şamasında qarjı qajet. Sondıqtan mundaý jolmen qaterli isikke qarsı däri şığarw qïın. Al laktoferrïndi tüýe sütinen öndirse, däriniñ qunı 800 teñge şamasında boladı, -deýdi Musatillä Toqanov.

Şïpalı şubat öndirisine Japonïyanıñ, Ewroodaqtıñ, AQŞ jäne Avstralïyanıñ tawar öndirwşileri qazirden bastap qızığwşılıq tanıtıp jatır. Eger mıqtap aýnalıssa, qazaqtıñ emdik qasïeti mol swsını memlekettik brendige aýnalatın önim bolwı da ğajap emes.

 

                          Saýdenova Madïna Abdıqadırqızı,

                Axmet YAsawï atındağı Xalıqaralıq

              qazaq-türik wnïversïteti, medïcïna fakwlteti,

             «İşki awrwlar propedevtïkası» kafedrasınıñ

             oqıtwşısı




2 Responses to Şubat – san türli dertke şïpa swsın

  1. Sımbıt says:

    Keremet jazılğan

  2. Sımbıt says:

    Tüýeniñ süti şubat twralı, onıñ emdik qasïeti twralı köp mağlumat aldım keremet

Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑