banner-top12

Aqparattar ağımı IMG_4170

Qosqan waqıtı Qañtar 30, 2016 | 868 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar

0

Tarïxï Otanına oralğısı keletin qandastarımızğa dañğıl jol aşıldı

ks mïgracïya 146 ks mïgracïya 064 ks mïgracïya 070 IMG_4175 IMG_4170 IMG_4160 IMG_4156  IMG_4135 IMG_4134     IMG_4088  IMG_4078 IMG_4067 IMG_4066 IMG_4036

Köşi-qon mäslesei elimizdiñ eñ özekti mäseleleriniñ birine aýnalğalı qaşan!? Bir zañdı tüzeýmiz dep, ekinşisine qatelikke jol berip otırdı. Osılaýşa, burınğı qabıldanğan zañdardıñ jaqsı tustarı da, kemşin tustarı da bolğanı ras. Alaýda, zañnıñ aýnalasınan şığatın daw¬dıñ 70-80 paýızı onı xalıqqa durıs tüsindirmewden twındaýtın körinedi…
Ötken jıldı qorı¬tın¬dılap, jwrnalïsterge bergen suxbatında Elbası Nursultan Nazarbaev: «Bizge ke¬letin ağaýındar – qazaqtar jäne olarğa är waqıtta esik aşıq. Jağdaýın jasaý¬mız. Oralmandar jöninde jañadan qa¬bıldanğan zañdı bilesizder, yağnï olarğa qujat tapsırw, azamattıq berw mäselesin jeñildettik» dedi.
2016 jıldıñ qañtarınan küşine engen Qazaqstan Respwblïkası Pre¬zï¬dentiniñ 2015 jılı 24 qaraşa küni qol qoýğan «Qa¬zaqstan Respwblïkasınıñ keýbir zañnamalıq aktilerine xalıqtıñ köşi-qonı jäne jumıspen qamtılwı mäsele¬leri boýınşa özgerister men tolıqtı¬rwlar engizw twralı» №421-V Qazaqstan Respwblïkasınıñ zañın xalıqqa der kezinde tüsindirwdi maqsat etken Xalıqaralıq «Janaşır» qoğamdıq qorı men Almatı qalası Memlekettik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi-qon basqarması birlesip döñgelek üstel ötkizdi. Jaña zañnıñ qandastarımızğa berer jeñildikteri qandaý? Elge oralğısı keletin, kelip jatqan ağaýındar neni bilwi tïis? XQKO arqılı oralmandarğa qandaý qızmetter usınılmaq? Jäne tağı basqa suraqtarğa jïın barısında jawap berildi.
Basqoswğa Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası, Almatı qalası Xalıqqa qızmet körsetw ortalığı, Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı jäne t.b. memlekettik, qoğamdıq uýımdar ökilderi, jwrnalïster, oralmandar, şetelderden kelgen étnïkalıq qazaqtar qatıstı.
Jïınğa qatıswşı tïisti mekemeler ökilderi, keýbir qandastardıñ öz waqıtında äreket etpeý, öz mäselesin büginge deýin sozıp, endi tığırıqqa tirelip, “küşine engen jaña zañnan ümit bar ma” dep kelip jatqanın tilge tïek etti. Almatı qalası Memleketik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi qon basqarması Köşi-qon böliminiñ basşısı Külsin Meterbaýqızı Isqaqovanıñ aýtwınşa, jaña jıldan bastap küşine engen jaña zañğa säýkes Almatı qalası da étnïkalıq qandastardı qabıldap, “oralman” märtebesin berw mümkindigine ïe bolıp otır. Esteriñizge sala ketsek, Almatı jäne Astana qalalarında bul qızmet 2014 jılğı 25 mamırdan bastap toqtatılğan bolatın.
Anıqtama üşin: Almatı qalası Memlekettik eñbek ïnspekcïyası jäne köşi-qon basqarmasında 2013 jıldıñ 24 şildesinen 2014 jıldıñ 25 mamırı aralığında 624 étnïkalıq qazaqtar qabıldanğan, onıñ işinde 2013 jılı 298 adam, al 2014 jıldıñ bes aýı işinde 326 adam qabıldanğan. Jalpı qabıldanğan azamattardıñ 315-i «Oralman» märtebesin alw twralı ötiniş bildirse, al qalğan 309 adam qoldanıstağı köşi-qon zañnamaları boýınşa tüsinikteme alğan..
Basqarmanıñ qurılğan küninen bastap «Oralman» märtebesin berw twralı memlekettik qızmet 315 étnïkalıq qazaqtarğa körsetildi, sonıñ işinde 2013 jıldıñ 2-şi jartı jıldığında – 173 adamğa, 2014 jıldıñ 5 aý işinde – 142 adamğa. Memlekettik qızmet körsetw nätïjesinde 253 dana «Oralman» kwäligi tapsırılğan.
Tirkelgen oralmandardıñ eñbekke jaramdı jastağı adamdar sanı – 212 nemese 67%, zeýnetker jasındağılardıñ sanı – 28 adam nemese 9,0%, balalar sanı – 75 adam nemese 24,0%.
Oralmandardıñ şıqqan elderi: Özbekstannan – 165 adam, QXR-dan – 104 adam, Türkïyadan – 5 adam, Qırğızstannan – 16 adam, Moñğolïyadan – 8 adam, Reseýden – 6 adam, Täjikstannan – 10 adam, Awğanstannan – 1 adam.

Odan bergi waqıtta, 4 jılda beriletin azamattıq alwdı kütwşilerdiñ “oralman” kwäliginiñ merzimin uzartıp berwmen ğana şektelgen. Endi jaña zañ boýınşa étnïkalıq qazaqtar azamattıqtı jeñildetilgen tärtippen 1 jıl işinde alwğa mümkindik twıp otır. Zañnıñ küşine enwin kütken qandastardıñ arasında 2011 jılı “oralman” märtebesin alğandar da bar eken. Alaýda, Köşi-qon basqarması özderi jumıs isteý bastağan 2013 jığı 23 şilde men 2014 jılğı 25 mamır aralığında alınğan “oralman” märtebesin osı jılğı küzge deýin uzartwğa ğana quzıretti körinedi. Al “oralman” kwäliginsiz qandastarımız azamattıqqa jeñildetilgen tärtippen qabıldanbaýdı.
Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası basqarması bastığınıñ orınbasarı, polïcïya maýorı Jandos Aqılbekulı Turısbekov: “Zañ talabı boýınşa, tek “oralman” kwäligi bar étnïkalıq qazaqtar ğana jeñildetilgen tärtippen azamattıqqa qujattarın ötkize aladı. Ondaý kwäligi bolmağan jağdaýda jalpı tärtippen, basqa ult ökilderi tärizdi qujattar tapsıradı. Qazaqstanda qos azamattıq bolmaýtındıqtan, mindetti türde turatın eliniñ azamattığınan şığwı tïis boladı. Al “oralman” märtebesi barlardan turatın eliniñ azamattığınan şığw talap etilmeýdi,” deýdi. Osılaýşa, 2013 jılğı 23 şildege deýin alınğan “oralman” märtebesi bar étnïkalıq qandastardıñ mäselesi bası aşıq küýinde tur. Osındaý mäselesi şeşilmegen ağaýındar Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı qızmetkerlerinen de kömek surap, mazalap jatqan körinedi. Jïınğa qatısqan Dünïejüzi qazaqtarı qawımdastığı törağasınıñ orınbasarı Sultanäli Bazarbaýulı Balğabaev “osı mäselemen jäne QXR-dan keletin ağaýındar “bizge sotılığı bar-joqtığı twralı anıqtamanı bermeýdi”, endi ne isteýmiz dep kelip jatadı. Osı mäseleniñ bärin jïnaqtap, bir şeşimin tabatın jolın qarastırwımız kerek. Sonımen qatar, kelesi osındaý jïındarğa Sırtqı ister mïnïstrligi Konswldıq qızmetiniñ ökilderin de şaqırwımız kerek. Köp mäsele sol kisilerdiñ qatıswımen şeşiledi dep esepteýmin.
Tağı bir aýtarım, osındaý jïındı respwblïkalıq deñgeýdegi tïisti organdardıñ ökilderimen ötkizw kerek tärizdi. Sebebi, men ötken jolı sizderdiñ osında ötkizgen jergilikti organdar ökilderiniñ aýtqandarı men respwblïkalıq deñgeýdegi mekeme ökilderiniñ aýtqandarınıñ qarama-qaýşılıqtarın baýqadım. Qaýsısı durıs, qaýsısı burıs ekenin bilmeý qaldım. Bügin ğana bir aqparattan Qazaqstanda 37 mıñ adamnıñ köşi-qon zañın buzğanın közim şaldı. Sondıqtan, Qazaqstanğa kelip jatqandar zañdardan beýxabar, zañnamalar durıs tüsindirilmewi de mümkin dewge negiz bar” deýdi.
Almatı qalası İİD Köşi-qon polïcïyası basqarmasınıñ ağa ïnspektorı, polïcïya podpolkovnïgi Läzzat Şäýmerdenqızı Muxïtova:
“Biz QR zañdarı qalaý qarastırılğan, sonımen jumıs isteýmiz. Biz orındawşımız. Kündelikti kelip jatqan oralmandarmen jumıs istep, köp täjirïbe jïnaqtadıq. Zañnama, qawlı-qararlardıñ kemşin tustarın da jumıs barısında jäne osındaý kezdeswlerdegi sizderdiñ usınıs-pikirleriñizdiñ nätïjesinde joğarıdağı tïisti organdarğa xat jazıp, usınıstar berip jatamız. Sonıñ nätïjesinde oñdı özgeristerge qol jetkizgenimizdi de aýta ketwimiz kerek. Onıñ däleli, QXR-dan keletin azamattardan Qıtaý eli jağınan “Qazaqstanda turaqtı turwğa qarsı emespin” degen anıqtamanı talap etw alıp tastaldı, étnïkalıq qazaqtar sol elderden alıp keletin qujattardı apostïldew qajettigi toqtatıldı. Tïisti orındarmen kelise otırıp, QXR-dan keletin qandastar üşin “sottılığı bar-joqtığı twralı” anıqtamanı sol eldegi jergilikti polïcïya bölimderinen äkelse de qabıldaýtın boldıq. Munıñ bäri, tüptep kelgende, öz qandastarımız qïnalmaý Qazaqstan azamattığın alsa eken degen talpınıstan twıp otır. Bulardan tıs, qandastarımız tölem qabiletin däleldewden bosatılğan, vïzanıñ qaý türimen kelse de ıqtïyarxatqa tapsıra aladı. Al, étnïkalıq jastar Qazaqstan joğarı oqw orındarınıñ stwdenti atansa, olar da ıqtïyarxat almaý-aq, birden azamattıqqa tapsıra aladı. Sondıqtan, qandastarımız osındaý jaqsı mümkindikterdi durıs paýdalanğandarı jön,”- deýdi.
“QR Ükimetiniñ 2014 jılğı 11 nawrızdağı №217 qawlısına säýkes “Oralman märtebesin berw körsetiletin memlekettik qızmetter standartına säýkes, qujattardı balamalı türde Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarı da qabıldaýdı. 2014 jıldıñ 25 mamırınan beri Almatı qalası oralmandardı qabıldawdı toqtatqandıqtan, bul qızmetke jüginwşiler bolğan joq dese de boladı. Endi, jaña zañğa säýkes, Almatığa qonıstanwşı qandastardıñ qujattarın XQKO arqılı da ötkizwge bolatının aýtqım keledi,”- deýdi Almatı qalası XQKO dïrektorınıñ orınbasarı Jamal Temirjanqızı Baýmuxanbetova.
Al, Xalıqaralıq “Janaşır” qoğamdıq qorınıñ prezïdenti Jañıl Amantaýqızı Äpetova Almatı qalası Äkimdigi İşki sayasat basqarmasınıñ qoldawımen qandastarğa qajet bolatın zañnamalar men kerekti keñester berw üşin tïisti orındardıñ ökilderin qatıstıra otırıp jılına 6-7 basqosw ötkizetinin, qandastarğa tüsinikti bolw üşin qazaq jäne orıs tilderinde, kïrïl, latın, arab äripterimen qajetti keñester toptastırılğan “Eldesimizdiñ esine” degen kitapşalardı şığarıp, tegin taratıp jürgenderin aýttı. Sondaý-aq, www.shalqar.kz,”www. janashyr.kz” saýttarında da qandastarğa qajetti aqparattı köptep jarïyalaýtının atap ötti. Jïınğa qatıswşılarğa osındaý basqoswlarda aýtılatın keñesterge qulaq türip, bilmestikpen äwre-sarsañğa tüspes üşin jiti aqparattanıp otırw kerektigin aýttı.
Ïä, kelip jatqan qandastarımız QR zañdarında körsetilgen talaptarğa saý mümkindikterdi paýdalanıp, öz waqıtında äreket etse, bügingi aýtıp jürgen, bas awrwğa aýnalğan problemalar bolmas edi.
Qandastarımız mına mäselelerdi berik este ustasa: Qazaqstanğa kelgen boýda 5 kün işinde “Oralman” märtebesin beretin kwälikti alıp alsa, QR azamattığın 1 jıl işinde alwda köp jeñildikter qarastırılğan. Eger ol märtebe bolmasa, azamattıq alwda özge ulttarğa qoýılatın talaptardı orındawğa twra keletinin esten şığarmağandarı durıs. Keletin étnïkalıq qazaqtar qonıstanğan öñirine qaramastan, Qazaqstannıñ qaý oblısına kelse de, oralman märtebesin ala aladı. Bir jıldıñ işinde azamattıqtı alıp bolwı kerek. Tölem qabiletin rastaw talap etilmeýdi. QXRdan keletin qandastar sottılığı bar-joqtığı jaýlı anıqtamanı turğan jerindegi jergilikti polïcïya orındarınan äkelse de jaramdı boladı.
Endi ağaýındar qandaý vïzamen kelse de elde qalwğa durıs nïeti bolsa, olarğa turaqtap qalwına mümkindik bar. Tek mïssïonerlik vïzamen keletinderge esik jabıq.
Bügingi tañda Qazaqstan şeteldegi qazaqtarğa bilim granttarın berip otır. Bilim granttarına ïe bolıp ne öz betinşe joğarı oqw orındarına kelip tüsken qazaq jastarına jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan azamattığın alwına quqıq beretin norma engizilgen. Burınğı zañ normaları boýınşa olar bizdiñ elimizde bilim aladı, bitirgennen keýin Qazaqstannan şığıp ketwi kerek bolatın. Oralman märtebesin, odan keýin azamattıqtı alw üşin köşi-qonnıñ bükil procesinen ötip, qaýta kelwi qajet edi. Endi oqwğa kelgen étnïkalıq qazaqtar oqwğa tüskennen keýin texnïkalıq jäne käsiptik, orta bilimnen keýingi, joğarı jäne joğarı oqw ornınan keýingi bilim berw mekemeleriniñ jataqxanalarında waqıtşa tirkelwge jäne jeñildetilgen tärtippen Qazaqstan Respwblïkasınıñ azamattığına qabıldaw twralı ötinişxat berwge quqığı bar.
Burın oralmandardıñ öñirlik kvotasına «joğarı bilimi bolwı kerek» degen talap qoýıldı. Endi tïisti bilimi, biliktiligi, mamandığı barlarğa, köpbalalı otbasınan şıqqan, joğarı bilim alwğa mümkindigi bar jastarğa aýrıqşa basımdıq berildi.
Oralman aýqındalğan jerge köşip barıp, arada 5 jıl ötpeý eline nemese basqa jaqqa köşer bolsa, alğan jeñildiktiñ bärin memleketke qaýtaradı. 10 jıl burın kelgen otbası da, bıltır kelgen otbası da oralman atanıp jüre berwine jol jabıldı. Endi ol bir jıldan soñ tolıqqandı Qazaqstan azamatı atanadı.
Osılaýşa, 1 qañtardan bastap küşine engen zañ tarïxï Otanına oralğısı keletin qandastarımızğa dañğıl jol aşıp otır dewge tolıq negiz bar.




Pikir üstew

É-poşta mekenjaýıñız jarïyalanbaýdı. Mindetti örister * tañbalanğan

Back to Top ↑