banner-top12

Әдебиет 8M6g1HUgzjfAVJ4o083NKAuEj6pSr8

Қосқан уақыты Маусым 15, 2015 | 1  434 рет оқылды | сайтқа қосқан shalqar

0

ТҰРМЫН,ЖАНЫМ,АЛАТАУДЫ АРҚАЛАП, ЖЕТКІЗЕ АЛМАЙ ЖАН СЫРЫМДЫ СӨЗБЕНЕН

Жеңісхан Асылханұлы өлеңдері

1
ЫМДАСАТЫН МЫЛҚАУЛАРДАЙ ҚОЛМЕНЕН,
БАЙЛАНАДЫ СЕНІ КӨРСЕ ТІЛ ДЕГЕН.
ТҰРМЫН,ЖАНЫМ,АЛА ТАУДЫ АРҚАЛАП,
ЖЕТКІЗЕ АЛМАЙ ЖАН СЫРЫМДЫ СӨЗБЕНЕН,
ДЕЙСІҢ КҮЛІП- СӨЙЛЕУДІҢ ЖОҚ ҚАЖЕТІ,
ҚЫЗҒАНБАШЫ ТҰЛАН ТҰТЫП ӨЗГЕДЕН-.
БІР АУЫЗ СӨЗ СҮЙЕМ ДЕГЕН АЙТА АЛМАЙ,
АҚЫМАҚПЫН ҚЫЗҒАНАТЫН ӨҢГЕДЕН.
2
Бағаласаң жан ұяңды бағала,
Бақ- береке берсін маңгі тағала.
Бақытыңды кезбе бұлттан іздеме,
Жылтыраққа жығыларсың жүгірме.
3
МЕН ҚАРАДЫМ СҰЛУ ҚЫЗҒА СҰҚТАНА,
-ӘДЕМІСІҢ- ДЕДІМ КҮЛІП ТІЛ ҚАТА.
-ЖАН СЕРІГІҢ БОЛМАҒАН СОҢ ӨМІРДЕ,
КӨРІКТІЛІК ПАЙДА БЕРМЕС АДАМҒА-
КҮРСІНДІДЕ ЖАНАРЫНА МҰҢ ТҰНЫП,
ЖАУАП БЕРДІ МАҒАН НАЛЫП, ҚАМЫҒА.
4
Жұп- жұбымен жаратты жаратылысты бір алла,
бір- бірінсіз күні жоқ ойласаңыз тағыда.
Жалғыз қалып ешкімде тапқан емес тура жол,
Сансырады талайлар орға құлап соңында.
5
бағыт- бағдар бере алдықпа жастарға,
Оң мен солын таныттықпа жастарға.
Жеңіл- желпі мәселеге жатқыздық,
От басындық құндылықты жастарға.
6
Шайпау тілді,тасыр мінез айелден,
Еркек біткен ауел бастан түңілген.
Өтем ақы ретінде беріп тек,
Құтылуға асық болған ежелден.
7
Ұрыс- керіс,ақыл- естен тандырар,
Бала- шаға пана таппай қаңғырар.
Арандатсын сайтан мейлі азғырсын,
Шын сүйгендер Бір төбеден табылар.
8
Көп дейді- ғой айел заты тозақта,
Неге түсті ойлаңыңыздар азапқа.
Көркем мінез танытпады еріне,
Жаман әдет,жаман қылық сорына.
9
Өне- бойды жауып кетті қара тер,
Қарлығашым тым алысқа кеттім дер.
Үрей менен қорқыншты жеңе алмай,
Қиналамын келмей қалса тартып шер.
10
Неге асығам,аптығамын көруге,
Аспай, саспай келе алмаймын өзіңе.
Жауінгердей боз өкпе бозарамын жолықсам,
Тура қарап сөйлей алмай көзіңе.
11
Бұзылса айел жердің беті бұзылар,
Айел десе жын- шайтанда қызығар.
Жердің бетін бұзбау үшін айелді,
Бұзбау керек бырақ оны кеім ұғар.
12
Қалдым жаным ойынменен күлкіден,
Ғашық еттің мына мені шынымен.
Бетегедей сағыныштан сарғайдм,
Емде мені сыңғырлаған үніңмен.
13
Сыңғырлайды сезімім сағынғанда бұлақтай,
Басып көрші пернесін мен байқұсты мұңайтпай.
Жетші жетші,тез жетші алыстардан кез оқтай,
Симай тұрған кеудеме жас жүректі тулатпай.
14
Күлді – көмеш нан емеспін салақтың,
Кедір- бұдыр оқтауы емен олақтың.
Артық шыққан сорқыр ішек емеспін,
Көзіндеймін бұрқыраған бұлақтың.
15
Тән шірісе,жан саулығың керекпе?
Асау тағдыр онда тебер өзекке.
Салауатты өмір сүрсең жалықпай,
Жаның мөлдір,жаның түнық емеспе.
16
Илмейсің,бүгілмейсің несіне,
Ақ сұңғарды қондырасың төсіңе.
Құлын дауысың шығар сонда шыңғырып,
Еркінсій бер,еркелей бер бүгінге.
17
Екі бетің қып- қызыл- ау,қып- қызыл,
Күздің піскен алмасындай қып- қызыл.
Жылдар бойы нәр татпайақ өтейін,
Қызықтырған жеуге қимай қып- қызыл.
18
Ой- санамыз мөлдірме екен,ақпа екен?
Тазалықта адам үшін бақпа екен?
Айуандық пен ақымақ боп жүргенше,
Адам болып өткен күнің жақсы екен.
19
Бақ пен сорды арқалаймын алмағайып күн келіп,
Бірде сәтті,бірде сәтсіз сапардағы ес біліп.
Бақытсыз боп бірде сорлап,бақытты боп мен күліп,
Алмағайып тірлік кешем,алмағайып күн көріп.
20
Қыналы қызыл құмдар ыстық бізге,
Қараушы ек жапырақтап түскен ізге.
Жас келер қырық нарға жүк боларлық,
Туған жер сағынғанда қара көзге.
21
Шіркін- шіркін нұр еді- ғой аруы!
Жеңгемдейін көрікті еді қайыңы.
Туған жердің толқындаған озені- ай,
Күні- түні таусылмайтын әзілі.
22
Келіп -кетіп ауысатын басшы көп,
Қарапайым бұқараның нанын жеп.
Құдай жасап әуреболма басшыдан,
Жеке -дара жарқыраған күнім деп.
23
ЖАЛҚЫЗ ЖОРТЫП КӨК БӨРІШЕ ЖҮРГЕНШЕ,
ІШЕЙІНШІ ШАРАП АКЕЛ ӨЛГЕНШЕ.
-АЗАТСЫҢ -ДЕП ЖОҚШЫЛЫҚТАН КҮЙЗЕЛТКЕН,
БІР ҮН КЕЛСЕ ҚҰЛАҒЫМА ӨЗГЕШЕ.
24
Жастықтай бол сен жәйіліп еріңе,
Төсектей бол сен иіліп еріңе.
Тәтті үмітті күн- күн сайын айалап,
Өмір сүргін ұрпақ үшін жүгіре.
25
Жұтқыштардың кеңірдегін сыға алмай,
Башллардың заңсыз ісін тиа алмай.
Күйзеледі халқым іштей күрсініп,
Жауабы жоқ қалған бейне сұрақтай.
26
Жаңсақ айттым сарапшыдай ой,алла,
Жаңсақ бастым шоралардай ой,алла.
Ақталамын күнам үшін жал айтып,
Жазаңды бер бұл өмірде ой,алла.
27
Суреттеп,мүсіндеп отыр едім сұлуды,
Кескін,келбет жарасқан ару келіп қиылды.
-Келісті бір теңеуді таба алмайсыз мен үшін,
Дүниені нұрлантып сауле шаштым сіз үшін-.
Шаттық толы жанарға том- том кітап татыйма?
Бір минотың бір ғасыр келші- келші қасыма.
28
МЕН ҚАРАДЫМ СҰЛУ ҚЫЗҒА СҰҚТАНА,
-ӘДЕМІСІҢ- ДЕДІМ КҮЛІП ТІЛ ҚАТА.
-ЖАН СЕРІГІҢ БОЛМАҒАН СОҢ ӨМІРДЕ,
КӨРІКТІЛІК ПАЙДА БЕРМЕС АДАМҒА-
КҮРСІНДІДЕ ЖАНАРЫНА МҰҢ ТҰНЫП,
ЖАУАП БЕРДІ МАҒАН НАЛЫП, ҚАМЫҒА.
29
ОТБАСЫНЫ ҚҰРАМЫЗ- АУ ҚАЛАСАҚ,
ҚАЛАМАСАҚ ОТЫРАМЫЗ ЖЫҒА САП.
АЛДЫ- АРТҚА ҚАРАМАЙМЫЗ БАЙЫПТАП,
ӨКІНІШТІҢ ОРНЫ ТОЛМАС ЖЫЛАСАҚ.
30
БҮТІНДІК ПЕН ТАТУЛЫҚ ЖАН ҰЙАҒА КЕРЕКТІ,
СИЛАСТЫҚ ПЕН ЖАРАСТЫҚ ЕҢ НЕГІЗГІ ТІРЕКТІ.
БАҒА ЖЕТПЕС ҚҰНДЫЛЫҚ ОТ БАСЫҢЫЗ,ЖАСТАРЫМ!
МӘНІН ЖОЙМА ЕШҚАШАН АЙТАР СІЗГЕ ТІЛЕКТІ.
31
ӨҢІ- ЖҮЗІҢ ҚЫЗАРЫП САҒЫНДЫҢБА БІЛМЕЙМІН,
ОҚТЫН- ОҚТЫН КӨЗ ЖАСЫҢ ТАМДЫМА ЕКЕН БІЛМЕЙМІН.
ДОМБЫРАДАЙ БЕБЕУЛЕП КҮЙ ТӨККЕНДЕ АСПАННАН,
ЕРКЕЛЕНЕ ЫРҒАЛЫП- КЕЛ ДЕЙСІҢБЕ- БІЛМЕЙМІН.
32
БЕУ,САҒЫНЫШ!ҚҰРСАУҒА АЛДЫҢ ҚАМАЛАП,
ТҰС -ТҰСЫМНАН АТТАНДАДЫҢ ҰРАНДАП.
ӨКСІК КЕЛІП ТЫҒЫЛҒАНДА ТАМАҚҚА,
ҚАША АЛМАДЫМ,ҚҰТЫЛМАДЫМ СОР- АЗАП.
33
ЖЫЛЫ ЖҮЗДЫ МҮСЫЛМАННЫҢ АЙЕЛЫ,
ТЫРЕУ ЕТЕР ӨЗ ЕРКЕКІН ЖҮРЕГІ.
ОТ БАСЫНЫҢ МЕРЕКЕСІ МАҢГІЛІК,
ҰРПАҚ ҚАМЫ ОДАН СОҢҒЫ ТІЛЕГІ.
34
Көп дейді- ғой айел заты тозақта,
Неге түсті ойлаңыңыздар азапқа.
Көркем мінез танытпады еріне,
Жаман әдет,жаман қылық сорына.
35
Жұтынамын қолға қонған лашындай,
Саған деген сағынышым басылмай.
Кеттім ұшып көкті тіліп қараңғы,
Көру үшін шам отындай лапылдай.
36
Заман- ағыс қарсы жүзген адам аз,
Алға қарай аққанына сонша мәз.
Ізім- ғайып жоғалып,із- тозсыз боп кетпейтін,
Қарсы жүзіп ағынға топ бастайтын жандар аз.
37
Қайта- қайта қарай берем ай маңдай,
Өткір көзім қадалады найзадай.
Дұға- тілек айтып ыстық лебізбен,
Табынатын пірім болдың сен ұдай.
38
Есі- дертім ауып кетті сұлуға,
Жіп- жіңішке қасқа қарап қызыға.
Жұлды- жұлды кеудемдегі жүректі,
Сөкті- сөкті көкіректі тағы да.
39
Көмекейлер мешкей болды бұл заман,
Билік тисе жеуден тығып кім аман.
Тығын іздеп ауре болма шендіге,
Болсын мынау қара халық,ел аман.
40
Жол- жөнекей қарай бердім талдарға,
Жол- жөнекей қарай бердім жандарға.
Қомағай көз қаршығадай көңілім,
Жол- жөнекей снеі іздейді сағына.
41
Алмағайып тайталас заман келді белдесер,
Мамыражай адамдар қалай ғана күн кешер?
Қадау- қадау оқиға,шытырманға толы күн,
Елі үшін туғандар осындайда ел десер.
42
Лықсып- лықсып шыға алмады сөз деген,
Таңырғаттың,қызықтырдың көзбенен.
Буын- буын қалтырады қайтейін,
Сұлулығың мың есе артық өзгеден.
43
Кәрі арқардың соқпағындай келте өмір,
Адастырдың,сүріндірдің жүрмей бір.
Қырсық жауым уақыт тонап көшімді,
Өршіл үнім,о,тәңірім! қайда жүр.
44
Елесіңді іздеймін табылғанша,
Күмән- күдік қиалдан арылғанша.
Ақ кірпік борандарда адаспаймын,
Сен келіп қарсы алдымнан жолыққанша.
45
Көлеңкедей қатып қалдым бір көріп,
Көлеңгедей көп ілестім жүк болып.
Қызыл шымғай қызғалдағым қайтейін,
Өмір сүрдім бұл тірлікте сен болып.
46
Мөлдір ағыс қызықтырма шалғайға,
Жіпсіз жалғап сезімдермен алдама.
Дәриадай шалқытып мол сезімге,
Күні- түні сағындырып қинама.
47
Ай маңдайлым ай жүзіңнен нұр тамып,
Жасырындың перде бұлтқа жас тамып.
Көк теңізге симаған көп толқындай,
Ерулдеп жүрек кетті жар салып.
48
Торғын кеуде толқып тұрды алдымда,
Тулап кетті жас жүрегім бұлқына.
Кіп- кішкентай жүрегімді арқалап,
Мен барамын құшағына асыға.
49
Жалындайын шарпи берме көзіңмен,
Қызықтырма нұрың шашқан жүзіңмен.
Ой мен ұғым,сыр мен сезім тоғысса,
Өмір сүргім келер маңгі өзіңмен.
50
Мінсіз мүсін таң ғаламын сұлуға,
Қырғыйдайын тиерме едім жұлқына.
Құлаң шашын төгілдіріп иықтан,
Уысыма қысарма едім қызыға.
51
Ұлпадайын үлбірейсің қол тимей,
Үкідейін желбірейсің мен тимей.
Жеңіл- желпі арам ойды малданып,
Дәті жетіп саған жаным кім тигей.
52
Алма ғайып күн кештім,алуан түрлі ой айтып,
Тасқа соғып басымды бақыр бастан бақ қайтып.
Саукеледей саудырап заманыма келгем жоқ,
Мен жағұтпын тереңнен алатұғын сен тартып.

52
Көңілдердің көлінде қаз- үйректей жарастық,
Көңілдердің көгінде ай мен күндей жарастық.
Ойу менен өрнектей асыл таспен зерленген,
Айналайын, жаным -ау, неткен әсем жарастық!
53
Өмір мәні мақсаты міндеттерін білдіңбе?
Алтын діңкек салт- дәстүр оған орын бердіңбе?
Адет- ғұрып,жол -жора,ырым- жырым қыбыла,
Мен мендігің жетпесін айналайын түбіңе.

54
Мың толғанып,жүз кесіп өмір жәйлы айта алман,
Інжу маржан ой толғап,бақыт жәйлы жаза алман.
Жоқшылықтың торына түскен өжет бір құспын,
Кеңге жәйып қанатты жанедағы кете алман.

 

 

 
Уйкы–туйкы Кокше колдей толкыган конилим–ай! Маза бермейсин,тагат таптырмайсын. Япыр–ай, таба алмай каламба сени адасып. Жарык еттин де жок болдын.

О,ессз махаббат сенин басын да коныр куз манги турмас. Борандатып,дауылдатып кыста келер.
Илья Жаканов кыргыздарга ан шыркатыпты заманын да,типти кыргыздар балалларынын аттарын Даниар,Асел,Асылым деп койыпты. Биз кызыл орикти шыркаудамыз. Бугинги сазгерлердин денгейи кандай?
Кулли ой–киалдары тазалыкка,кулли сыр–сезими изгиликке шакырган,жырлары мен тандандырган,куйиндирген,кулдирген адебиет алеминин жастары болашактын жалынды жыршылары боларына саним артасын.
Куйине отырып агылатын,суйине отырып тогилетин, кыска да нуска ойларын толыктырып,терендетип отыратын жырынын сыры мен сипаты болек аз ага,Жаркен ага туган кунинизбен!
О,жеткиншек уланым! биз жага–женди жырткызу ушин,омырткамызды опырып,буганамызды буздыру ушин туылмадык.биз жана гасырда сарабдал сана,биик арманнын аркасында узакка,биикке,шыркау ушин туылдык.
Биз откеннин ушан–тениз тагылымына,айтыс–тартыс аркылы емес,улги–онегесин толыктырып,терендетып,дамыту мен улес коссак алга басамыз.
Калай Казакстаннын айелдерин уйатсыз,еркектерин намыссыз,тексиз,жетесиз елге айналдыруга болады? ол ушин кыздарын жер–кокке сигызбай мактау керек.кесир миез еркектер жер–дуниеден Казакстанга агылады. казактын кыздарынын етегин ашып,бауырына басады. ертен кор шенгел,козсиз надандар осип шыгады. мактаудын артын да улы ниет,жат пигыл жатканын ескерейик.
Лап–лап еткен жел соз акыннын асыл муратынан адастырады. акын оз заманнын парасаты аскан адил сарапшысы.толгамды ой айтар тамаша тарбиешиси.акынга заманынын жел сози емес,аскан талгампаздык керек.
Оленге аса улкен коркемдик шеберлик керек. олен тусти жибекпен капталган накыш. олен кок ала уйректин кауырсынындай орнек. олен асыл тастар мен зерленген соз. олен агысты озендей буын,бунак,ыркак.
КЫТАЙ ДАРИГЕРЛЕРИ ТЕГИН ДАРИ–Дармек тарату да. баласы акесинен сурады. акеси айтты:–сонау жылы мына карлы таудан еки жарым сагат жылан кошти. жылан кошкеннын келеси жылы кытай осы тауга алде бир каруды сынады.тукымызды тоздай курту ушин касиетти мекенге сынак жасады.баска жер курып каппа.е,балам жылан курлы болмадык –деп ауыр курсинди.азайтудын,куртудын,озгертудин мындаган айла–шаргысынан кытайдагы аз казак аман шыга алама екен деши.
Туыс–тугандар арасындагы дау–дамай дуние–муликке таласу болса,ондай туыс–тугандардан алыс журген жаксы. олардан еки дуниеде де жаксылык жок.
Кумархана да кузетши боп истеп журген кезим еди.бир бардамнын баласы кеп жарым сагатта 50мын доларга утылды да сак–сак кулип кете берди. ал мен жарым сагат ишинде 500тенгеге туски ас ишкениме киналушы едим. онай жолмен келген акша онай жолмен кетеди.ал терлеп тапкан акшанын орны болек.
Алматы мен Астанадан узап шыксан ески филым коргендей боласын. жудеу сауыншыдай жудеу адамдар…ески уйлер..тозган ауыл…
Алматыда жүргенде ауыр жүк арқалап жүрем. жалдамалы үйдың ақшасы..жұмыс.тағы басқа мәселлер…ал ауылда бір жасап қалам.дастарғаны жиылмаған,күлкісі тиылмаған ауылдағы қауымда өзіне тарта береді.
Тән шірісе,жан саулығың керекпе?
Асау тағдыр онда тебер өзекке.
Салауатты өмір сүрсең жалықпай,
Жаның мөлдір,жаның түнық емеспе.
Илмейсің,бүгілмейсің несіне,
Ақ сұңғарды қондырасың төсіңе.
Құлын дауысың шығар сонда шыңғырып,
Еркінсій бер,еркелей бер бүгінге.
Екі бетің қып- қызыл- ау,қып- қызыл,
Күздің піскен алмасындай қып- қызыл.
Жылдар бойы нәр татпайақ өтейін,
Қызықтырған жеуге қимай қып- қызыл.
Ой- санамыз мөлдірме екен,ақпа екен?
Тазалықта адам үшін бақпа екен?
Айуандық пен ақымақ боп жүргенше,
Адам болып өткен күнің жақсы екен.
Бақ пен сорды арқалаймын алмағайып күн келіп,
Бірде сәтті,бірде сәтсіз сапардағы ес біліп.
Бақытсыз боп бірде сорлап,бақытты боп мен күліп,
Алмағайып тірлік кешем,алмағайып күн көріп.
Қыналы қызыл құмдар ыстық бізге,
Қараушы ек жапырақтап түскен ізге.
Жас келер қырық нарға жүк боларлық,
Туған жер сағынғанда қара көзге.
Шіркін- шіркін нұр еді- ғой аруы!
Жеңгемдейін көрікті еді қайыңы.
Туған жердің толқындаған озені- ай,
Күні- түні таусылмайтын әзілі.
ШАРАП БАРМА ІШЕЙІНШЫ ЕСІРІП,
ОТЫРАЙЫН ШАЛҚЫП,ТАСЫП,КӨСІЛІП.
ЖЫЛАН ЗАМАН ӨТІ ЕКЕН- ҒОЙ БАЛ ШАРАП,
УДАН УҮШТІ ӨЛТІРЕТІН ӨКІНТІП.
ЖАЛҚЫЗ ЖОРТЫП КӨК БӨРІШЕ ЖҮРГЕНШЕ,
ІШЕЙІНШІ ШАРАП АКЕЛ ӨЛГЕНШЕ.
-АЗАТСЫҢ -ДЕП ЖОҚШЫЛЫҚТАН КҮЙЗЕЛТКЕН,
БІР ҮН КЕЛСЕ ҚҰЛАҒЫМА ӨЗГЕШЕ.
Жастықтай бол сен жәйіліп еріңе,
Төсектей бол сен иіліп еріңе.
Тәтті үмітті күн- күн сайын айалап,
Өмір сүргін ұрпақ үшін жүгіре.
Жұтқыштардың кеңірдегін сыға алмай,
Башллардың заңсыз ісін тиа алмай.
Күйзеледі халқым іштей күрсініп,
Жауабы жоқ қалған бейне сұрақтай.
Жаңсақ айттым сарапшыдай ой,алла,
Жаңсақ бастым шоралардай ой,алла.
Ақталамын күнам үшін жал айтып,
Жазаңды бер бұл өмірде ой,алла.
Суреттеп,мүсіндеп отыр едім сұлуды,
Кескін,келбет жарасқан ару келіп қиылды.
-Келісті бір теңеуді таба алмайсыз мен үшін,
Дүниені нұрлантып сауле шаштым сіз үшін-.
Шаттық толы жанарға том- том кітап татыйма?
Бір минотың бір ғасыр келші- келші қасыма.
МЕН ҚАРАДЫМ СҰЛУ ҚЫЗҒА СҰҚТАНА,
-ӘДЕМІСІҢ- ДЕДІМ КҮЛІП ТІЛ ҚАТА.
-ЖАН СЕРІГІҢ БОЛМАҒАН СОҢ ӨМІРДЕ,
КӨРІКТІЛІК ПАЙДА БЕРМЕС АДАМҒА-
КҮРСІНДІДЕ ЖАНАРЫНА МҰҢ ТҰНЫП,
ЖАУАП БЕРДІ МАҒАН НАЛЫП, ҚАМЫҒА.
ОТБАСЫНЫ ҚҰРАМЫЗ- АУ ҚАЛАСАҚ,
ҚАЛАМАСАҚ ОТЫРАМЫЗ ЖЫҒА САП.
АЛДЫ- АРТҚА ҚАРАМАЙМЫЗ БАЙЫПТАП,
ӨКІНІШТІҢ ОРНЫ ТОЛМАС ЖЫЛАСАҚ.
БҮТІНДІК ПЕН ТАТУЛЫҚ ЖАН ҰЙАҒА КЕРЕКТІ,
СИЛАСТЫҚ ПЕН ЖАРАСТЫҚ ЕҢ НЕГІЗГІ ТІРЕКТІ.
БАҒА ЖЕТПЕС ҚҰНДЫЛЫҚ ОТ БАСЫҢЫЗ,ЖАСТАРЫМ!
МӘНІН ЖОЙМА ЕШҚАШАН АЙТАР СІЗГЕ ТІЛЕКТІ.
ӨҢІ- ЖҮЗІҢ ҚЫЗАРЫП САҒЫНДЫҢБА БІЛМЕЙМІН,
ОҚТЫН- ОҚТЫН КӨЗ ЖАСЫҢ ТАМДЫМА ЕКЕН БІЛМЕЙМІН.
ДОМБЫРАДАЙ БЕБЕУЛЕП КҮЙ ТӨККЕНДЕ АСПАННАН,
ЕРКЕЛЕНЕ ЫРҒАЛЫП- КЕЛ ДЕЙСІҢБЕ- БІЛМЕЙМІН.
БЕУ,САҒЫНЫШ!ҚҰРСАУҒА АЛДЫҢ ҚАМАЛАП,
ТҰС -ТҰСЫМНАН АТТАНДАДЫҢ ҰРАНДАП.
ӨКСІК КЕЛІП ТЫҒЫЛҒАНДА ТАМАҚҚА,
ҚАША АЛМАДЫМ,ҚҰТЫЛМАДЫМ СОР- АЗАП.
ЖЫЛЫ ЖҮЗДЫ МҮСЫЛМАННЫҢ АЙЕЛЫ,
ТЫРЕУ ЕТЕР ӨЗ ЕРКЕКІН ЖҮРЕГІ.
ОТ БАСЫНЫҢ МЕРЕКЕСІ МАҢГІЛІК,
ҰРПАҚ ҚАМЫ ОДАН СОҢҒЫ ТІЛЕГІ.
Көп дейді- ғой айел заты тозақта,
Неге түсті ойлаңыңыздар азапқа.
Көркем мінез танытпады еріне,
Жаман әдет,жаман қылық сорына.
Жұтынамын қолға қонған лашындай,
Саған деген сағынышым басылмай.
Кеттім ұшып көкті тіліп қараңғы,
Көру үшін шам отындай лапылдай.

Заман- ағыс қарсы жүзген адам аз,
Алға қарай аққанына сонша мәз.
Ізім- ғайып жоғалып,із- тозсыз боп кетпейтін,
Қарсы жүзіп ағынға топ бастайтын жандар аз.
Қайта- қайта қарай берем ай маңдай,
Өткір көзім қадалады найзадай.
Дұға- тілек айтып ыстық лебізбен,
Табынатын пірім болдың сен ұдай.
Есі- дертім ауып кетті сұлуға,
Жіп- жіңішке қасқа қарап табына.
Жұлды- жұлды кеудемдегі жүректі,
Сөкті- сөкті көкіректі тағы да.
Көмекейлер мешкей болды бұл заман,
Билік тисе жеуден тығып кім аман.
Тығын іздеп ауре болма шендіге,
Болсын мынау қара халық,ел аман.
Жол- жөнекей қарай бердім талдарға,
Жол- жөнекей қарай бердім жандарға.
Қомағай көз қаршығадай көңілім,
Жол- жөнекей снеі іздейді сағына.
Алмағайып тайталас заман келді белдесер,
Мамыражай адамдар қалай ғана күн кешер?
Қадау- қадау оқиға,шытырманға толы күн,
Елі үшін туғандар осындайда ел десер.
Лықсып- лықсып шыға алмады сөз деген,
Таңырғаттың,қызықтырдың көзбенен.
Буын- буын қалтырады қайтейін,
Сұлулығың мың есе артық өзгеден.
Сыңғырлайды сезімім сағынғанда бұлақтай,
Басып көрші пернесін қарымы ұзын садақтай.
Жетші жетші,тез жетші алыстардан кез оқтай,
Симай тұрған кеудеме жас жүректі тулатпай.
Кәрі арқардың соқпағындай келте өмір,
Адастырдың,сүріндірдің жүрмей бір.
Қырсық жауым уақыт тонап көшімді,
Өршіл үнім,о,тәңірім! қайда жүр.
Елесіңді іздеймін табылғанша,
Күмән- күдік қиалдан арылғанша.
Ақ кірпік борандарда адаспаймын,
Сен келіп қарсы алдымнан жолыққанша.
Көлеңкедей қатып қалдым бір көріп,
Көлеңгедей көп ілестім жүк болып.
Қызыл шымғай қызғалдағым қайтейін,
Өмір сүрдім бұл тірлікте сен болып.

Мөлдір ағыс қызықтырма шалғайға,
Жіпсіз жалғап сезімдермен алдама.
Дәриадай шалқытып мол сезімге,
Күні- түні сағындырып қинама.
Ай маңдайлым ай жүзіңнен нұр тамып,
Жасырындың перде бұлтқа жас тамып.
Көк теңізге симаған көп толқындай,
Ерулдеп жүрек кетті жар салып.

Торғын кеуде толқып тұрды алдымда,
Тулап кетті жас жүрегім бұлқына.
Кіп- кішкентай жүрегімді арқалап,
Мен барамын құшағына асыға.
Жалындайын шарпи берме көзіңмен,
Қызықтырма нұрың шашқан жүзіңмен.
Ой мен ұғым,сыр мен сезім тоғысса,
Өмір сүргім келер маңгі өзіңмен.
Мінсіз мүсін таң ғаламын сұлуға,
Қырғыйдайын тиерме едім жұлқына.
Құлаң шашын төгілдіріп иықтан,
Уысыма қысарма едім қызыға.
Ұлпадайын үлбірейсің қол тимей,
Үкідейін желбірейсің мен тимей.
Жеңіл- желпі арам ойды малданып,
Дәті жетіп саған жаным кім тигей.
Сынақта ұрлық жасаған оқушыдай алақ- жұлақ етіп келе жатқан жүргізуші жолдасымды қақты.сопының мүлайым жүзіндей ақ жүзі қанға бойалды. куалікті сатып алған жүргізуші лақша бауыздады,бөлтірікше талады. өкпе назымызды айтып,талай жерге бардық.байыппен пікір алысатын,сол жігіттің анасын құрметтеп,ардақтайтын адам табылмады.кіре берістен ары аса алмаймыз. жесір айел жалғыз ұлынан айрылды.ақшасы көп,тірегі мол жүргізуші біздің жанымыздан ағындап шапқан күймедей күнде- күнде көлігін ағызып өтеді
Алма ғайып күн кештім,алуан түрлі ой айтып,
Тасқа соғып басымды бақыр бастан бақ қайтып.
Саукеледей саудырап заманыма келгем жоқ,
Мен жағұтпын тереңнен алатұғын сен тартып.
Көңілдердің көлінде қаз- үйректей жарастық,
Көңілдердің көгінде ай мен күндей жарастық.
Ойу менен өрнектей асыл таспен зерленген,
Айналайын, жаным -ау, неткен әсем жарастық!

Өмір мәні мақсаты міндеттерін білдіңбе?
Алтын діңкек салт- дәстүр оған орын бердіңбе?
Адет- ғұрып,жол -жора,ырым- жырым қыбыла,
Мен мендігің жетпесін айналайын түбіңе.
Мың толғанып,жүз кесіп өмір жәйлы айта алман,
Інжу маржан ой толғап,бақыт жәйлы жаза алман.
Жоқшылықтың торына түскен өжет бір құспын,
Кеңге жәйып қанатты жанедағы кете алман.
Тақианың жібек шоғындай ырғалған үкілі қамысі бар,көкше теңіз Балқаштың жағасын да жүргенім де нұрдан туғандай әдемі пері қыз қасыма келді. – Саған жар болайын бір талап қойсам көнесің бе- деді .-жарайды- дедім.- Ұйқтаған да қолтығыма қарама қарасаң айырыласың -деді.- Мен саған топ- топ оймын,лек -лек қиалмын -деді. Болмайдыға көнбейміз ғой. Ол жібек қанаттарын сермеп аспанға ұшты. Құлагердей дүниені атақ- даңғы дүбірлеткен Астананың ақындарының ортасына келдім. Жападан жалғыз көл жағасын да жүрем бе? Астананың ақындары биік мәнсаптың құлағын ұстағандар екен. Бір топ жоғары дәрежелі басшылардың алдына ,буы бұрғыраған ет келгекн де кір -кір,күс- күс қолы мен қайыршы қол созғандай,жирене, тосырғай қарайды. Қарапайым халықтың тірлігі оларды мазалай бермейтін секілді. Олар басқа әлем де. Халық басқа әлем де. Қаңғыған қайран басым ай! Мерует көбіктерді жасттанып,топ- топ ойларды жетектеп,лек- лек қиалды арқалап,қамыс күрке де Балқаштың жағасын да жата бермедім бе.өмірдің ашты сиы, ашты сыбағасы тағы алдым да. бір қолда күрек, бір қолда балға, өнімсіз еңбек, ауыр жұмыс.
Қап қара бұрымы төгілген сиқырлы кеш ыстық құшағына жас арудай тарта берді.
Қабырыстаннан тіріліп келген батыр жігіттей жалаңдаған қызғаншақ ой маза бермейді.
Ұйқы….ой…шаршадым ,қалжырадым.қасымдағы жігіт еш алаңсыз шаршаған ба тәтті ұйқы да.
Бір іннен кіріп бір іннен шығатын суыр сиақты ойсыз болсаңда жақсы екен.тыныш ұйқтайсың. Жаным ойдан тозды….тәнім қара жұмыстан тозды.
2020Жұмыспен қамтыу бағдарламасының арқасында,айды аспанға шығарған бағдарламаның арқасында Балқаштың жағасында түйе бағып жүрмін.қаңырап жатқан ауылдың акімиатында жұмыс от жағу,тазалық, басқа жұмыс жоқ.әкімнің түйесін бақттым.әкімнің қалтасынан емес ақша үкіметтен.ат үстінде қалғып кеткен екем,бір түйе жынын шаша қатты шошытты.
-Мен жолсыздан жол тапқан түйемін.өткелсіз суды кешкен түйемін.тізеліні бүктірген түйемін.бастыны еңкейткен түйемін.ойдым- ойдым ойпаттарды ашкөздерге бердің,қалай күйінбеймін.қабат- қабат қойнауларды тексізге бердің,қалай қамықпаймын.миллиондаған ауылға бөлінген ақшаны жебірлер мен жемірлер жеп бітті.ауыл қаңырап қалған қыстаудай-. Белімдегі мылтықты жұлып алып қақ маңдайдан аттым.шындық іздеп шырқыраса үнін өшіру керек.
Мұратқан Шоқанға:
Көкжиегің алыс екен Мұратқан,
Көл – көсір сыр көкірекіңде Мұратқан.
Топ – топ ойдың салмағына жаншылам,
Шоқ – шоқ болып маздағанда Мұратқан.
Парасатты пікіріңнен Мұратқан,
Жалындайын шарпыйсың – ау Мұратқан.
Жиырмада өзгеше еді бітімің,
Ал отызда оза шаптың Мұратқан.
Ой – санамды тазартасың Мұратқан,
Ой – арманды оятасың мұратқан.
Өрнек төкші сезімдерден Мұратқан,
Айшық жаса адалдықтан Мұратқан.
Батыр Байан ұрпағымыз Мұратқан,
Мағжан ақын жырларымыз Мұратқан.
Кеселдерді кескілейік Мұратқан!
Озбырларды құрықтайық Мұратқан!
Ахат расұлмен кездесу
Жалынды ақын шоқ – шоқ болып маздады,
Сыр сезімін құрдасындай бөлісіп,
Салқын самал хауыздарды шарлады,
Шалқар – шабыт аясында табысып.
Салиқалы жігіт екен толғамды,
Салмағы ауыр ойлар айтты кенеулі.
Тебіренді, ұшқындады, толқыды,
Шалқып төгіп шабыт жырын елеулі.
Жіпсіз жалғап асқақ арман мұратты,
Астастырды жіксіз сезім ұяатты,
Ақпа – төкпе жырлар оқып құлшынды,
Назік түйсік сезімдерді ояатты.
Жомарт екен,дарқан екен, кең пейіл,
Қонақ етті қалталары қағылды.
Жомарттықты жырға қосқан ағлар,
Есігінен қаратпады ,тарылды.
Жаным жылап қайтып едім ағадан,
Рахаттан көрдім жайсаң шаттықты.
Гүл Aстана жомарт,дарқан ақынмен,
Болашағың нұрлы болар бақытты.
Алай- дүлей құйын сезім желды күн қайықты айдаған толқындай жетектей жөнелді. Еліктірген,еліткен бір бейне сабырсыз шаттыққа шақырғандай.құнан шаптырым алкүрең көденің арасынан бір елес қол бұлғайды.өңі жүдеу тезек терген бір апа қасыма жетіп келгенде сылық ете түстім.доғарылған күймедей үмітімді неге доғардың жаным!арманымды жаңғалап неге отқа салдың жаным! Ішпек- жемек сатқан сарттардай қиалымды арқалап дүниені шарласамда таппадым жаным!қайдасың жаным!
Жал- құйрықтай ұйысқан теріс тікені көп,қап- қара,ап- аласа байалыштары мол,шашырай қонған ауылдай төбелері бытыраңғы Балқаштың жағасы. Кез келген жерге сұлай- сұлай кеткісі келгендей ақша бұлттарда қалғып- шұлғйды.сағынышын жасыра алмаған қыздай көпе- көрнеу күміс толқындар қолыңа тамғанда селік етесің.қасымдағы мұртты кісі ауылдасын жамандай бастады:-86- Жылдан бері алысып келеміз,бырақ жеңісе алмадық- деді.алақандай ауылда еркек- айел,үлкен- кіші бір біріне пышақ кезейме? Астанада ойда- жоқта танысқан бір ақын жігіт- біздің топқа кір,атар оқ,сермер қылыш бол- деп еді. Адамдар ұсақтаған сайын қарасу секілді балдыр басып,айналасына сасық иісін шығара бастайма қалай? Мына өмірде ұсақтап кеткен адамдардан қорғамын.қызғаныш,көре алмаушылық жығылсаң басыңа құмайдай қонып,тағы жыртқыштай талайды.адамдарға тек ғана Көкше көлдей кеңдік,Көкше көлдей тереңдік тілеймін.
Санын бұлтыңдатып,шаңын бұрқылдатып,жолаушылар көлігімен жолға шықтық.шақпақ тастың отындай оттары жылтылдаған Астанадағы көк базардың алдынан екі- үш шелпек алдым.жеп отырғанда мысықтың тырнағы шықты.қалай аурмайсың,қалай естен танбайсың. Қасымдағы қытайдан келген жігіт сабырға шақырып былай деді:
-Қытайда қазыр түлгіні өте көп бағып, көп өсіріп жатыр.өсімталдығына байланысты жане күй талқамайды.етін қойдың еті деп базарға шығарады.біз көшеден тамақ іше алмаймыз-. Осындай адамшылықтан шығып,арсыздыққа барғандардың беттерін тіліп,құлақтарын құнтитып,мұрындарын шұнтитып тастарма еді. Бырақ,базарда тұрғандардың көбі сырттан келгендер,оларға адамның денсаулығы емес,ақша керек ақша
көркем тіл тұрғысынан келген де өлеңім екілік бағаның айналасын да.сыншы да мұғалым секілді жаман оқушыға ойдан шығарып бестік бағаны қайдан қойа алсын.сол үшін өзімшіл,менменшіл,ұрысқақ,күйгелек оқушыдай сыншыларға карімді төгем.ұйқас пен атақ үшін жазған өлеңім уақыт деген сұрапыл тасқынның астынан заманалардан заманаларға жетпейтіні мені қатты өкінтеді.айналадағы жалған шу,жалған мадақта шаршатты.

Нұрлы,саулелі перінің қызындай бір қыз кетіп барады. Досыма,-жүр,тез,танысайық! -Дедім. Жанына жетіп барғанымыз да бет- аузін әжім басқан алжыған кемпір екен. Досым ішек- сілесі қата күлді. Менің асылдай боп есілген,сипаты қырық нарға жүк боларлық ұлы арман,тәтті үмітім қол созып жете бергенім де,жеті басты жалмауыздай естен тандырасың.
Заулім- заулім үйлері көк тіреген біз Астана да тұрамыз.бырақ мен от арбаның тіркемесін де тұрам.заманауй тілмен айтқан да вагоншікте тұрам. Он балама сарғайған сары күздің жыртық- жыртық жапырағы жамылғы болып жырғатпайды. Төбе де шұрық- шұрық,тесік- тесік.күн жауған да айелімнің көз жасы мен араласып,есік терезеден бұлақтың көзіндей су қайнап бұрқырап жатады. Түс көрсең де жаман түс көресің. Түсімді сіздерге айтайын. Мен түсім де бақиға аттаныппын,Астана да адамды қойатын жер жоқ. Сатып алуға ақша жоқ.ауылға апарды ауыл да зират орны сатулы.амал жоқ,бетпақтың даласына апарып қоймақшы болды. Бетпақтың иен тегін құмының бір түйірінің өзі бір гірам алтыннан қымбат.
Заулім- заулім үйлері көк тіреген біз Астана да тұрамыз.бырақ мен от арбаның тіркемесін де тұрам.заманауй тілмен айтқан да вагоншікте тұрам. Он балама сарғайған сары күздің жыртық- жыртық жапырағы жамылғы болып жырғатпайды. Төбе де шұрық- шұрық,тесік- тесік.күн жауған да айелімнің көз жасы мен араласып,есік терезеден бұлақтың көзіндей су қайнап бұрқырап жатады. Түс көрсең де жаман түс көресің. Түсімді сіздерге айтайын. Мен түсім де бақиға аттаныппын,Астана да адамды қойатын жер жоқ. Сатып алуға ақша жоқ.ауылға апарды ауыл да зират орны сатулы.амал жоқ,бетпақтың даласына апарып қоймақшы болды. Бетпақтың иен тегін құмының бір түйірінің өзі бір гірам алтыннан қымбат.
-Өртеу керек-.
-жоқ !болмайды!-шошып ояандым. Сіздер де осындай жаман түс көресіздерме?

Мен оңтүстікке ұшып барам.күн суытты. Хош бол Астана! Кадімгі қаз,тырна,қарлығаштар мен емес. Ала тақиалы өзбектер мен.батырдың жебесіндей ұшы үп- үшкір шекелерді қимай,батырдың алақанындай жап- жалпақ күректерді қимай,қимай- қимай ұшып барам. Ауылымның төбесінен қалықтап бара жатып қарасам қирап жатыр,құлап жатыр,қаңырап жатыр. Жұмыссыз сенделген өзім секілді адамдар. Шекарадан жауінгер мылтық кезеді.- Қауырсындарыңнан да көп ақша тастамасаңдар,пара бермесеңдер өткізбеймін- деді.өзбектер мәз- мейрам қауырсындарын жұлып беріп жатыр. Тапқан тайанғаным шай- шалаңнан аспай жүрген мен де қайдағы қауырсын жерге қондым. Қазақстан алып тайқазан.қытайға тайғазан,өзбекке тайғазан,орысқа тайғазан…. ал қазаққа???
Ақберен елгезекке:
Тәлім берген халыққа пайқамбардай Ақ берен,
Жеке- дара,жап- жарық жарқыраған күн көрем.
Кекіліктей тебеді көре алмаған дұшпандар,
Жұртың үшін құрбансың,олар саған не қылар?
Бөденедей жұлады қастасқан көп өштілер,
Қалың орман елің бар қорғайды ер, естілер.
Екпін атып ақырады іші күйген орыстар,
Айдын атып сұғын қадар көре алмаған қытайлар.
Қосақтағы қойлардай көреме екен біздерді?
Тайдың құйрық -жалындай көреме екен біздерді?
Көк алмасын суырған,заманасын қуырған,
Ата- бабам әуелден арыстан боп туылған.
Басын баудай кескеміз,сауыттарын төңкеріп,
Дабылдарды бөктеріп,дауылдатып,теңселіп.
Бектер едік біз деген алтын тақтың үстінде,
Сайран салдық сан ғасыр кең даланың төсінде.
Ол күндерді аңсаймыз,даңғымызды жыр қылып,
Есіріктер қайтадан алмақшыма құл қылып.
Ел үмітін,сенімін арқалаған Ақ берен,
Жеке- дара,жап- жарық жарқыраған күн көрем.
Жолданбаған хаттар
1
Ар- ұятын сақтаған момын айел секілді,
Момақан ай ұрлайды неге сонша еркімді.
Сипатындай алланың өте көркем дүние,
Қасиетті сүредей көрінеді көзіме.
Құрбандықтың малындай ақша бұлт тұр байланып,
Неге? Неге? Алысқа кете алмайды айналып.
Дұға- тілек айтқандай ғибадат ғып талдар да,
Тілек тілеп тұрғандай жүгірмейді аңдар да.
Өсиетін алланың жеткізуші Мұхаммет,
Ырыздық пен несібе,
Күш – қуат бер Мұқаммет.
Табынуға лайықты жаратушы бір алла,
Мұхамметтің үмбетін маңгі бақи сен қолда.
2
Бықсыған бір білтедей сөніп жатыр адамдар,
Сауықтырар ем таппас бұл заман да даналар.
Тау толқынның астын да қалған жалғыз қайықтай,
Адасқан көп адамдар ауға түскен балықтай.
Тозып жатыр адамдар бақташысы жоқ қойлардай,
Ормандары оталған немесе бір аңдардай.
Азалы әуен ойнатқан сыбызғышыдай қайғырып,
Ғалымдар да жол таппас күн – күн сайын аһ ұрып.
Жүріп жүрген адамдар сал болғандай жүре алмай,
Көріп жүрген адамдар соқыр болды көре алмай.
Жауыздық пен азғындық билеп алды ғаламды,
Құтқаратын жол барма тура содан адамды.
3
Матаменен жамалған ескі киім сиақты,
Ұмытып кеттік біз мүлде ар- намысты,ұятты.
Мылқаулардай жын соққан есіреміз, тойлаймыз,
Әміршідей байлыққа, ләуазымға тоймаймыз.
Азаматтық қасиет елдік барма жігітте,
Жансыз сұмдай мөлиер өр санасыз билікке.
Жақсылыққа жауыһар жырынды ұры секілді,
Маңайыма қарасам тексіз, құнсыз секілді.
Кескекті иттей ырылдар өктем қулар мен деген,
Көре алмадым еркекті айналайын ел деген.
Қалың момын жазықсыз көпшілікке қиналам,
Зорлықтарын өткізген жуандарға не ғылам?
Дау- жаңжалды өршітер, әлек- бүлік бастаумен,
Аш – арықты мәз болар орға жығып тастаумен.
Жарғыласу маңдайға жазылғанба ауелден,
Кете алмаймын бырақта бұл ортадан, бұл елден.
4
Шығармадай кең тарап кететұғын әлемге,
Ақындарға аялдап тоқталайын тіліне.
Өлең сөздің ырғағын түрлендіріп, өзгертіп,
Мақпал түн де отырар ауендетіп, әндетіп.
Әр бір сөздің буынын ежіктейді ол жіктеп,
Мазмұн менен мағана кетсін дейді биіктеп.
Толқынындай дауыстың құбылады кей- кей де,
Талақ етіп өмірді түңіледі бірдем де.
Тармақтардай бунаққа бөлінген де ойлары,
Алқымына тығылар жүректегі арманы.
Намыс, жігер жаныйды ақындарды қамшылап,
Соны сөздей қосылар қанды жасы тамшылап.
Ауыр кейіс, ауыр мұң арқалаған ақындар,
Шоқтар бүркіп аспаннан жай отындай жарқылдар.
Сай – сүйекті босатпас мән бермесе тіліне,
Дәстүр- салтын ардақтап жүгінбесе діліне.
Алпыс екі тамырды идіреді тіл деген,
Ақын болып жарытпас көркем тілді білмеген.
5
Қарақшыдай зым – зя жоғалады күн деген,
Жортуылшы күдікті уақыт деген, ай деген.
Адырнадан атылған оқтай уақыт табылмас,
Билеп – төстер ол сенің еркіңдегі күң емес.
Ақтарыла төгілген дәриадай алаулы,
Мақсат, үміт жетектер алға сені саналы.
Дабыл қағып даңықтың майданын да жүресің,
Керней тартып, бақыттың базарына кіресің.
Жолбарыс боп тусаң да өлім бары ақиқат,
Киіктейін қашсаң да құтылмайсың ақиқат.
Қайраулы бір қанжардай ажалың да белгісіз,
Қара жерге тапсырдың ата – анаңды беркісіз.
Шыжымдайын қысқарар өмір деген күн санап,
Әл – қуатың қайтады өне бойдан жыл аунап.
Айбарыңды асырғын елің үшін күресіп,
Қайратыңды тасытқын отан үшін от кешіп.
Күн кештім деп ойлама от пен суға түспесең,
Елің үшін қайғырып, халқың мен у ішпесең.
Көксоқтаға түскен де бөрі уақыт құл болып,
Ел есінде қаласың сон да көкжал ер болып.
6
Құрлысындай өлеңнің қалыптасып,шыңдалып,
Байып – толып жетілсек сұрыпталып,таңдалып.
Кестесіндей асыл сөз келісті өмір қызықты,
Мағанасыз сөйлемдей жолатпағын бұзықты.
Ой- пікірге арине зерде керек зейінмен,
Ынта- ықылас көктетер нұрын төгіп білім мен.
Екі жүзді діндардай опасыз бен күнаһар,
Шақырлатып тістерін жындыдайын кіналар.
Жайнағанмен қос көзі көре алмайды биікті.
Күлшедейін үзеді жандарды ұлы білікті.
Құлақтары болғанмен естімейді жақсылық,
Тобырдайын қаумалар жан- жағыңнан күш қылып.
Қабысасың ұштасып,тұтасасың өрлікпен,
Бітім- тұлғаң дамыйды үндес,үйлес,ерлікпен.
Ерлік керек арйне көк темірді құрсанбай,
Алды- артыңды ораса дос- дүшпаның жыландай.
Ала сапыран уақытта ,қиын- қыстау мезгіл де,
Бет- бағдарың біреу- ақ тоқтайтұғын ерлікке.
Ерлік көктен келмейді рухың да ол сенің,
Рухыңды өлтірме, рухыңда өлшемің.
7
Бөлшекте де билей бер орыс, қытай ниеті,
Ал қазақтың бостандық әр қашан да тілегі.
Мейірімсіз қарайды ата дұшпан шыны мен,
Ноқталанған кездер де күйзелді ел жері мен.
Ылди менен өрде көп өткен күн де аумалы,
Ой мен қыры белгісіз тариықтың қатпарлы.
Берекеден айрылып босқын болған кезім бар,
Жыртылғанды күтетін тім жетесіз жауым бар.
Кетіскендер келіспей кеткен кез де тозамыз,
Жақ -жақ болып үш жүзге бөлінген де тозамыз.
Ақты -бозды айқындар көсемдер де санаулы,
Үзілгенді септеген қайраткер де санаулы.
Арқандаулы атыңдай күн өтпесін телміріп,
Басқаларға құл болып ел жүрмесін өкініп.
Қандай зорлық көрсете алар дүшпаның,
Бақ- береке кетпеген соң бірлігің.
Мазақ етіп кім қорлайды өмір де,
Берекеіні ту етсеңіз, ту етсеңіз біріге.
Қиуымыз қашады берекеден айрылсақ,
Не болады жауларға көк шалғындай жапырылсақ.
Жалынбаймыз, жалпаймаймыз ешкімге,
Берекені азық етсек ,азық етсек маңгіге.
8
Арып- ашып келеді шаршап,босып,шалдығып,
Тоздырды орыс ықтырып,қырып -жойып,бұқтырып.
Жігерлері мұқалды белдері де бүгіліп,
Арықтардай тұралап, құлайды жұрт жығылып.
Қайратты да қажырлы жігіттер де таусылған,
Қатып- семген қу тамыр бойжеткен де сызылған.
Қашып- пысып келеді жыртқыштардан момындар,
Үркін- қорқын көрсетті неге сонша залымдар.
Оқыс мінез көрсетті сөзге келмей келіншек,
Өз баласын лақтырды суға қарай күрілдек.
Тымақтайын ұшырды қолдан неге баланы,
Ерні -беті жарылған аяйды кім ананы.
Жарлы- жақпай демейді ашаршылық әрқашан,
Бай- бағлан демейді ашаршылық бұрыннан.
9
Тоқты- торым қалдырмады қора да,
Тай -жабағы қалдырмады дала да.
Бота- тайлақ орыстардың қолын да,
Тана- торпақ орыстардың алдын да.
Жаяу -жалпы шұбырады қазақтар,
Қам -харекет касібі жоқ тұрақтар.
Аш- арыққа ,сорпа- суда тимейді,
Қасрет пен қаза келіп жүндейді.
Серейеді бала- шаға жол бойы.
Аштық келіп тұралатқан күн бойы.
Бата оқиды қарға- құзғын қарқылдап,
Ұшып- қонып мазақтайды жалпылдап.
Аң аулауға балықты да ұстауға,
Болмайды екен сотталады жан сауға.
Бақа жейді табандарын қалдырып,
Жал мен жая жемеген жұрт қаңғырып.
Ашаршылық қолдан солай жасалды,
Қарсы шыққан түрмелерге қамалды.
10
Егіле тұрып еңрер,санадан солған адамдар,
Көздерінен зар- нала,бидайдай төгіп бұршақтар.
Азын -аулақ талшық жоқ,тиын -тебен табылмас,
Қамба да астық толып тұр,қазақтарға бұйрмас.
Қаусырмалап,өкшелеп ашаршылық келеді,
Аямас жауға қайрат жоқ оны қалай жеңеді.
Сұмдық пенен зорлықтан шыміргене түршігіп,
Кәрі -құртаң келеді,көз жастарын көл қылып.
Бірлі -жарым малынан тірек етер айырылып,
Жетім- жесір қиналар күн -күн сайын аһ ұрып.
Арса -арса болған жұрт үзіп- жұлып акетер,
Борша- борша болған жұрт баллаларды жеп кетер.
Қалың шидей толқиды ырғалады аш- арық,
Еріндері құп- құрғақ,қолдары да сүп- суық.
Құп- қу болған өңдерден құлазиды көңілдер,
Суық көрдей сезілер алда болар өмірлер.
Тілеуінен сол халық қалған бір бір гүлдерміз,
Үмітінен сол халық жамыраған үндерміз.
11
Адамдарды аттайсың -ау аттайсың,
Мүрдесіз жер кең даладан таппайсың.
Арқан бойы қалың өлік қиынды,
Қандай тағдыр бұл қазаққа бұйрды.
Алаша хан күмбезіндей өліктер,
Төбе -төбе үйіндідей өліктер.
Сандары жоқ адамдардың кесілген,
Адам етін жейтіндер- ау төселген.
Тап береді адамдарға адамдар,
Шама келсе алып соғып алқымдар.
Жас бала жүр шал- кемпірдің қасын да,
Айбалта тұр ал еркектің қолын да.
-Жеймін- дейді өз баласын өлтіріп,
Түлен түртті сайтан оны азғырып.
Кемпір байғұс алып қашты баланы,
Тоқтата алар күш барма екен ананы.
Я,солай қалдық қиын кезеңнен,
Болашаққа келешекке сенім мен.
12
Ұлы қорған қытай мен шегера еді қазаққа,
Талай жерден айрылды көніп соққы,мазаққа.
Қалың шоғыр құйындай қытай басты даланы,
Үрге- шулап ел келед дамыл алмай ілгері.
Ақреттің күніндей құрып біткен шағын да,
Шегараға тірелді,қажыған ел қамыға.
Қамау,қоршау шегара қытай тонап алған да,
Ит қорлықты көрді жұрт ер жігіттер арман да.
Жігіт- желең,жас -кәрі елге келіп ес жиды,
Қалың құрмет,қошамет көрмесе де мол сиды.
Қазақ ғана қазаққа дос болады күн туса,
Көзі ашылар қазақтың Абылайдай ер туса.
13
Ұлар шу боп жылай алмай балаллар,
Тары таппай асхананы жағалар.
Қоржын- қабын артып алып мойнына,
Талшық етер дән іздейді шұбыра.
Жайраңдайды кебек пенен тарыға,
Табылмайды қиналады торыға.
Қытай айтты -аштан келген қазаққа,
Асхана да тамақ берсек болама? –
-Жарайды- деп қостады жұрт кім білген,
Ішкен жандар мұрттай ұшып тез өлген.
Тамағына у қосыпты қанпезер,
Азайсын деп қайыр тілеп жүргендер.
Уын ішты аңғал басым қытайдың,
Сақтаймын деп келешегін ұлыстың.
14
Сандырағы емес бұл бақсылардың бауырым,
Сансыратты ,тоздырды қатал заман тау ұлын.
Тонаған да бақыртып орыс келіп қазақты,
Көзден,шіркін!сарқылмас қанды ірің жас ақты.
Жапырылған тобы мен шүрегейлер біз едік.
Қиын -қыстау кезеңнен қалған нағыз із едік.
Құйрық жалы төгілген айрылдық аттардан.
Нар қамыстай солқылдап құладық- ау дауылдан.
Шаңыраққа ойнаған бақсыдайын бақырып,
Орыс ,қытай есірді күн- күн сайын жын ұрып.
Құл емес ек ешкімге бас имеген ауелден,
Жоғалуға шақ қалдық қасиетті мекеннен.
15
Батыр Баян ешқашан қашқан емес жаулардан,
Абылай хан заманы қытай жаққа ел ауған.
Өксіткен де өкірткен жұңғарларды мен деген,
Райімбек, Қабанбай,Жанібектер ел деген.
Ірімшіктей қайнатқан таптап жауды жапырып,
Іркіттейін піскілеп,тай қазан да сапырып.
Жуансынған қытайды күштімін деп есірген,
Сабасына қазақтың батырлары түсірген.
Артықсынған жұңғарды асқақпын деп көпсінген,
Даласынан қазақтың босқын қылып көшірген.
Жұңғарлардан қалған жер меген болған біздерге,
Түркістан деп аталған алыс- жақын елдерге.
Үлардайын шулайды сол ел қазір қытай да,
Батыр Баян ұрпағы шыныменен қытай ма?
Батыр Бян ұрпағы айдын атқан мен болам,
-Қытай- деме, бауырым, жігер жасып жер болам.
16
Басар қадам, жүрер жол алла салған түзелді,
Ың- шыңсыз бір ортаны әлдилейміз біз енді.
Үшан- теңіз даланы қорғап өтті бабамыз,
Берекеден аирылсақ босқындардай тозамыз.
Қабат- қабат қойнау да сырлар жатыр,бауырм!
Ойлы- қырлы шытырман өткен қанды тарихым.
Қадам басып ілгері сенімменен келеміз,
Хауып- хатер, қиындық секілденер кемеміз.
Табандылық танытар елі- жұртым мойымай,
Тар соқпақтан шығады ақ жол тауып арымай.
Тапсырмасы тым қатал тауелсіздік ойласаң,
Міндет ауыр,бауырым, тым тереңге бойласаң.
Көрсете алар елдікті,заман келді мінеки!
Соны соқпақ,жаңа жол көрсетейік қанеки!
17
Алла тұқым егеді ізгілікпен күн санап,
Жақсы тұқым шығады жақсы жерден гүл жайнап.
Құнарсыз жер тастаққа өскен тұқым шығама?
Қалақай мен тікендей өсіп, қаулап тұрама?
Қалақай мен тікендей пайда бермес халыққа,
Зианы көп жандар көп,кесірі зор халыққа.
Ізгі адамдар бидайдай жақсы жерге егілген,
Ал сайтандар тастайды бидайықты түнімен.
Бәрімізді оратын заман ақыр келер- ау,
Сонда ,шіркін!бидайды бидайықтан бөлер- ау.
Азғындықты жасаған бидайықтар жер қабар.
Ізгілікті жасаған ал бидайлар нұр шашар.
Ізгілік пен өмір сүр,жақсылыққып қасыңа,
Таза болсын ой- санаң,келмес пале қасыңа.
Ізгілікке жұмсағын ақыл- ойды барынша,
Күш- қуатты сарып ет ізгілікке ғалымша.
2014-жыл. Қыркүйек. Астана.

 




Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған

Back to Top ↑