كونە نانىمدار دەگەنىمىز نە, ول تەك ەسكىلىكتى كوزقاراستى عانا بىلدىرە مە? ونىڭ عىلىممەن, ۇلتتىق تاربيەمەن بايلانىسى بار ما? كوپشىلىگىمىز ۇزاق جىلعى اتەيستىك تاربيەنىڭ ىقپالىندا بولىپ, جاراتىلىستانۋ عىلىمىنىڭ قۇپييالارىن زەردەلەپ وقىعاندىقتان كونە نانىمدارعا سەلقوستىقپەن قارايمىز. شىندىعىنا كەلگەندە الەم حالىقتارىنىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنىڭ باستاۋلارى وسى نانىمداردان تاراعان.

حالىقتاردىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرىپتارى, ىرىمدارى مەن تيىمدارى, وسى كونە نانىمداردىڭ وزگەرىسكە تۇسكەن ۇلگىلەرى. ەۆروپا ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىندە داستۇرلى تيىمدار حالىق اراسىندا كوپ ايتىلا بەرمەيدى, ۇمىتىلعان. سەبەبى, تيىمداردىڭ دەنى سول مەملەكەتتەردىڭ زاڭىنىڭ ىشكى ستاتьيالارىنا اينالىپ كەتكەن. وعان نەمىس حالقىنىڭ زاڭدارىن مىسال ەتۋگە بولادى. تىپتى قازىرگى سان-سالالى عىلىمداردىڭ دا شىعۋىنا نانىمدار ىقپال ەتكەن. كەز كەلگەن كونە نانىم-سەنىمدەردەن سول ەتنوستاردىڭ اينالىسقان كاسىبىن بايقاۋعا بولادى. وعان قازاقستان جارتاستارىنىڭ بەتىنە بەدەرلەپ سالىنعان تۇرلى اڭ مەن قىران قۇستاردىڭ سۋرەتتەرى, جىلانداردىڭ كەسكىندەرى دە دالەل. بۇل ەرتەدەگى اتا-بابالارىمىزدىڭ وسىدان تۋىپ-جارالدىق دەگەن توتەمدىك ۇعىمدارىن بەينەلەيدى.

كەيدە بىزدىڭ اتا-بابالارىمىز قايدان, قالاي جاراتىلدى دەگەن ميفتىك نانىمدارىن ادامنىڭ باسىن دوڭگەلەكتەپ كۇننىڭ بەينەسىنە كەلتىرىپ, ىشىنەن 3.7.9 شەڭبەر جاسايتىندىعى بىلدىرەدى. كەيىن وسى سيمۆوليكالىق بەينەلەر, العاشقى جازۋلاردىڭ شىعۋ تاريحى بولدى. وسىدان كەلىپ ادام مەن دۇنيەنىڭ جاراتىلىسى تۋرالى ميفولوگييالىق ويلارى, اڭدار مەن قۇستاردىڭ قاي تۇرلەرى كوپ بولسا, بىز سودان جارالدىق دەگەن توتەمدىك ۇعىمدارى قالىپتاستى. ماسەلەن, قاسقىردىڭ اسپانعا قاراپ ۇلۋى ارقىلى ول اسپانداعى تاڭىر يەسىمەن تىلدەسىپ تۇر دەگەن پىكىردە بولعان.

مىنە, وسىلايشا ميفولوگييالىق ويلاۋ بىرتە-بىرتە يدەولوگييالىق سيپاتقا اۋىسادى. وعان كوك تۇرىكتەردىڭ مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋ كەزىندە, ار تۇرلى تايپالاردىڭ تۇرلى توتەمدىك اتتارمەن كەلىپ بىرىگۋىن مىسال ەتۋگە بولادى. لەۆ گۋميلەۆتىڭ ەتنوستاردىڭ بايلانىسىن كۇننەن, تابيعاتتىڭ بيولوگييالىق بايلانىسىنان ىزدەي وتىرىپ, بۇكىل ەۆرازييا كەڭىستىگىن بىر ەكونوميكالىق زوناعا بىرىكتىرۋ ماقساتىنداعى جوسپارى دا وسىعان سايادى.

اۋەلگى ادامداردىڭ تۇرلى ميفولوگييالىق ويلاۋلارى لوگيكالارى مەن فيلوسوفييالىق پىكىرلەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا, سول ارقىلى تىلى مەن اۋىز ادەبيەتىنىڭ تۇرلى جانرلارىنىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتتى. الىپ بايتەرەكتىڭ باسى اسپاندى, ورتاسى ورتاڭعى الەمدى, تامىرى تومەنگى الەمدى مەكەن ەتەدى دەگەن كوسمولوگييالىق نانىمدارى دۇنيەنىڭ ۇش بولىگى جايلى ۇعىمدارىن عانا ەمەس, العاشقى ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ نەگىزىنىڭ قالانۋىنا ىقپال ەتتى. ولار وزدەرىنىڭ جاراتىلىسى جايلى ميفولوگييالىق نانىمدارىن بيلەرىندە قيمىل ارقىلى /پانتوميمو/ اندەرىندە بەينەلەگەندىكتەن بي ونەرى مەن عۇرىپتىق فولьكلور پايدا بولدى. ال قازىرگى مادەنيەتتىڭ تولىپ جاتقان تۇرلەرى سونىڭ باستاۋلارى.

باقسىلاردىڭ و دۇنيەدەگى اتا-بابالارىمىزبەن تىلدەسەمىن دەپ, ويىن كەزىندە كيىز ۇيدىڭ شاڭىراعىنا ورمەلەيتىنى تسيركتەگى ويىندى, قولداۋشى "يەلەرىن" كومەككە شاقىرىپ, قايعىلى ادامداردى تىنىشتاندىرىپ, اۋرۋلاردى ەمدەيتىنى - قازىرگى حالىق مەديتسيناسى مەن پسيحولوگييا عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالدى.

ولاي بولسا, بۇگىنگى كۇنى, كونە نانىمدارىن جوعالتىپ العان حالىقتاردىڭ ادەت-عۇرىپتارىنا قاراپ, ولاردىڭ نانىمدارىن عانا ەمەس, كاسىبي تۇرمىسىن, مادەنيەت باستاۋلارىنىڭ دا نەگىزىن انىقتاۋعا بولادى. امەريكاندىقتاردىڭ قازىرگى بي ونەرىنەن فولьكلوردىڭ ەلەمەنتتەرىن, جازبا ادەبيەتىنەن ارحەتيپ ىزدەيتىنى وسىدان شىققان. سوندىقتان مادەني باي مۇراسى بار حالىقتاردىڭ, ەۆروپا ادەبيەتىنىڭ زەرتتەۋ تاسىلىنە ەلىكتەپ, وزدەرىندە باردى سانالى تۇردە جوعالتۋى, ۇرپاق الدىندا كەشىرىلمەس قاتەلىك بولار ەدى. ويتكەنى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي بۇل ەلدەردىڭ كوبىنىڭ تيىمدارى زاڭعا ەنگىزىلىپ, وزگەرىسكە ۇشىراپ, جاڭاشا سيپات العان.

سونداي-اق, كونە نانىم-سەنىمدەر ارتۇرلى ەتنوستىڭ مادەنيەتى لاندشافتىق /جەرىنىڭ تابيعي/ ەرەكشەلىكتەرىنەن قالىپتاسىپ قانا قويماي, سوزدىك قورىنا دا ىقپال ەتكەن. سەبەبى, اربىر ەتنوس وزدەرىنىڭ دۇنيە تانىمدارىن سالت-داستۇرى مەن سويلەۋ مادەنيەتىنەن دە بايقاتادى. ەتنوگەنەزيستىك ۇقساستىعى جوق حالىقتاردىڭ بىر-بىرىن تۇسىنىپ, جاقىنداسىپ كەتۋلەرى قيىندىق تۋدىراتىندىعى وسىدان شىققان. ويتكەنى حالىقتاردىڭ دىني كوزقاراستارى ەتنيكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى قالىپتاسادى. ار دىننىڭ مادەني دامۋىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ولاردىڭ بالا تاربيەسى, كيىم كيىسى مەن تاماقتانۋى دا سوعان قاتىستى. نەمىستەردىڭ مۇسىلمان دىنىندەگى ەتنوستارعا شوشقانىڭ ەتىنەن جاسالعان تاماقتار بەرمەيتىنى سول. بۇدان ولاردىڭ زاڭدارى دا سول مەملەكەتتە تۇراتىن ەتنوستاردىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي جاسالعاندىعىن بايقاۋعا بولادى. اعىلشىنداردىڭ كەز كەلگەن ماسەلەنى ۇلتتىق داستۇرىنىڭ تارتىبىمەن شەشەتىنى دە سودان. بۇدان قازاقتىڭ كونە نانىم-سەنىمدەرىن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلى, پايدالى جاقتارى بار ەكەندىگىن اڭعارامىز جانە پارلامەنتتە زاڭ قابىلداعاندا كونەدەن كەلە جاتقان تيىمدارىمىزدىڭ جارامدى تۇستارىن پايدالانۋدىڭ دا ماڭىزى بار.

بۇل الەمدىك عالامدانۋ كەزىندە ۇساق حالىق رەتىندە ۇلتتىڭ تىلىنىڭ جوعالىپ كەتۋ قاۋپىنەن, ومىردى قابىلداۋ قابىلەتىندەگى وزگەرىستەن دە ساقتايدى. سەبەبى, تىلى باسقا تىلدە شىققان سابي, سول تىلدىڭ نارىن بويىنا جيناپ, سونىڭ ىقپالىندا كەتەدى. ۇلتتىق مىنەز وتباسىنان باستالىپ, تاربيەنىڭ نەگىزى سودان قالىپتاسپاق. "ۇيادا نە كورسە, ۇشقاندا سونى ىلەدى" - دەيتىن حالىق دانالىعى وسىدان شىققان. ولاي بولسا, نانىم-سەنىمدەرىمىزدىڭ زەرتتەلۋى, وتكەنىمىزدى تانۋ عانا ەمەس, ونىڭ جارامدى تۇستارىن ۇرپاق تاربيەلەۋدە پايدالانۋ.