Bala — ata-anasınıñ, otbasınıñ aynası. "Wyada ne körseñ — wşqanda sonı ilesiñ" degendi jii aytamız. Desekte, qazir sol aynağa qarağan sayın jan auırtar jağdaylar köp bolıp baradı. Mwndayda "Betiñ qisıq bolsa, aynağa ökpeleme" degen söz eske tüsedi tağı. Qoğamnıñ, qorşağan ortanıñ bet-beynesin jasaytın adam. Zamannıñ da, uaqıttıñ da iesi sol. Onda nege biz, adamdar boyınan özimiz kütken kisilikti köre almağan kezde "zamanına qaray" dep zamandı kinälaymız.

Ata-analarımız qay zamanda bolsın tälim-tärbiege erekşe köñil bölgen. Jäne wl men qızdıñ tärbiesine bölekşe qarağan. "Qızıñ össe wlı jaqsımen, wlıñ össe, qızı jaqsımen auıldas bol" degen de bizdiñ babalarımız. Osı sözderdiñ tamırına üñilsek, tärbieniñ ananıñ qwrsağı, otbasınıñ besiginen bastalatının añğaru qiın emes. Al qazir osı tärbie degen qasiettiñ qadiri nege ketip baradı? Nege jastardıñ, ärine, barlığınıñ emes, äytsede, köpşiliginiñ boyınan kemşilikterdi köbirek körip jürmiz.

Birde qoğamdıq kölikte ülken kisi men on tört-on bes jasar wl bala sözge kelisip qaldı...

Ülken kisi: "Qasıñda äkeñdey adam twrğanın körip, qalay dätiñ şıdap otır, wyatsız" degeni sol edi, wl ornınan wşıp twrdı... Ülken kisi orın berip jatır dese kerek, jağasına jarmasqan balğın qoldı körgende közi şarasınan şığıp kete jazdadı. Balası jağasına jarmasıp jatsa, közi şıqpay qaytsin. Bala ülkendi biraz jerge aparıp tastadı. Ülken de ayanğan joq. Ülkenniñ tili balanıñ ata-anasına tidi. «Teksiz, tärbiesiz» degendi janına batıra ayttı. Bala onı jaybarakat qabıldap, "üş-tört ädemi" boqtığımen sıbap aldı da, sağızın japıldata şaynap otıra berdi. Töñirektegiler «swmdıq-ay» desti. Şınımen swmdıq şığar. Al olay bolsa, nege osı swmdıqtardıñ tamırına üñilmeymiz? Bala jağımsız minezdi perişte boyına qaydan qondırdı? Qazir tälim-tärbie töñireginde äñgime aytıla qalsa, qorşağan orta men teledidardı, tipti balasınıñ boyındağı kemşilikti mektep pen mwğalimnen izdeytin de ata-analar kezdesedi. Sol teledidardağını qabıldaytın, mwğalimge elikteytin kezeñge deyingi tärbiege jauaptını qaydan izdeymiz?

Osındayda "wyada ne körse wşqanda, sonı iledi" degen babalar tağılımı oyğa oraladı. Al qazir köp otbası jwmısbastı bolğandıqtan, bala tärbiesin mektepke tapsırdı. Endi qaytsin. Künköris qajet.

Tañ alakeuimnen ketkennen qas qaraya üyine oraladı. Şarşap-şaldığıp kelgen adamnıñ tälim-tärbiemen aynalısuına uaqıtı da, qwlqı da bola bermes. Sondıqtan da erki özinde bolğan bala oyına ne kelse, sonı isteuge beyim. Küni boyğı bar "tälim-tärbieşisi" teledidar, odan qalsa, eki qwlaqtı tars jauıp tastaytın şeteldiñ män-mağınası joq, mi şayqap, jüyke tozdırudan basqa paydası joq muzıkası. Odan qalsa, sanasın sanğa böler komp'yuter men avtomattı oyındar... Bügingi köp balanıñ bar ermegi osı.

Ata-ana balasın bek senip tapsırğan mekteptegi tälim-tärbie jwmısınıñ da tört qwbılası teñ emes. Bwrınğıday qoğamdıq jwmıstarğa tartılmaydı. Üyirme bitkenniñ barlığı aqılı. Tegin degenderi balalardıñ köñilinen şıqpaydı desek, aqılı üyirmege aqı töleudi kez-kelgen ata-ananıñ jağdayı kötere bermeydi. Kitapqa qwmar balalarımız da köp emes.

Küni boyı bos jürgen bala är närsege eliktegiş keledi. Sondıqtan bolar, jasöspirimder arasında qılmıstıñ köp bolıp türğanı. Esirtkige, araq-şarapqa, şılımğa qwmarları da az bolmay twr. Al bwl degeniñiz keleşegimiz degen jastarımızdıñ ömirine, alğa qoyğan maqsat-mwrattarına keri äserin tigizeri haq.

Töñirekten tüñilgen sätterde qolımızğa alıp jüginetin Abaydıñ onınşı qara sözinde bala, bala tärbiesi turalı aytıladı. Abaydan artıltıp kim ayta bilgen. Sol onınşı sözde... "Balanıñ jaqsısı — qızıq, jamanı küyik" delingen. Balamız janımızğa küyik tüsirmes üşin biz tärbie degen täñirdi esten şığarmauımız kerek. Qızğa da, wlğa da qırıq üyden tıyu kerek uaqıt qazir. Ülkender kemşiligi köp, kişiligi joq dep jastarğa köbirek ökpeleymiz. Al sol qasietter özimizdiñ boyımızda bar ma? Osını köbirek oylasaq.

Tağı da qarasözge jüginsek, Abaydıñ "äuel balañdı öziñ aldaysıñ: "Äne, onı berem, mwnı berem" dep. Basta balañdı aldağanıña bir mäz bolasıñ. Soñı... balañ aldamşı bolsa, kimnen köresiñ? "Boqta" dep bireudi boqtatıp, käpirqiyañqı, osığan timeñderşi dep, onı masattandırıp, äbden tentektikke üyretip qoyıp, sabaqqa bergende, moldanıñ eñ arzanın izdep, hat tanısa boladı dep, qu, swm bol dep, pälenşeniñ balası seni sırtıñnan satıp ketedi" dep tiri janğa sendirmey, jat minez qılıp, osı ma bergen tälimiñ? Osı baladan qayır kütesiñ be?!» degen sözi bizdi büginde köbirek oylantsa kerek-au. Öytkeni, däl qazir bir-bir otbasınıñ töreleri Abaydıñ mısalınday tärbielenip jatqanında eşkimniñ talası joq. Tüsinemiz... Közimizdiñ ağı men qarasınday eki-üş balanı erkeletpegende qaytemiz deytin bolarmız. Biraq, sol erkin erkemiz öz mañdayımızğa tayaq bolıp timese deysiñ...