ЛЮДВИГШТРАССЕДЕГІ  ҚАЗАҚ  ІЗІ

 Ақпан айында Бавария астанасы Мюнхеннің қақ ортасындағы әйгілі Людвигштрассе бойымен келе жатып, өткен ғасырдың ақпараттық майданының тірі куәгері, «Азаттық» радиосының ардагері, Еуропа қазақ қоғамдары федерациясының негізін қалаушы Әбділқайым Бірғазыұлы Кесижимен өмір сүріп жатқан ортасы, өткені мен бүгіні жайлы сұхбаттасудың сәті түсті. Бұл - тек серуен емес, бұл - тарихтың терең қатпарларына саяхат еді.

МЮНХЕНДЕГІ ҚАЗАҚ РУХЫНЫҢ ШАМШЫРАҒЫ: ҚАЙЫМ КЕСИЖИ

  Әбділқайым Бірғазыұлы Кесижидің өмірі - тұтас бір дәуірдің шежіресі. Гималай асқан қасіретті көштің ұрпағы болып туып, Мюнхен төрінде қазақтың еркін дауысын әлемге танытқан ол - нағыз тағдыр иесі.
     Өткен ғасырдың екінші жартысында Мюнхен қаласы қазақ баласы үшін еркіндіктің символына айналды. Мұндағы «Азаттық» радиосының қазақ бөлімі ұлттық рухтың соңғы бекінісіндей қызмет етті. Сол тарихи кезеңнің тікелей куәгері, белгілі қоғам қайраткері Әбділқайым Бірғазыұлы (Абдулкайюм Кесижи) өз естеліктерінде радионың ішкі тынысы мен тұлғалар бейнесін жаңғыртады.
     Бәрі 1979 жылдың наурызында басталды. Сол кездегі Стамбул университеті журналистика факультетінің соңғы курс студенті Әбділқайым Бірғазыұлы Мюнхенге атбасын тірейді. Екі апталық интервью мен кәсіби сыннан сүрінбей өтеді. Жас маман 1980 жылдың 9 қаңтарында ресми түрде жұмысқа орналасады. Әбділқайым Бірғазыұлын жұмысқа шақырған да, алғашқы жетекшісі болған да Жәкен Бапыш болды. 
    «Ол «Азаттық» радиосы Қазақ бөлімінің сол кездегі бастығы болатын. Ол  қазақ редакциясының қалыптасуына, оның жеке шаңырақ ретінде бөлініп шығуына зор еңбек сіңірген тарихи тұлға, журналист және басшы. Ол кісі екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түскен совет әскерлерінің бірі, Қызыдорда облысы, Қармақшы ауданының тумасы.«Азаттық» радиосының Қазақ бөлімін (Kazakh Service) 1975 жылдан 1987 жылдың аяғына дейін басқарды. Жәкен Бапыштың басшылығы тұсында «Азаттық» радиосы тек саяси жаңалықтар емес, сонымен қатар, Алаш арыстарының мұрасын, қазақ тарихының ақтаңдақ беттерін, шетелдегі қазақ диаспорасының тыныс-тіршілігін тұрақты түрде насихаттайтын деңгейге жетті» - деп алғашқы ұстазын еске алды Әбділқайым Бірғазыұлы.
  1988 жылдан бастап бөлім тізгінін Хасен Оралтай қолға алды. Әбділқайым Бірғазыұлы Хасен ағасын «іскер, отты, тіке сөйлейтін өр мінезді жан» ретінде суреттеді.
   «Хасен ағай, «Азаттық» радиосы Қазақ бөліміне 1988 жылдың ақпан айынан бастап, бастық болып тағайындалды. 1968 жылдан бастап Азаттық Радиосында жұмыс істеген Хасен ағай өте іскер адам болатын. Жұмысқа орай ол кісінің үлгі тұтарлық жақтары көп болды. Ол Мағжаншыл, Түрікшіл, Қазақшыл және ұлтшыл адам еді. Бұл жағынан екеуміздің көзқарас, пікірлеріміз бір арнаға тоғысатын. Екеуміз идеялас едік. Ол кісі айтар сөзін аямайтын, тіке сөйлейтін, қызбалау, өр мінезді кісі болатын. Ол жағынан мінезіміз де ұқсас тұстар көп болатын. Мінезіміз ұқсас болған соң, кейде қызу пікір таластырып, ренжісіп те қалатынбыз. Бірақ Мағжанның рухы мен қазақшылық мүддесі бізді қайта табыстырып жіберетін Мен ол кісінің көптеген қасиеттерін үлгі тұтып сыйлайтынмын. Хасен ағай да мені “Мағжан жолын ұстанған” түрікшіл, қазақшыл» деп жақсы көретін, қадірлейтін», – дейді кейіпкеріміз.
    Хасен Оралтайдың 1960 жылдары Түркияда Мағжан Жұмабаев туралы алғашқы кітаптардың бірін шығаруы – сол кездегі диаспора жастары үшін нағыз рухани төңкеріс болғаны анық.
  1995 жылы «Азаттық» радиосының штаб-пәтері Вацлав Гавелдің шақыруымен Мюнхеннен Прагаға (Чехия) көшті. Бұл жаңа кезеңнің басталуы болды: журналистер Қазақстанның ішінде ресми бюролар ашуға мүмкіндік алды. Бұл  радио тарихындағы үлкен бетбұрыс еді. Сол тұста Хасен Оралтай директорлық қызметте болса, Әбділқайым Бірғазыұлы директордың орынбасары міндетін уақытша атқарушы (acting director) және жауапты редакторлық жауапкершілікті арқалады. Оралтайдың саяси қайсарлығы мен Кесижидің ұйымдастырушылық қабілеті үйлесім тауып, радионы жаңа деңгейге шығарды.

«Тап сол кезде Хасен Оралтай Мюнхендегі Азаттық радиосы Қазақ бөлімінің директоры болатын. Мен ол кезде Азаттық Радиосы Қазақ бөлімі директорының уақытша орынбасары (acting director) және жауапты редактор (supervising editor) қызметін атқарып жүрген болатынмын. Қазақ Бөлімі директорының тұрақты орынбасары басқа кісі еді. Айтпақшы мен радио хабарларында, яғни микрофон алдында түрікше фамилиямның орнына қазақша, атам Бірғазының атын қолданатынмын», -деп еске алды Әбділқайым Кесижи.
   Кейіпкеріміз эфирде түрікше «Кесижи» фамилиясын емес, өзінің атасының атымен Әбділқайым Бірғазыұлы деп сөйлейтінін еске алды. Бұл оның тегіне деген құрметі мен ұлттық бірегейлікті сақтауға деген талпынысының көрінісі еді.
    Әбділқайым Кесижи радиода тек диктор емес, саяси шолушы және редактор ретінде танылды. Оның жұмыс істеген уақыты ең жауапты кезеңдерге тұс келді: 1980-жылдардың соңы мен 1991 жылғы Тәуелсіздік жарияланған сәттерде ол тікелей эфирде хабарлар жүргізді. Ол - кеңестік идеологиядан ада, батыстық стандарттарға негізделген қазақ журналистикасының қарлығаштарының бірі болды. Ол ақпаратты біржақты емес, жан-жақты талдап жеткізудің халықаралық мектебін қазақ тілінде сөйлетті. Қазақстан билігі мен оппозициясы, батыс саясаткерлері мен қарапайым халық арасындағы теңгерімді ұстай білген кәсіби маман ретінде танылды. Оның басты ерекшелігі: ол тек диктор емес, аналитик болды. КСРО ыдырап, Қазақстан Тәуелсіздік алған алмағайып заманда Батыс пен Шығыстың саяси ахуалын терең түсініп, оны қазақ тілінде сауатты жеткізе білді.
  «Азаттық» радиосы арқылы ол көптеген саяси-қоғамдық терминдердің қазақша баламаларын қалыптастыруға үлес қосты. Ол Түркия қазақтарының көне сөздерін, Мюнхендегі эмиграцияның саяси лексикасын және Қазақстандағы заманауи тілді шебер ұштастырды. Оның эфирдегі сөз саптауы бүгінгі дикторлар мен журналистер үшін нағыз «классикалық үлгі» болып табылады.
    Бүгін, Қазақстан өз тәуелсіздігінің жаңа белестерінде тұрғанда, Қайым Кесижидің тұлғасы «Әлемдік деңгейдегі қазақ» образын көрсетеді. Ол - тек бір елдің немесе бір редакцияның адамы емес, ол - жаһандық ақпарат айдынында қазақтың үнін бәсекеге қабілетті еткен маман деп бағалауға лайық. Ол қазақ журналистикасына еуропалық сапа мен түркілік  бауырмалдықты алып келген тұлға. Оның дауысы - Мюнхеннен ескен азаттық желінің жаңғырығы. Мюнхендегі микрофон алдында өткен күндер бүгінде тарихқа айналды. Бірақ сол кездегі «Азаттықтың» саңқылдаған дауысы - Қайым Кесижидің бейнесінде әлі де арамызда.
  Бұл кісілер - біз үшін тек журналист емес, ел мен жерден жырақ жүрсе де, ұлттық мүддені ту еткен нағыз патриоттардың үлгісі.
    «Азаттық» радиосы - тек эфир уақыты емес, бұл - Отаннан жырақ жүріп, ұлт азаттығын аңсаған тұлғалардың қажырлы күресі еді. Бәрі қалай басталды? 
     “Азат Еуропа” мен “Азаттық” радиоларын құру ісімен алғаш айналысқан “The American Committee for the Liberation of the peoples of Russia” (Ресейдегі халықтарды азаттыққа шығару жөніндегі Американ комитеті) деп аталатын комитеттің басшылары, Совет Одағы құрамында орын алған елдерден шыққан босқындарды осы жұмыстарына орай ұйымдастыруды көздеген.
   Бұл қадамдардың түпкі мақсаты - нысаналы насихат емес, езілген халықтардың өз дауысын әлемге жеткізу еді. Бұл туралы белгілі публицист Хасен Оралтай өзінің «Елім-айлап өткен өмір» атты естелігінде егжей-тегжейлі жазып қалдырған.
   Осылайша, 1953 жылдың 1 наурызында Мюнхен аспанында тұңғыш рет «Азаттықтың» үні жаңғырды. Редакцияның ішкі атмосферасы өте ерекше болды. Мұнда Шығыс Түркістаннан қашқан қазақтар, Еуропада білім алған зиялылар және соғыс кезінде тұтқынға түсіп, Батыста қалған азаматтар бірге жұмыс істеді.

Мюнхенде қалған қазақтар үшін «Азаттық» радиосы тек жұмыс орны емес, КСРО-дағы коммунистік режимге қарсы «идеологиялық майдан» болды. Олар эфир арқылы Қазақстандағы туған-туыстарына аман екенін сездіруге тырысты (бірақ ашық айта алмады, өйткені бұл елдегі туыстарына қауіп төндіретін). Бұл адамдардың көбі неміс әйелдеріне үйленді. Олардың балалары немісше өссе де, әкелері оларға «қазақ» екенін ұмытпауды құлағына құйып отырған. Олардың көбі өмірінің соңына дейін Қазақстанға оралуды армандады, бірақ Тәуелсіздік алғанға дейін Отанға оралу олар үшін мүмкін болмады.  Мюнхен кезеңі - «Азаттық» радиосының (Еуропадағы Азаттық/Бостандық радиосының қазақ қызметі) «алтын дәуірі» болып саналады. Дәл осы Баварияның қақ ортасында кеңестік Қазақстан үшін балама ақпараттың негізі қаланды. 
   Мюнхендегі жұмыс үлкен қауіп пен техникалық қиындықтарға толы болды: Кеңес Одағы радио сигналдарын бөгеу үшін орасан зор қаржы жұмсады, сондықтан журналистер жиіліктерді үнемі өзгертіп отырды. Интернет жоқ заманда олар жаңалықтарды ресми ҚазКСР газеттерінен (жол арасынан оқып), хаттардан және сирек келетін туристердің әңгімелерінен жинады. Алаш Орда тарихы, сталиндік қуғын-сүргін, 1930-жылдардағы ашаршылық және Семей полигоны, Арал тағдыры сияқты жабық тақырыптарды көтерді. Сол кездегі хабарлар тек жаңалықтар емес, КСРО-да тыйым салынған ақпараттарды жеткізуге бағытталды: «Алаш» мұрасы - Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы және Міржақып Дулатұлының еңбектері мен идеялары туралы алғашқы тарихи зерттеулер. Ашаршылық шындығы - 1930-жылдардағы нәубет туралы куәгерлердің естеліктері мен батыс зерттеушілерінің деректері. Дін және иман - Кеңес үкіметі атеизмді насихаттап жатқанда, радио ислам құндылықтары мен мерекелері туралы хабарлар таратты. Замандас – эмиграциядағы қазақтардың өмірі мен мәдениеті туралы сұхбаттар. 
     1986 жылдың 16-18 желтоқсанында Алматыда жастар көтерілгенде, Мәскеу «үнсіздік» режимін ұстанып, кейін оларды «маскүнемдер мен нашақорлар» деп айыптады.
Мюнхен қалай әрекет етті? Хасен Оралтай мен оның командасы тәулік бойы кезекшілікте болды. Олар КСРО-дан келген кез келген ақпаратты, тіпті қысқа телефон қоңырауларын жинап, әлемдік БАҚ-қа (Reuters, BBC) таратты. Қазақстандағы халық өз елінде не болып жатқанын Мюнхеннен келген қысқа толқынды радио сигналдары арқылы біліп отырды.
     Бұл жекелеген ұлттардың емес, тұтас Түркістан баласының ортақ мінбері, ортақ үміті еді, Тәуелсіздік аңсаған ұлттың үні болды. Әбділқайым Бірғазыұлы секілді тұлғалардың естелігі арқылы біз сол кездегі еркін сөздің қадірін, Мағжан рухының қуатын және Еуропа төріндегі қазақтардың Отанға деген сағынышын сезінеміз.
   Бүгінгі «Азаттық»  - сол кездегі Дахаудың тозағынан өткен, Отанына деген сағынышын эфир арқылы жеткізген қазақ зиялыларының аманаты. 

ТҮРКІСТАН ЛЕГИОНЫ ЖӘНЕ МЮНХЕН

Мюнхен көшелерінде соғыстан қалған қазақ сарбаздарының ізі бар. Олар - тұтқыннан аман қалып, жат жерде жаңа өмір бастаған, бірақ жүрегінде Отанға деген сағынышты мәңгі сақтаған жандар.
. Олардың тағдыры - соғыстың ащы шындығы мен қазақ рухының мызғымастығының дәлелі. Мюнхен - біз үшін тек қала емес, Отанынан жырақ қалған бауырларымыздың соңғы панасы болған мекен. 
     Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс тұтқынына түсіп, тағдыр тәлкегімен Мюнхенде қалып қойған қазақтардың тарихы - қасірет пен сағынышқа толы үлкен драма. Олардың көбі КСРО-да «Отан сатқыны» деп айыпталып, ату жазасына кесілетінін білгендіктен, жат жерде қалуға мәжбүр болды. Соғыс аяқталғанда, неміс тұтқынында болған мыңдаған қазақ сарбазы «Елге қайтсақ, сатқын ретінде атыламыз немесе ГУЛАГ-қа айдаламыз» деп қорықты. Сондықтан олар Мюнхен маңындағы «Ди-Пи» «DP» (Displaced Persons — қоныс аударғандар) лагерьлеріне орналасты.
  Олар алғашқы жылдары неміс қоғамына сіңісе алмай, тек өз араларында қазақ тілінде сөйлесіп, салт-дәстүрді қатаң сақтады. Мюнхеннің Швабинг және Нойхаузен аудандарында алғашқы қазақ отбасылары шоғырланған үйлер болған.
  Соғыс жылдарында Мюнхен маңында «Түркістан легионының» (Түркістан ұлттық бірлігі комитеті) орталықтарының бірі болды. 
   1940-50 жылдары Мюнхеннің Швабинг (Schwabing) ауданында соғыстан қалған қазақ легионерлері тұратын бірнеше үй болған. Олар неміс тілін білмесе де, жергілікті халықпен тіл табысып, зауыттарда, құрылыстарда жұмыс істеді. 
   Мюнхендегі қазақ диаспорасының «аға толқыны» - бұл тағдыры тауқыметке толы, бірақ рухы биік жандар. Бұл адамдар жат жерде жүрсе де, қазақтың тілін, дінін және салт-дәстүрін сақтап қалуға тырысты. Олар Мюнхенде алғашқы қазақ қоғамдастықтарының негізін қалады.

ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ

Жанна Клиент 28/12/23, [3/8/26 2:35 PM]
Мюнхен көшелерінде соғыстан қалған қазақ сарбаздарының ізі бар. Олар - тұтқыннан аман қалып, жат жерде жаңа өмір бастаған, бірақ жүрегінде Отанға деген сағынышты мәңгі сақтаған жандар.
. Олардың тағдыры - соғыстың ащы шындығы мен қазақ рухының мызғымастығының дәлелі. Мюнхен - біз үшін тек қала емес, Отанынан жырақ қалған бауырларымыздың соңғы панасы болған мекен. 
     Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс тұтқынына түсіп, тағдыр тәлкегімен Мюнхенде қалып қойған қазақтардың тарихы - қасірет пен сағынышқа толы үлкен драма. Олардың көбі КСРО-да «Отан сатқыны» деп айыпталып, ату жазасына кесілетінін білгендіктен, жат жерде қалуға мәжбүр болды. Соғыс аяқталғанда, неміс тұтқынында болған мыңдаған қазақ сарбазы «Елге қайтсақ, сатқын ретінде атыламыз немесе ГУЛАГ-қа айдаламыз» деп қорықты. Сондықтан олар Мюнхен маңындағы «Ди-Пи» «DP» (Displaced Persons — қоныс аударғандар) лагерьлеріне орналасты.
  Олар алғашқы жылдары неміс қоғамына сіңісе алмай, тек өз араларында қазақ тілінде сөйлесіп, салт-дәстүрді қатаң сақтады. Мюнхеннің Швабинг және Нойхаузен аудандарында алғашқы қазақ отбасылары шоғырланған үйлер болған.
  Соғыс жылдарында Мюнхен маңында «Түркістан легионының» (Түркістан ұлттық бірлігі комитеті) орталықтарының бірі болды. 
   1940-50 жылдары Мюнхеннің Швабинг (Schwabing) ауданында соғыстан қалған қазақ легионерлері тұратын бірнеше үй болған. Олар неміс тілін білмесе де, жергілікті халықпен тіл табысып, зауыттарда, құрылыстарда жұмыс істеді. 
   Мюнхендегі қазақ диаспорасының «аға толқыны» - бұл тағдыры тауқыметке толы, бірақ рухы биік жандар. Бұл адамдар жат жерде жүрсе де, қазақтың тілін, дінін және салт-дәстүрін сақтап қалуға тырысты. Олар Мюнхенде алғашқы қазақ қоғамдастықтарының негізін қалады.

ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ

  Еуропадағы қазақ диаспорасы - бұл тарихы терең және құрамы жағынан әртүрлі қауымдастық. Оны негізінен үш үлкен толқынға бөліп қарастыруға болады.
 «Түркия арқылы келген» толқын (1960-1970 жж.): Бұл — ХХ ғасырдың басындағы нәубет жылдарында Қытайға, одан соң Гималай асып Пәкістан мен Түркияға тұрақтанған қазақтардың ұрпақтары. Кейіннен олар Түркия мен Еуропа елдері арасындағы еңбек миграциясы келісімдері бойынша Германияға, Францияға және Австрияға қоныс аударды.
Посткеңестік кезең (1990-2000 жж.): Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін білім қуып, жұмыс бабымен немесе отбасы жағдайымен көшкендер.
Заманауи толқын (2010–2026 жж.): «Болашақ» бағдарламасының түлектері, IT-мамандар, ғалымдар мен кәсіпкерлер. Бүгінде Еуропаның ірі стартап-хабтары мен халықаралық ұйымдарында қазақ жастары өте көп.
Орталығы Мюнхенде болып, 2009 жылы Қайым Кесижидің басшылығымен «Еуропа қазақтарының қауымдастығы»  ресми түрде тіркеліп, жұмыс істеді. «Ұйым 2009 жылы «Federation of European Kazakh Associations» (FEKA) деген ағылшынша түпнұсқа атауымен ресми түрде құрылып, Германияның Мюнхен қаласындағы жергілікті сотта тіркелген. Оның қазақ тіліндегі баламасы - «Еуропа Қазақ Қоғамдары Федерациясы». Бұл атау ұйым жарғысында арнайы көрсетіліп, заңды тіркеуден өткен. Бұл құрылымның тарихи маңызы зор, өйткені FEKA - шетелдегі қазақ диаспорасының басын қосқан, Еуропа елдеріндегі түрлі қазақ мәдени орталықтары мен қоғамдарын біріктіретін тұңғыш «шатыр ұйым» (umbrella organization) мәртебесіне ие болған . Ол Еуропадағы шашылып жүрген қазақ мәдени орталықтарын бір шаңырақ астына жинаған алғашқы орталық құрылым болды» - дейді Әбділқайым Бірғазыұлы .

Жанна Клиент 28/12/23, [3/8/26 2:35 PM]
Ол Еуропа елінде орналасқан ондаған Қазақ мәдени қоғамдарын біріктірді. Ұйым Еуропадағы қазақтар өз бірегейлігін сақтауы үшін көптеген іс-шаралар өткізді. Атап айтқанда, Еуропа қазақтарының кіші құрылтайы: Бұл - жыл сайын Еуропаның әр түрлі қаласында (Вена, Париж, Берлин т.б.) өтетін үлкен жиын. Онда ұлттық ойындар ойналып, домбыра тартылады, ана тілі мәселесі талқыланады. Сонымен қатар, Еуропадағы қазақ жастары түп-тамырынан ажырамас үшін, салт-дәстүрді жалғастыру үшін жастар конференциялары ұйымдастырылып тұрды. Спорт турнирлері ұйымдастырылып тұрды. Домбыра мектептері мен би топтары: біраз қалаларда қазақ балаларына арналған жексенбілік мектептер жұмыс істейді. Өкінішке орай, ол Федерация (FEKA) басшылығы ауысып, басқа өңірде орталық жұмысын жалғастыру үшін, жергілікті мекенжайға қайта тіркеу процесі жүргізілмегендіктен, заңды түрде жұмыс істеуін тоқтатып отыр.
  Бүгінде Еуропаның үздік университеттерінде сабақ беретін қазақ профессорлары мен ірі корпорацияларда (Google, Amazon, CERN, BMW, Siemens, Google) істейтін инженерлер, IT мамандары диаспораның жаңа имиджін қалыптастырып жатыр.
  Үшінші және төртінші ұрпақ өкілдері арасында қазақ тілін білу деңгейі төмендеп барады. Көбінесе неміс, француз немесе ағылшын тілдерінде сөйлейді. Жергілікті мәдениетке сіңіп кету процесі жүріп жатқанымен, соңғы кездері интернет пен әлеуметтік желілердің арқасында Қазақстанмен байланыс қайта күшейді. Еуропадағы қазақтар өздері тұратын елдерде Димаш Құдайбергеннің концерттерін ұйымдастыруға және ұлттық брендтерді (шоколад, қолөнер) насихаттауға зор үлес қосып келеді. 
  Мюнхендегі қазақ қоғамын (München Qazaq Qoghamy) бүгінде Әбдірахман Бирол мырза басқарады. Бұл - Германиядағы ең көне және белсенді ұйымдардың бірі. Құрамы - диаспора негізінен 1960-70 жылдары Түркиядан еңбек миграциясымен келген қазақтардан және олардың Германияда туып-өскен ұрпақтарынан тұрады. Соңғы жылдары олардың қатарына Қазақстаннан барған жас мамандар мен студенттер қосылды. Мюнхен және оның маңында (Бавария жерінде) шамамен 800 – 1 200 арасында этникалық қазақ отбасылары тұрады. Бұл шамамен 3 000 – 4 500 адам деген сөз. Қазақстан азаматтары (жаңа миграция) -  мұнда студенттерді, IT мамандарын, дәрігерлерді және консулдық қызметкерлерін қосқанда тағы 1 500 – 2 500 адам бар. Жиынтық саны - Мюнхен мен оған жақын елді мекендерде шамамен 5 000-нан 7 000-ға дейін қазақ тұрады деп есептеледі. Бұл Германиядағы ең ірі қазақ шоғырланған орталықтардың бір.
   Негізгі мақсаты - қазақ тілін, салт-дәстүрін және мәдениетін сақтау. Олар балаларға қазақ тілін үйрету, ұлттық мейрамдарды (Наурыз, Тәуелсіздік күні) атап өтумен айналысады. Мюнхенде жиі «Кіші Құрылтайлар» өтіп тұрады. Бұл жиындарға тек Германия емес, бүкіл Еуропа қазақтары жиналады.
   Қайым Кесижи ұйымның ақылдастар алқасының мүшесі ретінде жастарға жол көрсетіп, жұмыс бағытына қолдау көрсетіп отырады. Соның арқасында Мюнхендегі және Еуропаның басқа қалаларындағы қазақ жастары өз ана тілі мен тарихына деген мақтаныш сезімін жоғалтпады, олардың Қазақстанмен рухани байланысы үзілмеді.
   Тәуелсіздіктен кейін Қайым Кесижи Қазақстанға жиі келіп, елдегі саяси және мәдени өзгерістерді Батыс аудиториясына таныстырумен айналысып жүр. 

ЖАСТЫҚ ШАҚ КУӘСІ. ЛЮДВИГШТРАССЕ - ЕСТЕЛІКТЕР КӨШЕСІ

Жанна Клиент 28/12/23, [3/8/26 2:35 PM]
Мюнхеннің ең сәулетті көшелерінің бірі Людвигштрассе - Қайым аға үшін тек туристік нысан емес, әр тасы тарихтан сыр шертетін мекен. 
   Людвигштрассе (Ludwigstraße) - бұл жай ғана көше емес, Баварияның асқақтығы мен патшалық амбициясын көрсететін ашық аспан астындағы мұражай. Бұл көше - XIX ғасырдағы Мюнхеннің басты «подиумы». Патша Людвиг I бұл көшені салдырғанда: «Мен Мюнхенді немістер мақтанышпен атайтын, Германияны көрмеген адам Мюнхенді көрмесе, ештеңе көрмегендей болатын деңгейге жеткіземін», - деген екен. Патша Людвиг I Италияның қайта өрлеу дәуірінің сәулетіне ғашық болған. Сондықтан бұл көшедегі ғимараттар Флоренция мен Римнің па Palazzo-ларына өте ұқсас. Бұл көшеде тек университет пен мемлекеттік мекемелер ғана емес, Мюнхеннің интеллектуалды элитасы шоғырланған. Көшенің бір басында Фельдхеррнхалле (Генералдар залы), екінші басында Жеңіс қақпасы тұр. Бұл - Бавария армиясының рухы мен бейбітшілік мұратының тоғысуы. Мұнда Мюнхеннің басқа бөліктеріне тән «сыраханалық» шу жоқ, оның орнына академиялық сабырлық пен патшалық асқақтық басым.
«Людвигштрассе - Мюнхеннің интеллектуалды және мәдени келбеті. Мұнда әрбір ғимараттың өз айтары бар» - дейді Қаюм аға. Ол кісі Людвиг-Максимилиан университеті мен мемлекеттік кітапхананың маңайында тұрып, осы көше бойындағы ғимараттардың тарихын шежіредей таратады.

БІЛІМНІҢ АСҚАҚ САРАЙЫ

Мюнхендегі Бавария мемлекеттік кітапханасы (Bayerische Staatsbibliothek) - бұл жай ғана кітап қоймасы емес, әлемдегі ең маңызды мәдени қазыналардың бірі. Мұны білімнің асқақ сарайы десе де болғандай. Кітапхана ғимараты 1832-1843 жылдары италиян қайта өрлеу дәуірінің стилінде салынған. Кіреберістегі зәулім баспалдақтар - Мюнхендегі ең фотогенді орындардың бірі. Олар адамға білімнің шыңына көтеріліп бара жатқандай әсер береді.
Ғимараттың алдында төрт философ - Аристотель, Гиппократ, Гомер және Фукидидтің мүсіндері отыр. Олар білімнің төрт негізін (философия, медицина, поэзия, тарих) бейнелейді. Кітапхана қоры - 10 миллионнан астам кітап: Бұл - Еуропадағы ең ірі зерттеу кітапханаларының бірі. Мұнда 90 мыңнан астам көне қолжазба сақтаулы. Олардың ішінде атақты «Нибелунгтар жыры» (Nibelungenlied)  - неміс халқының басты эпосының түпнұсқасы сақталған көрінеді.
    «Кітап басу өнерінің алғашқы кезеңінен (1500 жылға дейін) қалған кітаптар саны бойынша бұл кітапхана әлемде бірінші орындардың бірін иеленеді.Кітапхана қорында әйгілі Гутенберг Библиясы сақталған. Бұл - әлемдегі алғашқы басылған кітаптардың бірі және оның құны өлшеусіз» - деп Қаюм аға әңгімесін жалғады. Кітапхана баспалдақтарына тұрып естелік фотоға түстік. Қаюм аға өзінің ұзақ уақытын осында өткізетінін,сүйікті орындарының бірі екенін еске алды. 

НОБЕЛЬ ЛАУРЕАТТАРЫНЫҢ МЕКЕНІ