logo
burger menu search Қазақша language menu
МҰРА

Автор: ADMIN

МҰРА 2026-04-14 22:13:00

Біз әлеуметтік желілерде:

АЛАША ХАН, ЖОШЫ ХАН ТУРАЛЫ АҢЫЗ

news single

   Ертеде Сарыарқада Ұлытау тегіресінде Алаша хан деген хан болыпты.

 

    Оның Жошы деген баласы, Домбауыл деген батыры болыпты. Ханның ордасы Ұлытаудың күншығыс жағындағы оңтүстікке қарай ағатын Кеңгір өзенінде болыпты. Сол хан ор­дасы тігілген жер бүгінге дейін Қанды арал аталады. Мұнысы хан отырған арал дегені. Бір күні хан баласы Жошы қасына нөкерлерін ертіп, аңға шығып құлан қуыпты. Басқалары жете алмай, тұлпар мінген Жошы ұзап барып жалғыз жетіп, құландарға араласқанда, қарусыз Жошыны құланның әңгілері (тентек айғырлары) ортаға алып, талап өлтіреді.

 

   Біреулер: Талап өлтіргеннің барлық етін жеп қойыпты, жалғыз-ақ шынтағы қалыпты десе, енді біреулер: Жоқ, басқа етіне тиген жоқ, тек шынтағын ғана жоқ қылыпты дейді. Тегінде соңғы сөз дұрыс болар. Өйткені құлан ет жемейтін аң ғой. Жошының нөкерлері артынан келіп өліп жатқан Жошыны тауып алып, елді хабарлайды. Сақтай алмай, өлтірдіңдер! деп хан қаһар қыла ма деп қорқып, ел ханға айта алмайды. Күн ұзаған сайын қаупі қайғыға ауысқан хан енді қайғысына қаһар қосып, Жошының хабарын айтыңдар деп халықты қысады.

 

    Бірақ, біріншіден, айтуға қорқып, екіншіден, қалай естіртерін білмей сасып отырғанда хан мынадай жарлық таратады: Жошы қалай да аман емес, бір пәлеге кезікті. Оны айтпай отырсыңдар. Сұрағанда айтпағандықтан, мұнан былай Жошының жаман хабарын айтушының кім де болса аузына қорғасын құямын, - дейді. Халық бұрынғыдан да сасады. Жошының нөкерлері қорқып, басқа мемлекетке - Қытайға кетеді.

 

    Ақырында, халықтың ойлы адамдары: Атақты бір домбырашы бар екен. Ол домбыраны кәдімгі адамша сөйлетеді екен, - деп, соны алып келіп, Жошының өлгенін сен ханға домбырамен естірт, - деп жалынады. Домбырашы мақұл деп хан ордасына келеді. Қайғыменен зеріккен хан домбырашыны ордаға алғызып, неше түрлі зарлы күйлер тартқызып көңілін көтереді.

 

   Мәжіліс әбден қызған кезде домбырашы домбырасына: Алаша хан, Жошы хан, Таудан құлан жосыған. Жошы ханның өлгенін Біле ме екен осы хан? Құлан жеді Жошыны, Нанбаймысың осыған,- деген сөзді домбыраға сөйлеттіреді. Сонда хан: - Япырм-ау, мына домбыра Жошыны құлан өлтірді деп отыр ғой, - дейді.

 

    Халық: - Тақсыр, Жошының жаманатын өз аузыңыздан естідік қой, - дегенде хан домбыраның бетін тесіп, сол тесіктен қорғасын құйғызыпты. Ашуын кімнен қалай аларын білмеген хан ойланып-ойланып, сол маңдағы құланды құртпақ болып, барлық жанды құлан қууға шығарады. Жошының Қабанқұлақ, Еңкей деген екі тұлпарының бірін мініп, бірін қосарлап Домбауыл да шығады. Аңшылар құланды оңтүстікке қарай үркіте қуып жеткенін қыра береді.

 

    Домбауыл бір бөлек құланның соңына түсіп, жеткенін қыра-қыра Ұлытаудан үш жүз шақырымдай жердегі Шу өзеніне жақындағанда тұлпардың біреуі тұрып қалады. Жетегіндегіні мініп тағы қуады. Көп ұзамай өзеннің аңғарына таянғанда ол тұлпар да тұрып қалады. Халық сол екі тұлпардың тұрып қалған жерлеріндегі екі төбенің аттарын сол екі тұлпардың аттарымен бірін Қабанқұлақ деп, бірін Еңкей деп атап кетіпті. Домбауыл қуған бір топ құланнан сол жерге келгенде бес-ақ құлан қалған екен.

 

   Сол бес құлан о да шаршап, екеуі жүруге ша­масы болмай Шу өзенінен өтеді де, арғы беттегі бір төбенің бетіне барып жаланып жатады. Қазір сол бес құланның Шу өзенінен өткен жерін халық Бес құланның өткелі деп атайды. Құланды жайғастырған соң Алаша хан Жошыға көрнекті там салғызады. Кейін Алаша ханның өзінің де, Домбауылдың да сүйектері сол маңға қойылып, оларға да там салынады. Осы үш тамның үшеуі де біріне-бірі қоралас Кеңгір өзенінің бойында.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
МҰРА 2026-04-14

الاشا حان, جوشى حان تۋرالى اڭىز
img
Тарих 2026-04-14

ШӘКӘРІМ
img
МҰРА 2026-04-14

Qara sözder (17-qara söz)
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
Qara sözder (17-qara söz)

Последние новости

img
МҰРА 2026-04-14

Qara sözder (17-qara söz)
img
МҰРА 2026-04-14

قارا سوزدەر (17-قارا سوز)
img
Тарих 2026-04-14

ŞÄKÄRİM

Все новости

news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
Qara sözder (17-qara söz)
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
قارا سوزدەر (17-قارا سوز)
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
ŞÄKÄRİM
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
شاكارىم
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
ШӘКӘРІМ
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
Қара сөздер (17-қара сөз)
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
ALAŞA HAN, JOŞI HAN TURALI AÑIZ
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
الاشا حان, جوشى حان تۋرالى اڭىز
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-14
Jeti qazınağa neler jatadı? Jeti Irıs degenimiz ne?
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться