logo
burger menu search Қазақша language menu
Ұлттық құндылықтар

Автор: ADMIN

Ұлттық құндылықтар 2026-04-14 19:16:54

Біз әлеуметтік желілерде:

Jeti qazınağa neler jatadı? Jeti Irıs degenimiz ne?

news single

  Qazaq halqı wlı dala zañına say  är adamnıñ ömir sürude özin baqıttı sezinuine qajetti dünielerdi — Jeti Qazına dep atağan. Sol jeti qazınası bar adam ömirdiñ bar rahatı men qızığın kördi degen söz. Öytkeni ol jerde eñ qajetti dünieler aytılğan.

 

   Olay bolsa KYN.KZ saytı Jeti Qazına, Jeti Irıs degenimiz ne?

 

   Sonday-aq mwnday ğajayıp  tizim älemniñ tağı qay elinde boldı, olardıñ tiziminde  qazaqtıñ tiziminen qanday ayırmaşılıq bar?  degen swraqtarğa jauap beredi. Jeti qazına. Ol jöninde pikir talası köp.

 

  Alayda qazaqtar ertede jeti qazınağa mınalardı jatqızğan:

 1. Er jigit.

2. Swlu äyel.

3. İlim — bilim.

 4. Jüyrik at.

5. Qwmay tazı.

6. Qıran bürkit.

7. Beren mıltıq.

 

  Qazaqtar jeti qazınanı «jeti ırıs» dep tanıp, oğan mınalardı jatqızğan:

  1. Adamnıñ aqıl — oyı, sanası
  2.   Densaulıq.
  3. 3. Aq jaulıq (erdiñ jarı).
  4. 4. Bala (ömir jalğası). 
  5. 5. Köñil (köñil men peyil keñ bolsa, ıntımaq, bereke ornaydı).
  6. 6. Jer («Jersiz – el twl, ersiz – jer twl»).
  7.  It.  Jigittiñ jeti qazınası Jürdek atı – jigit qanı, qanatı Qıran bürkit – qarım küşi, quatı.   Qwmay tazı — bastan berik senimi, Aq mıltığı – sönbes otı, serigi Almas kezdik – jigit swsı, häm mısı Au jılımı – amal, ayla, ädisi Qara qaqpan serti sebi tirliktiñ Osı jeti qazınası jigittiñ.

 

   Al, Islam añızı boyınşa, jeti qazınağa mınalar jatadı:

Qıdır (qızır). Qıdır darığan adam bay boladı.

2. Baq. Ol erekşe jaratılğan qwdiret iesi. Baq darımaydı, qonadı.

3. Aqıl (Baylıq pen baqıttıñ tiregi).

4. Densaulıq.

5. Aq jaulıq.

6. Twz (Ol – Allanıñ adamdar men jan — januarlarğa bergen nesibesi, tausılmaytın keni).

7. It. (Adam Ata men Haua Ananıñ alğaşqı serigi). Qazaqtardan basqa halıqtarda da jeti qazına turalı özindik tanım, tüsinik bar.

 

    Mısalı, grek añız — äñgimelerinde jeti qazınağa mınalar jatadı: 1. Kök aspan. 2. Kün (barlıq zat onıñ şuağınan när aladı). 3. Ay (tüngi tirşilik näri). 4. Ot (Ot – Künniñ jerdegi süldesi. Onı paydalanu arqılı adamdar dünieniñ tört bwrışına taradı). 5. Su. (susız tirşilik joq). 6. Jer (tirşilik anası). 7. It. Jeti qazına — qazaqtıñ dästürli dünietanımındağı filosofiyalıq tüsinikterdiñ biri

 

  Qazaq halqı Jeti qazınanı er jigittiñ ömirimen baylanıstırıp, onıñ wğımına mınalardı jatqızadı: jüyrik at; qıran bürkit; qwmay tazı; beren mıltıq; qandı auız qaqpan; maylanğış au; ötkir kezdik.

 

  Er jigittiñ jüyrik atı — qanatı. Qıran bürkit — quatı. Qwmay tazısı — abıroyın asırar senimdi serigi. Mıltığı — qaharlı otı. Qaqpanı — serti, auı — ädis-aylası, kezdigi — swsı. Halıq Jeti qazınanı ömir qajetine negiz etip taratqan. Qazaq halqınıñ Jeti qazınanı — jeti ırıs dep atauınıñ da mäni osında. “Jeti ırısqa” mınalardı jatqızadı: 1) adamnıñ aqılı,oy-sanası.

 

   Öytkeni, adamzat aqılı arqılı hayuanattar düniesinen bölinip erekşelenedi, äri dünieniñ qojası boldı; 2) densaulıq, yağni deneniñ saulığı; 3) aq jaulıq, yağni üydegi äyel adam — erdiñ jarı, balalardıñ anası. Halqımız ejelden “Bas ekeu bolmay, mal ekeu bolmaydı” dep, äyeldi tirşilik iesi, adam ömirin jalğastıruşı dep qasterlegen; 4) bala. Bala — adam ömiriniñ jalğası, quanışı; 5) köñil. Köñil men peyil keñ bolsa, ıntımaq pen bereke ornaydı; 6) jer. “Jersiz — el twl, ersiz — jer twl”; 7) it. Ol äuel bastan-aq adamğa senimdi serik bolğan.

 

   Al islam añızı boyınşa, Jeti qazınağa mınalar jatqızıladı:

1) Qıdır (qızır). Ol özi wnatqan adamdarına ğana daridı. Qıdır darığan adam baylıqqa keneledi degen tüsinik bar;

2) baq. Erekşe jaratılğan qwdiret iesi. Baq darımaydı, qonadı. Baq qonğan adam el men jerge qojalıq etedi;

3) aqıl. Aqıl — baylıq pen baqıttıñ tiregi;

4) densaulıq. Deniñizde saulıq bolmasa, ömiriñizde sän de, män de bolmaydı delinedi;

5) aq jaulıq. Din añızdarı boyınşa, Alla adamdı topıraqtan jaratıp, jan bergen soñ, adam wrpağın taratu üşin onıñ sol jaq qabırğasınıñ bireuinen Haua Ananı jaratqan;

6) twz. Twz — Allanıñ adamdar men jan-januarlarğa bergen nesibesi, tausılmaytın keni;

7) it. Adam men Haua Ananıñ alğaşqı serigi, qorğauşısı. Osı aytılğan islam añızındağı Jeti qazına Allanıñ keremetimen ğana bolıp otıradı.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
МҰРА 2026-04-14

قارا سوزدەر (17-قارا سوز)
img
Тарих 2026-04-14

ŞÄKÄRİM
img
МҰРА 2026-04-14

ALAŞA HAN, JOŞI HAN TURALI AÑIZ
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
ALAŞA HAN, JOŞI HAN TURALI AÑIZ

Последние новости

img
МҰРА 2026-04-14

Qara sözder (17-qara söz)
img
МҰРА 2026-04-14

قارا سوزدەر (17-قارا سوز)
img
Тарих 2026-04-14

ŞÄKÄRİM

Все новости

news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
Qara sözder (17-qara söz)
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
قارا سوزدەر (17-قارا سوز)
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
ŞÄKÄRİM
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
شاكارىم
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-14
ШӘКӘРІМ
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
Қара сөздер (17-қара сөз)
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
ALAŞA HAN, JOŞI HAN TURALI AÑIZ
news-img
overlay bottom
МҰРА 2026-04-14
الاشا حان, جوشى حان تۋرالى اڭىز
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-14
Jeti qazınağa neler jatadı? Jeti Irıs degenimiz ne?
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться