logo
burger menu search Қазақша language menu
Өнер

Автор: ADMIN

Өнер 2026-06-10 13:01:00

Біз әлеуметтік желілерде:

Сатқындық жасамаған адам

news single

   Ол — атақ-даңқтан кенде емес... Ол — басшылық қызметтер де атқарды... Ол — әнші де... Ол туралы ақиқат пен аңыздың неше атасы ел кезіп жүр... Алайда халық оны ТҰҢҒЫШБАЙ деп біледі. Солай деп атайды. Достары Тұңғышбайды Адам деп таниды. Нағыз актер ретінде мойындайды. Қырын қабақ танытатын қастардың да болуы — өмір заңы шығар... «Жаратқан ием! Сен бізді өз бейнеңнің болмысы мен үлгісінен жаратып, ұрық шашып, ұрпақ көбейтуімізге батаңды бердің. Тәубемізден танып кетпеуді ғана ескертіп, бізге жерге иелік етіп, бүкіл тірі жан-жануарларға билік жүргізуді нәсіп еткен өзіңсің. Құдіретіңе құлдық ұрдық, Жасаған!.. Бізден кейінгі ұрпақтың жүрегіне ізгілік нұрын төге гөр! Олардың жер бетінде қызғанышсыз, кексіз ғұмыр кешуіне себепші бола гөр! Олардың бір-біріне деген бауырмалдығы мен берік махаббат сезімін жүректеріне толтыра гөр!..» Адам Ата Алла Тағалаға осылай деп жалбарынады. Өз күнәсі үшін ғана емес, ұрпағының күнәсі үшін де!.. Тұңғышбай Жаманқұловтың бенефисі «Қабыл — Адам Ата перзенті» қойылымындағы осынау монологпен басталды. Онан соң... Онан соң шексіз көк аспан... Шетсіз кең дала... Ескі әуен... Қобыз сарыны... Актер бірде патшалардың патшасы — ұлы Кир бейнесінде «Кетпе менің қасымнан...» деп Тұмар ханшайымның ақылы мен көркіне тамсанса, енді бірде: «Талауға түсер малың бар, таласқа түсер жерің бар, талықсып жатқан елің бар, есесі кетер ұлың бар, етегін ашар қызың бар... Көресің бе, әлеумет?!» — деп, хан Абылай болып үш жүзді соңынан ертіп, ұлы жорық бастайды.

 

   Қазақ кегін қуады... Кей жұрт «Абылай ханнан» кейін Тұңғышбайға «айғайшыл актер» деп кінә артты.   Өр Абылайдың өксікке толы өктем сөздерінің бояуын ашу үшін өр дауыс керек. Тұңғышбайда ол дауыс бар. Өр мінезді хан болмысының қатпарын түсіну үшін өр мінез керек. Тұңғышбай — өр мінезді актер. «Іш қазандай қайнағанда» хан түгілі нәзік жанды ақын да өктем сөйлейтіні хақ. Ал Абылай қалайша сызылтып сөйлемек? Тұңғышбайдың күн күркірегендей дауысын «құр айғай» деп емес, елі үшін аһ ұрған ханның азапты үні, жанайғайы деп қабылдаған жөн болар. Абылайдың күйі мен күйігі актер көкірегінде бұрқ-сарқ қайнап, сыртқа лықси төгіледі. Абылайдың өксігі көрерменге жетеді. Тарихи тұлғаның бейнесі бүгінгі ұрпаққа бір адым жақындай түседі. Көрермен Абылайдың арман-мұңын да, зар заманның зарын да жүрегінен өткізіп, Абылаймен бірге егіледі. Тарам-тарам көз жасы бетін жуған, «елім» деп еңіреген Абылай бейнесіндегі Тұңғышбайды сахнадан талай көрдік. Сонда Тұңғышбаймен бірге көрермен де көз жасын сығып алып отырды. Көрерменнің сахнадағы оқиғаға сеніп қана қоймай, сол оқиғаға жанымен еніп, оны жүрегімен қабылдауы — күнде бола бермейтін құбылыс.

 

   Бұл — образ құдіреті. Кейіпкер мен актердің біртұтас әлемге айналуы... Тұңғышбай — қазақы сөздің мәйегін терең түсініп қана қоймай, оны ой қазанында қорытып, жүрек елегінен өткізіп, көрермен жүрегіне жеткізе білетін актер. Сөз киесі туралы ойын ол былай кестелейді: «Қазақ өмірінде, қазақ сахнасында қазақ сөзіне тең келетін әрекет жоқ. Қазақ — сөзге тоқтаған халық. Қазақ — сөзбен «бауыздаған» халық. Қазақ — ердің құнын екі ауыз сөзбен шешкен халық... Бүгінгі қазақ сөзінің азып-тозып бара жатқаны — театрдың ғана емес, бүкіл мемлекеттің, ұлтымыздың трагедиясы!» — дейді. Шешендік өнердің театрда алатын орны туралы Тұңғышбай Жаманқұловтың ғылыми жұмыс жазып, кандидаттық диссертация қорғауы — оның сөз киесін сезініп қана қоймай, бұл мәселені көптен зерттеп-зерделеп жүргендігін дәлелдесе керек. Тұңғышбай — талапты шәкірттер тәрбиелеп, олардың талантын ұштаған ұстаз. Тұңғышбай ағаның шеберханасында екі жыл дәріс алғаным бар. Сонда ол үнемі: «Сахна — қасиетті Қағба. Сахнаның киесінен қорқу керек. Сахнаға шыққанда «Бісміллә!» деп оң аяқтарыңмен аттаңдар. Сахна бір-ақ сәтте әуелетіп аспанға көтереді немесе бір-ақ сәтте құлдилатып шыңырауға лақтырады...» — дегенді әр сабақ сайын қайталайтын. Бар білгенін үйретуден жалықпайтын.

 

  М. Әуезов атындағы академиялық драма театрында қырық жылға жуық қызмет еткен Тұңғышбай Жаманқұлов кеше ғана осы қара шаңырақта өзінің 60 жылдық мерейтойын атап өтті. Халық алдында есеп берді. Ел назарына ұсынылған бірнеше қойылымның үзінділері мен экран арқылы көрсетілген киноүзіктер — актер галереясындағы «байлықтың» жүзден бірі ғана шығар. Дегенмен бұл кеш — Тұңғышбай Жаманқұлов шығармашылығының тұтас картинасын көз алдымызға әкелгендей болды. «Қазақфильм» ұлттық компаниясы ұсынған «Тұңғышбай феномені» атты деректі фильмді тамашалағанда, актер өз көрермендерімен сырласқандай әсер алдық. Бүгінгі кеште көрермендер Тұңғышбай Жаманқұловтың орындауындағы «Барып қайт, балам», «Өнер адамы», «Бір күн озып бара жатыр бір күннен» әндерін тыңдағысы келген болар. Алайда ол кісі халыққа «Біз әлі кездесеміз» атты жаңа ән тарту етті. Кеш соңында Әкемтеатрдың көркемдік жетекшісі, Қазақстанның Халық әртісі Е. Обаев мерейтой иесіне құттықтау телеграммаларын табыс етті. Елбасы өз құттықтауында: «Құрметті Тұңғышбай Қадырұлы! 60 жасқа толған мерейтойыңыз құтты болсын! Сіз — еліміздің театр және кино өнерін дамытуда өзіндік үлкен орны бар, жан-жақты дарын иесісіз. Сіздің бойыңыздағы театр сахнасы мен кино экранындағы алуан асқарлы бейнелерді айшықты етіп көрсете алатын табиғи талант пен ізденгіштік қасиетті өнерсүйер қауым әрдайым жоғары бағалайды. М. Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрының сахнасында және ұлттық кино өнеріміздің жауһар туындыларында сомдаған кейіпкерлеріңіз көрермендер жүрегінен өшпес орын алды деп айта аламыз...» — деп, актер шығармашылығына жоғары баға береді. Сонымен қатар театр басшысы Сенат Төрағасы Қ. Тоқаевтың, Мемлекеттік хатшы Қ. Саудабаевтың, ҚР Президентінің Баспасөз хатшысы Б. Исабаевтың, басқа да ел ағаларының жылы лебіздерін жеткізді. Мәдениет министрі М. Құл-Мұхаммедтің құттықтау хатын вице-министр А. Бөрібаев табыс етті. Ал Алматы қаласының әкімі А. Есімов, Жамбыл облысының әкімі Б. Жексембин мырзалар мерейтой иесіне шапан жауып, темір тұлпардың кілтін табыс етті. Актердің жерлестері оның екі томдық кітабын шығарыпты.

 

   Тараздағы гидромелиоративтік-құрылыс институтын тастап, Асқар Тоқпановтың «тоқпағы» мен Хадиша Бөкееваның аялы алақанына топ ете қалған Тұңғышбай бір сөзінде: «Сахнаға сатқындық жасағаным жоқ», — депті. Сахнаға ғана емес, ол — Адам деген абыройлы атқа да, Қазақ деген ұлтқа да сатқындық жасамаған азамат.

 

   Биік тұлға. Қазақстанның Халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессор Тұңғышбай Жаманқұлов — актер ретінде ғана емес, білгір ұстаз, білікті басшы ретінде де қазақ өнеріне берері мол алтын қазына.

 

    Тек қадіріне жете алмай жүргендейміз...

 

     Сәуле Әбединова

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Спорт 2026-09-20

558 спортшы, 35 спорт түрі: Қазақстан Азиадаға аттанды
img
Спорт 2026-09-20

Алексей Луценко завоевал золото Азиатских игр в Японии
img
Спорт 2026-09-20

558 سپورتسمەنوۆ, 35 ۆيدوۆ سپورتا: كازاحستان وتپراۆيلسيا نا ازيادۋ
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
558 سپورتسمەنوۆ, 35 ۆيدوۆ سپورتا: كازاحستان وتپراۆيلسيا نا ازيادۋ

Последние новости

img
Спорт 2026-09-20

558 sportsmenov, 35 vidov sporta: Kazahstan otpravilsya na Aziadu
img
Спорт 2026-09-20

558 سپورتسمەنوۆ, 35 ۆيدوۆ سپورتا: كازاحستان وتپراۆيلسيا نا ازيادۋ
img
Спорт 2026-09-20

558 спортсменов, 35 видов спорта: Казахстан отправился на Азиаду

Все новости

news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
558 sportsmenov, 35 vidov sporta: Kazahstan otpravilsya na Aziadu
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
558 سپورتسمەنوۆ, 35 ۆيدوۆ سپورتا: كازاحستان وتپراۆيلسيا نا ازيادۋ
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
558 спортсменов, 35 видов спорта: Казахстан отправился на Азиаду
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
558 спортшы, 35 спорт түрі: Қазақстан Азиадаға аттанды
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
Aleksey Lucenko Aiçi men Nagoyada ötip jatqan 2026 jılğı Aziya oyındarında altın medal' jeñip aldı.
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
الەكسەي لۋتسەنكو ايچي مەن ناگويادا وتىپ جاتقان 2026 جىلعى ازييا ويىندارىندا التىن مەدالь جەڭىپ الدى.
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
Aleksey Lucenko zavoeval zoloto Aziatskih igr v YAponii
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
الەكسەي لۋتسەنكو زاۆوەۆال زولوتو ازياتسكيح يگر ۆ ياپونيي
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-20
Алексей Луценко завоевал золото Азиатских игр в Японии
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться