logo
burger menu search Қазақша language menu
Әлем

Автор: ADMIN

Әлем 2026-03-07 18:51:34

Біз әлеуметтік желілерде:

ليۋدۆيگشتراسسەدەگى قازاق ىزى

news single

    ليۋدۆيگشتراسسەدەگى قازاق ىزى

 

    اقپان ايىندا باۆارييا استاناسى ميۋنحەننىڭ قاق ورتاسىنداعى ايگىلى ليۋدۆيگشتراسسە بويىمەن كەلە جاتىپ, وتكەن عاسىردىڭ اقپاراتتىق مايدانىنىڭ تىرى كۋاگەرى, «ازاتتىق» راديوسىنىڭ ارداگەرى, ەۋروپا قازاق قوعامدارى فەدەراتسيياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ابدىلقايىم بىرعازىۇلى كەسيجيمەن ومىر سۇرىپ جاتقان ورتاسى, وتكەنى مەن بۇگىنى جايلى سۇحباتتاسۋدىڭ ساتى تۇستى. بۇل - تەك سەرۋەن ەمەس, بۇل - تاريحتىڭ تەرەڭ قاتپارلارىنا ساياحات ەدى.

 

    ميۋنحەندەگى قازاق رۋحىنىڭ شامشىراعى: قايىم كەسيجي

 

    ابدىلقايىم بىرعازىۇلى كەسيجيدىڭ ومىرى - تۇتاس بىر داۋىردىڭ شەجىرەسى. گيمالاي اسقان قاسىرەتتى كوشتىڭ ۇرپاعى بولىپ تۋىپ, ميۋنحەن تورىندە قازاقتىڭ ەركىن داۋىسىن الەمگە تانىتقان ول - ناعىز تاعدىر يەسى. وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ميۋنحەن قالاسى قازاق بالاسى ۇشىن ەركىندىكتىڭ سيمۆولىنا اينالدى. مۇنداعى «ازاتتىق» راديوسىنىڭ قازاق بولىمى ۇلتتىق رۋحتىڭ سوڭعى بەكىنىسىندەي قىزمەت ەتتى. سول تاريحي كەزەڭنىڭ تىكەلەي كۋاگەرى, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى ابدىلقايىم بىرعازىۇلى (ابدۋلكاييۋم كەسيجي) وز ەستەلىكتەرىندە راديونىڭ ىشكى تىنىسى مەن تۇلعالار بەينەسىن جاڭعىرتادى. بارى 1979 جىلدىڭ ناۋرىزىندا باستالدى. سول كەزدەگى ستامبۋل ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلьتەتىنىڭ سوڭعى كۋرس ستۋدەنتى ابدىلقايىم بىرعازىۇلى ميۋنحەنگە اتباسىن تىرەيدى. ەكى اپتالىق ينتەرۆьيۋ مەن كاسىبي سىننان سۇرىنبەي وتەدى. جاس مامان 1980 جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا رەسمي تۇردە جۇمىسقا ورنالاسادى. ابدىلقايىم بىرعازىۇلىن جۇمىسقا شاقىرعان دا, العاشقى جەتەكشىسى بولعان دا جاكەن باپىش بولدى. «ول «ازاتتىق» راديوسى قازاق بولىمىنىڭ سول كەزدەگى باستىعى بولاتىن. ول قازاق رەداكتسيياسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ونىڭ جەكە شاڭىراق رەتىندە بولىنىپ شىعۋىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن تاريحي تۇلعا, جۋرناليست جانە باسشى. ول كىسى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە تۇتقىنعا تۇسكەن سوۆەت اسكەرلەرىنىڭ بىرى, قىزىدوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانىنىڭ تۋماسى.

 

   «ازاتتىق» راديوسىنىڭ قازاق بولىمىن (Kazakh Service) 1975 جىلدان 1987 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن باسقاردى. جاكەن باپىشتىڭ باسشىلىعى تۇسىندا «ازاتتىق» راديوسى تەك ساياسي جاڭالىقتار ەمەس, سونىمەن قاتار, الاش ارىستارىنىڭ مۇراسىن, قازاق تاريحىنىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن, شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن تۇراقتى تۇردە ناسيحاتتايتىن دەڭگەيگە جەتتى» - دەپ العاشقى ۇستازىن ەسكە الدى ابدىلقايىم بىرعازىۇلى. 1988 جىلدان باستاپ بولىم تىزگىنىن حاسەن ورالتاي قولعا الدى. ابدىلقايىم بىرعازىۇلى حاسەن اعاسىن «ىسكەر, وتتى, تىكە سويلەيتىن ور مىنەزدى جان» رەتىندە سۋرەتتەدى. «حاسەن اعاي, «ازاتتىق» راديوسى قازاق بولىمىنە 1988 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ, باستىق بولىپ تاعايىندالدى. 1968 جىلدان باستاپ ازاتتىق راديوسىندا جۇمىس ىستەگەن حاسەن اعاي وتە ىسكەر ادام بولاتىن. جۇمىسقا وراي ول كىسىنىڭ ۇلگى تۇتارلىق جاقتارى كوپ بولدى. ول ماعجانشىل, تۇرىكشىل, قازاقشىل جانە ۇلتشىل ادام ەدى. بۇل جاعىنان ەكەۋمىزدىڭ كوزقاراس, پىكىرلەرىمىز بىر ارناعا توعىساتىن. ەكەۋمىز يدەيالاس ەدىك. ول كىسى ايتار سوزىن ايامايتىن, تىكە سويلەيتىن, قىزبالاۋ, ور مىنەزدى كىسى بولاتىن. ول جاعىنان مىنەزىمىز دە ۇقساس تۇستار كوپ بولاتىن. مىنەزىمىز ۇقساس بولعان سوڭ, كەيدە قىزۋ پىكىر تالاستىرىپ, رەنجىسىپ تە قالاتىنبىز. بىراق ماعجاننىڭ رۋحى مەن قازاقشىلىق مۇددەسى بىزدى قايتا تابىستىرىپ جىبەرەتىن مەن ول كىسىنىڭ كوپتەگەن قاسيەتتەرىن ۇلگى تۇتىپ سىيلايتىنمىن. حاسەن اعاي دا مەنى “ماعجان جولىن ۇستانعان” تۇرىكشىل, قازاقشىل» دەپ جاقسى كورەتىن, قادىرلەيتىن», – دەيدى كەيىپكەرىمىز. حاسەن ورالتايدىڭ 1960 جىلدارى تۇركييادا ماعجان جۇماباەۆ تۋرالى العاشقى كىتاپتاردىڭ بىرىن شىعارۋى – سول كەزدەگى دياسپورا جاستارى ۇشىن ناعىز رۋحاني توڭكەرىس بولعانى انىق. 1995 جىلى «ازاتتىق» راديوسىنىڭ شتاب-پاتەرى ۆاتسلاۆ گاۆەلدىڭ شاقىرۋىمەن ميۋنحەننەن پراگاعا (چەحييا) كوشتى. بۇل جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋى بولدى: جۋرناليستەر قازاقستاننىڭ ىشىندە رەسمي بيۋرولار اشۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇل راديو تاريحىنداعى ۇلكەن بەتبۇرىس ەدى. سول تۇستا حاسەن ورالتاي ديرەكتورلىق قىزمەتتە بولسا, ابدىلقايىم بىرعازىۇلى ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى (acting director) جانە جاۋاپتى رەداكتورلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالادى. ورالتايدىڭ ساياسي قايسارلىعى مەن كەسيجيدىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ۇيلەسىم تاۋىپ, راديونى جاڭا دەڭگەيگە شىعاردى. «تاپ سول كەزدە حاسەن ورالتاي ميۋنحەندەگى ازاتتىق راديوسى قازاق بولىمىنىڭ ديرەكتورى بولاتىن. 

 

   مەن ول كەزدە ازاتتىق راديوسى قازاق بولىمى ديرەكتورىنىڭ ۋاقىتشا ورىنباسارى (acting director) جانە جاۋاپتى رەداكتور (supervising editor) قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. قازاق بولىمى ديرەكتورىنىڭ تۇراقتى ورىنباسارى باسقا كىسى ەدى. ايتپاقشى مەن راديو حابارلارىندا, ياعني ميكروفون الدىندا تۇرىكشە فاميلييامنىڭ ورنىنا قازاقشا, اتام بىرعازىنىڭ اتىن قولداناتىنمىن», -دەپ ەسكە الدى ابدىلقايىم كەسيجي. كەيىپكەرىمىز ەفيردە تۇرىكشە «كەسيجي» فاميليياسىن ەمەس, وزىنىڭ اتاسىنىڭ اتىمەن ابدىلقايىم بىرعازىۇلى دەپ سويلەيتىنىن ەسكە الدى. بۇل ونىڭ تەگىنە دەگەن قۇرمەتى مەن ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋعا دەگەن تالپىنىسىنىڭ كورىنىسى ەدى.

 

    ابدىلقايىم كەسيجي راديودا تەك ديكتور ەمەس, ساياسي شولۋشى جانە رەداكتور رەتىندە تانىلدى. ونىڭ جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتى ەڭ جاۋاپتى كەزەڭدەرگە تۇس كەلدى: 1980-جىلداردىڭ سوڭى مەن 1991 جىلعى تاۋەلسىزدىك جارييالانعان ساتتەردە ول تىكەلەي ەفيردە حابارلار جۇرگىزدى. ول - كەڭەستىك يدەولوگييادان ادا, باتىستىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قارلىعاشتارىنىڭ بىرى بولدى. ول اقپاراتتى بىرجاقتى ەمەس, جان-جاقتى تالداپ جەتكىزۋدىڭ حالىقارالىق مەكتەبىن قازاق تىلىندە سويلەتتى. قازاقستان بيلىگى مەن وپپوزيتسيياسى, باتىس ساياساتكەرلەرى مەن قاراپايىم حالىق اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ۇستاي بىلگەن كاسىبي مامان رەتىندە تانىلدى.

 

   ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى: ول تەك ديكتور ەمەس, اناليتيك بولدى. كسرو ىدىراپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان الماعايىپ زاماندا باتىس پەن شىعىستىڭ ساياسي احۋالىن تەرەڭ تۇسىنىپ, ونى قازاق تىلىندە ساۋاتتى جەتكىزە بىلدى. «ازاتتىق» راديوسى ارقىلى ول كوپتەگەن ساياسي-قوعامدىق تەرميندەردىڭ قازاقشا بالامالارىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوستى. ول تۇركييا قازاقتارىنىڭ كونە سوزدەرىن, ميۋنحەندەگى ەميگراتسييانىڭ ساياسي لەكسيكاسىن جانە قازاقستانداعى زاماناۋي تىلدى شەبەر ۇشتاستىردى. ونىڭ ەفيردەگى سوز ساپتاۋى بۇگىنگى ديكتورلار مەن جۋرناليستەر ۇشىن ناعىز «كلاسسيكالىق ۇلگى» بولىپ تابىلادى.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Мир 2026-03-29

Putin predlojil predprinimatelyam finansirovat' voynu protiv Ukrainı
img
Әлем 2026-03-29

Жапония Қазақстаннан мұнай алуды жоспарлап отыр
img
Әлем 2026-03-29

پۋتين كاسىپكەرلەرگە ۋكرايناعا قارسى سوعىسقا قارجى سالۋدى ۇسىندى
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
پۋتين كاسىپكەرلەرگە ۋكرايناعا قارسى سوعىسقا قارجى سالۋدى ۇسىندى

Последние новости

img
Әлем 2026-03-29

Japoniya Qazaqstannan mwnay aludı josparlap otır
img
Әлем 2026-03-29

جاپونييا قازاقستاننان مۇناي الۋدى جوسپارلاپ وتىر
img
Мир 2026-03-29

YAponiya planiruet zakupat' neft' iz Kazahstana

Все новости

news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Japoniya Qazaqstannan mwnay aludı josparlap otır
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
جاپونييا قازاقستاننان مۇناي الۋدى جوسپارلاپ وتىر
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
YAponiya planiruet zakupat' neft' iz Kazahstana
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
ياپونييا پلانيرۋەت زاكۋپاتь نەفتь يز كازاحستانا
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
Япония планирует закупать нефть из Казахстана
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Жапония Қазақстаннан мұнай алуды жоспарлап отыр
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Putin käsipkerlerge Ukrainağa qarsı soğısqa qarjı saludı wsındı
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
پۋتين كاسىپكەرلەرگە ۋكرايناعا قارسى سوعىسقا قارجى سالۋدى ۇسىندى
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
Putin predlojil predprinimatelyam finansirovat' voynu protiv Ukrainı
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться