logo
burger menu search Қазақша language menu
Әлем

Автор: ADMIN

Әлем 2026-03-07 18:51:34

Біз әлеуметтік желілерде:

LYUDVIGŞTRASSEDEGİ QAZAQ İZİ

news single

    LYUDVIGŞTRASSEDEGİ QAZAQ İZİ

 

    Aqpan ayında Bavariya astanası Myunhenniñ qaq ortasındağı äygili Lyudvigştrasse boyımen kele jatıp, ötken ğasırdıñ aqparattıq maydanınıñ tiri kuägeri, «Azattıq» radiosınıñ ardageri, Europa qazaq qoğamdarı federaciyasınıñ negizin qalauşı Äbdilqayım Birğazıwlı Kesijimen ömir sürip jatqan ortası, ötkeni men bügini jaylı swhbattasudıñ säti tüsti. Bwl - tek seruen emes, bwl - tarihtıñ tereñ qatparlarına sayahat edi.

 

    MYUNHENDEGİ QAZAQ RUHINIÑ ŞAMŞIRAĞI: QAYIM KESIJI

 

    Äbdilqayım Birğazıwlı Kesijidiñ ömiri - twtas bir däuirdiñ şejiresi. Gimalay asqan qasiretti köştiñ wrpağı bolıp tuıp, Myunhen törinde qazaqtıñ erkin dauısın älemge tanıtqan ol - nağız tağdır iesi. Ötken ğasırdıñ ekinşi jartısında Myunhen qalası qazaq balası üşin erkindiktiñ simvolına aynaldı. Mwndağı «Azattıq» radiosınıñ qazaq bölimi wlttıq ruhtıñ soñğı bekinisindey qızmet etti. Sol tarihi kezeñniñ tikeley kuägeri, belgili qoğam qayratkeri Äbdilqayım Birğazıwlı (Abdulkayyum Kesiji) öz estelikterinde radionıñ işki tınısı men twlğalar beynesin jañğırtadı. Bäri 1979 jıldıñ naurızında bastaldı. Sol kezdegi Stambul universiteti jurnalistika fakul'tetiniñ soñğı kurs studenti Äbdilqayım Birğazıwlı Myunhenge atbasın tireydi. Eki aptalıq interv'yu men käsibi sınnan sürinbey ötedi. Jas maman 1980 jıldıñ 9 qañtarında resmi türde jwmısqa ornalasadı. Äbdilqayım Birğazıwlın jwmısqa şaqırğan da, alğaşqı jetekşisi bolğan da Jäken Bapış boldı. «Ol «Azattıq» radiosı Qazaq böliminiñ sol kezdegi bastığı bolatın. Ol qazaq redakciyasınıñ qalıptasuına, onıñ jeke şañıraq retinde bölinip şığuına zor eñbek siñirgen tarihi twlğa, jurnalist jäne basşı. Ol kisi ekinşi düniejüzilik soğıs kezinde twtqınğa tüsken sovet äskerleriniñ biri, Qızıdorda oblısı, Qarmaqşı audanınıñ tuması.

 

   «Azattıq» radiosınıñ Qazaq bölimin (Kazakh Service) 1975 jıldan 1987 jıldıñ ayağına deyin basqardı. Jäken Bapıştıñ basşılığı twsında «Azattıq» radiosı tek sayasi jañalıqtar emes, sonımen qatar, Alaş arıstarınıñ mwrasın, qazaq tarihınıñ aqtañdaq betterin, şeteldegi qazaq diasporasınıñ tınıs-tirşiligin twraqtı türde nasihattaytın deñgeyge jetti» - dep alğaşqı wstazın eske aldı Äbdilqayım Birğazıwlı. 1988 jıldan bastap bölim tizginin Hasen Oraltay qolğa aldı. Äbdilqayım Birğazıwlı Hasen ağasın «isker, ottı, tike söyleytin ör minezdi jan» retinde surettedi. «Hasen ağay, «Azattıq» radiosı Qazaq bölimine 1988 jıldıñ aqpan ayınan bastap, bastıq bolıp tağayındaldı. 1968 jıldan bastap Azattıq Radiosında jwmıs istegen Hasen ağay öte isker adam bolatın. Jwmısqa oray ol kisiniñ ülgi twtarlıq jaqtarı köp boldı. Ol Mağjanşıl, Türikşil, Qazaqşıl jäne wltşıl adam edi. Bwl jağınan ekeumizdiñ közqaras, pikirlerimiz bir arnağa toğısatın. Ekeumiz ideyalas edik. Ol kisi aytar sözin ayamaytın, tike söyleytin, qızbalau, ör minezdi kisi bolatın. Ol jağınan minezimiz de wqsas twstar köp bolatın. Minezimiz wqsas bolğan soñ, keyde qızu pikir talastırıp, renjisip te qalatınbız. Biraq Mağjannıñ ruhı men qazaqşılıq müddesi bizdi qayta tabıstırıp jiberetin Men ol kisiniñ köptegen qasietterin ülgi twtıp sıylaytınmın. Hasen ağay da meni “Mağjan jolın wstanğan” türikşil, qazaqşıl» dep jaqsı köretin, qadirleytin», – deydi keyipkerimiz. Hasen Oraltaydıñ 1960 jıldarı Türkiyada Mağjan Jwmabaev turalı alğaşqı kitaptardıñ birin şığaruı – sol kezdegi diaspora jastarı üşin nağız ruhani töñkeris bolğanı anıq. 1995 jılı «Azattıq» radiosınıñ ştab-päteri Vaclav Gaveldiñ şaqıruımen Myunhennen Pragağa (Çehiya) köşti. Bwl jaña kezeñniñ bastaluı boldı: jurnalister Qazaqstannıñ işinde resmi byurolar aşuğa mümkindik aldı. Bwl radio tarihındağı ülken betbwrıs edi. Sol twsta Hasen Oraltay direktorlıq qızmette bolsa, Äbdilqayım Birğazıwlı direktordıñ orınbasarı mindetin uaqıtşa atqaruşı (acting director) jäne jauaptı redaktorlıq jauapkerşilikti arqaladı. Oraltaydıñ sayasi qaysarlığı men Kesijidiñ wyımdastıruşılıq qabileti üylesim tauıp, radionı jaña deñgeyge şığardı. «Tap sol kezde Hasen Oraltay Myunhendegi Azattıq radiosı Qazaq böliminiñ direktorı bolatın. 

 

   Men ol kezde Azattıq Radiosı Qazaq bölimi direktorınıñ uaqıtşa orınbasarı (acting director) jäne jauaptı redaktor (supervising editor) qızmetin atqarıp jürgen bolatınmın. Qazaq Bölimi direktorınıñ twraqtı orınbasarı basqa kisi edi. Aytpaqşı men radio habarlarında, yağni mikrofon aldında türikşe familiyamnıñ ornına qazaqşa, atam Birğazınıñ atın qoldanatınmın», -dep eske aldı Äbdilqayım Kesiji. Keyipkerimiz efirde türikşe «Kesiji» familiyasın emes, öziniñ atasınıñ atımen Äbdilqayım Birğazıwlı dep söyleytinin eske aldı. Bwl onıñ tegine degen qwrmeti men wlttıq biregeylikti saqtauğa degen talpınısınıñ körinisi edi.

 

    Äbdilqayım Kesiji radioda tek diktor emes, sayasi şoluşı jäne redaktor retinde tanıldı. Onıñ jwmıs istegen uaqıtı eñ jauaptı kezeñderge tws keldi: 1980-jıldardıñ soñı men 1991 jılğı Täuelsizdik jariyalanğan sätterde ol tikeley efirde habarlar jürgizdi. Ol - keñestik ideologiyadan ada, batıstıq standarttarğa negizdelgen qazaq jurnalistikasınıñ qarlığaştarınıñ biri boldı. Ol aqparattı birjaqtı emes, jan-jaqtı taldap jetkizudiñ halıqaralıq mektebin qazaq tilinde söyletti. Qazaqstan biligi men oppoziciyası, batıs sayasatkerleri men qarapayım halıq arasındağı teñgerimdi wstay bilgen käsibi maman retinde tanıldı.

 

   Onıñ bastı erekşeligi: ol tek diktor emes, analitik boldı. KSRO ıdırap, Qazaqstan Täuelsizdik alğan almağayıp zamanda Batıs pen Şığıstıñ sayasi ahualın tereñ tüsinip, onı qazaq tilinde sauattı jetkize bildi. «Azattıq» radiosı arqılı ol köptegen sayasi-qoğamdıq terminderdiñ qazaqşa balamaların qalıptastıruğa üles qostı. Ol Türkiya qazaqtarınıñ köne sözderin, Myunhendegi emigraciyanıñ sayasi leksikasın jäne Qazaqstandağı zamanaui tildi şeber wştastırdı. Onıñ efirdegi söz saptauı bügingi diktorlar men jurnalister üşin nağız «klassikalıq ülgi» bolıp tabıladı.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Мир 2026-03-29

Япония планирует закупать нефть из Казахстана
img
Әлем 2026-03-29

Japoniya Qazaqstannan mwnay aludı josparlap otır
img
Әлем 2026-03-29

Putin käsipkerlerge Ukrainağa qarsı soğısqa qarjı saludı wsındı
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Putin käsipkerlerge Ukrainağa qarsı soğısqa qarjı saludı wsındı

Последние новости

img
Әлем 2026-03-29

Japoniya Qazaqstannan mwnay aludı josparlap otır
img
Әлем 2026-03-29

جاپونييا قازاقستاننان مۇناي الۋدى جوسپارلاپ وتىر
img
Мир 2026-03-29

YAponiya planiruet zakupat' neft' iz Kazahstana

Все новости

news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Japoniya Qazaqstannan mwnay aludı josparlap otır
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
جاپونييا قازاقستاننان مۇناي الۋدى جوسپارلاپ وتىر
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
YAponiya planiruet zakupat' neft' iz Kazahstana
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
ياپونييا پلانيرۋەت زاكۋپاتь نەفتь يز كازاحستانا
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
Япония планирует закупать нефть из Казахстана
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Жапония Қазақстаннан мұнай алуды жоспарлап отыр
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
Putin käsipkerlerge Ukrainağa qarsı soğısqa qarjı saludı wsındı
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-29
پۋتين كاسىپكەرلەرگە ۋكرايناعا قارسى سوعىسقا قارجى سالۋدى ۇسىندى
news-img
overlay bottom
Мир 2026-03-29
Putin predlojil predprinimatelyam finansirovat' voynu protiv Ukrainı
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться