logo
burger menu search Қазақша language menu
Тарих

Автор: ADMIN

Тарих 2026-03-07 21:11:17

Біз әлеуметтік желілерде:

NOBEL' LAUREATTARINIÑ MEKENİ

news single

     Kitaphanadan şığa sala, oğan qarama-qarsı ornalasqan Lyudvig-Maksimilian universiteti turalı bayandap berdi. Nemis tilinen emtihandı sol universitette tapsırğanın, osı köşe boyında jastıq şağınıñ keybir sätteri ötkenin eske aldı. Ömirinde öşpes iz qaldırğan qaralı kündi de qayğıra esine aldı. Äbdilqayım Kesiji üşin Myunhen universitetiniñ qabırğasındağı alğaşqı til üyrenu kurstarı tek bilimniñ bası emes, ömirin ekige bölgen ülken sınaqtıñ kuägeri edi. Jaña el, beytanıs orta jäne bolaşaqqa degen ülken ümitpen kelgen jas jigittiñ köñili asqaq bolatın. Alayda, tağdırdıñ jazğanı basqaşa bolıp şıqtı. Myunhenniñ suıq ta qatal köşelerimen alğaşqı nemis tilindegi sözderdi jattap jürgen künderdiñ birinde oğan suıq habar jetti. Jat jerde jürgen jan üşin eñ qorqınıştısı - alıstan keletin qaralı habar.

 

   Anasınıñ jol apatınan kenetten qaytıs bolğanın estigende, aynalasındağı dünieniñ bäri astan-kesten bolıp, Myunhenniñ zäulim ğimarattarı üstine qwlağanday äser qaldırdı. Bwl habar Äbdilqayımnıñ jüregine öşpes jara saldı. Janına eñ jaqın adamnıñ - anasınıñ soñğı demin sezine almay, janında bola almau azabı onıñ sanasın torladı. Universitet auditoriyalarındağı şu men nemis tiliniñ beytanıs dıbıstarı sol sätte qwlağına tek qaralı äuendey estilip, köz aldında tek tuğan anasınıñ meyirimdi beynesi men sol soñğı sapardıñ swmdıq sureti twrıp aldı. Myunhen oğan tek bilim bergen qala emes, eñ alğaşqı ülken qayğını arqalatqan, sağınış pen ökiniştiñ dämin tatırğan qala bolıp jadında mäñgige qaldı. Sol bir qaralı kün onıñ ömirindegi eñ auır beles retinde tarihqa endi... «Lyudvig-Maksimilian universiteti (LMU) - bwl tek bilim ordası emes, Germaniyanıñ ruhı men erkindiginiñ simvolı» - dep jalğadı ağa äñgimesin. Ondağı «Aq rauşan» (White Rose) qarsılıq qozğalısınıñ tarihı turalı bayandadı. «Aq rauşan» - erkindik simvolı. Bwl - universitettiñ eñ dramalıq äri maqtanıştı parağı.

 

    Ekinşi düniejüzilik soğıs kezinde studentter Gans pen Sofi Şoll' bastağan top nacistik rejimge qarsı paraqşalar taratqan. Toptıñ özegi - Myunhen universitetiniñ studentteri men bir professorı boldı: Gans Şoll' jäne onıñ qarındası Sofi Şoll' (qozğalıstıñ simvolına aynalğan twlğa), Kristof Probst, Aleksandr Şmorel' (şığu tegi orıs, pravoslavie dinin wstanğan), Villi Graf, Professor Kurt Huber. «Aq rauşan» müşeleri qaru alıp soğısqan joq. Olardıñ bastı qaruı - söz ben şındıq boldı. Olar 1942 jıldıñ mausımı men 1943 jıldıñ aqpanı aralığında 6 türli ünparaq (listovka) dayındap, tarattı. Bwl ünparaqtarda olar Gitlerdiñ qılmıstarın äşkerelep, nemis halqın «passivti qarsılıqqa» jäne nacizmdi qwlatuğa şaqırdı. Olar öz mätinderinde Gete, Şiller, Aristotel' siyaqtı wlı oyşıldardan däyeksöz keltirip, joğarı intellektualdı deñgeyde jazğan.

 

   1943 jılğı 18 aqpanda Sofi men Gans Şoll' Lyudvig-Maksimilian universitetiniñ bas ğimaratınıñ (däl Lyudvigştrasse boyındağı) joğarğı qabatınan ünparaqtardı işki aulağa şaşıp jatqan jerinde universitet küzetşisiniñ qolına tüsedi. Olardı Gestapo twtqındap, nebäri 4 künnen keyin «halıq sotı» ölim jazasına kesedi. Sofi Şoll'dıñ soñğı sözi: «Kün şuaqtı ädemi kün edi, al mağan ketu kerek... Biraq bizdiñ isimiz arqılı mıñdağan adam oyansa, meniñ ölimimniñ ne mañızı bar?» degen boldı. Olar gil'otina arqılı ölim jazasına kesildi. Universitettiñ bas ğimaratınıñ aldındağı tas tösemge (brusçatka) şaşılıp jatqan paraqşalar beynesindegi erekşe eskertkiş - sol erjürek jastardıñ taratqan qağazdarın mäñgilikke este qaldıru nışanı.

 

   Universitet bas ğimaratınıñ aldındağı alañ - Şoll' ağayındıları alañı dep ataladı.» Lyudvigştrasse boyındağı universitet aldında şaşılıp jatqan ünparaqtar eskertkişine qarap twrıp, Qayım ağanıñ äñgimesin tıñdau - eki türli däuirdegi, biraq maqsatı bir «erkindik jolındağı küresti» sezinu edi. Bir kezderi Şoll' ağayındıları şındıq üşin janın berse, keyin Qayım Kesijiler sol şındıqtı efir tolqınında tiri saqtadı.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Әлем 2026-04-28

Қостанай мен Ташкент арасында тікелей әуе рейсі ашылады
img
Қоғам 2026-04-28

LRT qwrılısına dayındıq: Almatıda eski tramvay rel'steri alınıp jatır
img
Қоғам 2026-04-29

Алматыда 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні кең көлемде атап өтіледі
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-29
Алматыда 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні кең көлемде атап өтіледі

Последние новости

img
Общество 2026-04-29

В Алматы 1 мая – День единства народа Казахстана - будет отмечаться с широким размахом
img
Қоғам 2026-04-29

Алматыда 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні кең көлемде атап өтіледі
img
Әлем 2026-04-28

Qostanay men Taşkent arasında tikeley äue reysi aşıladı

Все новости

news-img
overlay bottom
Общество 2026-04-29
В Алматы 1 мая – День единства народа Казахстана - будет отмечаться с широким размахом
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-29
Алматыда 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні кең көлемде атап өтіледі
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-28
Qostanay men Taşkent arasında tikeley äue reysi aşıladı
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-28
قوستاناي مەن تاشكەنت اراسىندا تىكەلەي اۋە رەيسى اشىلادى
news-img
overlay bottom
Мир 2026-04-28
Otkroetsya pryamoy aviareys mejdu Kostanaem i Taşkentom
news-img
overlay bottom
Мир 2026-04-28
وتكروەتسيا پرياموي اۆيارەيس مەجدۋ كوستاناەم ي تاشكەنتوم
news-img
overlay bottom
Мир 2026-04-28
Откроется прямой авиарейс между Костанаем и Ташкентом
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-28
Қостанай мен Ташкент арасында тікелей әуе рейсі ашылады
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-28
LRT qwrılısına dayındıq: Almatıda eski tramvay rel'steri alınıp jatır
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться