logo
burger menu search Қазақша language menu
Әлем

Автор: ADMIN

Әлем 2026-03-11 12:05:40

Біз әлеуметтік желілерде:

ليسسابون – وتكەن مەن بۇگىن توعىسقان قالا

news single

      ليسسابون – وتكەن مەن بۇگىن توعىسقان قالا

 

    ليسسابون - ەۋروپانىڭ ەڭ كونە استانالارىنىڭ بىرى. ونىڭ تاريحى ريمنەن دە, لوندوننان دا, پاريجدەن دە تەرەڭدە جاتىر. ليسسابون - بۇل تەك پورتۋگالييانىڭ استاناسى ەمەس, بۇل مۇحيتتىڭ يىسى مەن تاريحتىڭ لەبى اڭقىعان, اربىر بۇرىشىندا ماحاببات پەن "ساۋداۋ" (ساعىنىش) سەزىمى ۇيالاعان ەرەكشە قالا. مۇنداعى تار كوشەلەر مەن بيىك توبەلەر مىڭداعان جىلدىق قۇپييانى ساقتاپ تۇر.

 

    ليسسابون كۇندەلىگى: مۇحيت جاعاسىنداعى جەتى كۇندىك ەرتەگى ەۋروپانىڭ ەڭ باتىس نۇكتەسىندە ورنالاسقان ليسسابون – تۇرلى-تۇستى پليتكالارمەن (ازۋلەجۋ) بەزەندىرىلگەن ۇيلەردىڭ, سارى ترامۆايلاردىڭ جانە شەكسىز مۇحيتتىڭ قالاسى. بىز بۇل قالانى جەتى كۇن بويى زەرتتەپ, ونىڭ اربىر بوياۋىن سەزىنۋگە تىرىستىق. ليسسابون, روكا مۇيىسى جانە كاشكايش - بۇل پورتۋگالييانىڭ «التىن ۇشبۇرىشى». ليسسابون - ۋليسس نەگىزىن قالاعان قالا. ليسسابوننىڭ پايدا بولۋى تۋرالى ەڭ تانىمال اڭىز ەجەلگى گرەك ميفولوگيياسىمەن بايلانىستى. ۋليسس اڭىزى: اڭىز بويىنشا, وديسسەي (نەمەسە ۋليسس) ترويا سوعىسىنان قايتىپ كەلە جاتىپ, اتلانت مۇحيتىنىڭ جاعالاۋىنداعى سۇلۋلىققا تامسانىپ, وسى جەردە قالانىڭ نەگىزىن قالاعان. قالانىڭ ەجەلگى اتاۋى «وليسيپو» دال وسى ۋليسستىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى دەسەدى. جەتى توبە مەن جىلان پاتشايىمى. تاعى بىر اڭىز بويىنشا, ليسسابون ورنالاسقان جەردە الىپ جىلان-ايەل بيلىك جۇرگىزگەن. ۋليسس كەتىپ قالعاندا, ول قاسىرەتتەن جەردى قاتتى قىسقانى سونشا - جەر بەدەرى وزگەرىپ, ليسسابوننىڭ ايگىلى جەتى توبەسى پايدا بولعان ەكەن.

 

    قارعالار كۇزەتى. ليسسابوننىڭ جەبەۋشىسى اۋليە ۆيسەنتە جەرلەنگەن كەمەنى ەكى قارعا كۇزەتىپ, قالاعا دەيىن جول كورسەتىپ كەلگەن. سودان بەرى بۇل ەكى قارعا قالانىڭ ەلتاڭباسىندا ماڭگىلىككە قالدى. سينترا (Sintra) - ەرتەگىلەر الەمى. ليسسابوننان نەبارى 40 مينۋتتىق جەردە (پويىزبەن) ورنالاسقان بۇل قالا يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇراسىنا جاتادى. مۇندا تىعىز ورماننىڭ اراسىندا پاتشالاردىڭ سارايلارى مەن جۇمباق بەكىنىستەر جاسىرىلعان.

 

   نە كورۋ كەرەك? پەنا سارايى (Palácio da Pena): بۇل - سينترانىڭ سيمۆولى. تۇرلى-تۇستى (سارى, قىزىل, كۇلگىن) مۇنارالارى بار ساراي ەرتەگىدەگى ۇيشىكتەرگە ۇقسايدى. ول تاۋدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىندە ورنالاسقان. كينتا-دا-رەگالەيرا (Quinta da Regaleira): ەڭ جۇمباق مەكەن. مۇندا ماسونداردىڭ قۇپييا راسىمدەرىنە ارنالعان «توڭكەرىلگەن مۇنارا» (تەرەڭ قۇدىق) بار. ونىڭ ىشىمەن جەر استى جولدارى ارقىلى جۇرۋگە بولادى. ماۆرلار قامالى (Castelo dos Mouros): 8-9 عاسىرلاردا سالىنعان كونە بەكىنىس. ونىڭ قابىرعالارىمەن جۇرىپ, بۇكىل ايماقتى بيىكتەن تاماشالاي الاسىز.

  

   روكا مۇيىسى (Cabo da Roca) - «جەر اياقتالىپ, تەڭىز باستالاتىن جەر». بۇل - ەۋروپا قۇرلىعىنىڭ ەڭ باتىس نۇكتەسى. ەلەستەتىڭىزشى: سىز بيىكتىگى 140 مەترلىك تىك جارتاستىڭ باسىندا تۇرسىز. الدىڭىزدا - شەكسىز اتلانت مۇحيتى. ارعى جاعىندا امەريكا بار ەكەنىن بىلسەڭىز دە, كوز ۇشىندا تەك كوك اسپان مەن اساۋ تولقىندار عانا كورىنەدى. بۇل - روكا مۇيىسى, ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ ەڭ باتىس نۇكتەسى. پورتۋگالدىڭ ۇلى اقىنى لۋيس كاموەنس بۇل جەردى: «جەر اياقتالىپ, تەڭىز باستالاتىن جەر» (Onde a terra acaba e o mar começa) دەپ تەكتەن-تەك ايتپاعان. بۇل نۇكتە تەك گەوگرافييالىق ەمەس, ميستيكالىق ماڭىزعا يە. ەجەلگى زاماندا ادامدار روكا مۇيىسىنەن ارى قاراي ەشتەڭە جوق, تەك قۇردىم مەن الىپ قۇبىجىقتار مەكەندەيدى دەپ سەنگەن. كەيبىر اڭىزدار جوعالىپ كەتكەن اتلانتيدا ماتەريگى دال وسى جارتاستاردىڭ استىندا جاتىر دەيدى. روكا مۇيىسىن «الەمنىڭ شەتى» دەپ سەنگەن. ريمدىكتەر بۇل جەردى Promontorium Magnum دەپ اتاپ, مۇندا قۇدايلار مەكەندەيدى دەپ قورىققان. ۆاسكو دا گامانىڭ ساياحاتتارى تۋرالى داستانداردا وسى مۇيىس ماڭىندا تەڭىزشىلەردى شوشىتاتىن اداماستور اتتى الىپ قۇبىجىق تۋرالى ايتىلادى. ول - مۇحيتتىڭ قاتالدىعى مەن ادام بالاسىنىڭ تابيعاتتى باعىندىرۋ جولىنداعى كەدەرگىسىنىڭ سيمۆولى. وسى جارتاستاردىڭ اراسىندا تەڭىز پەرىلەرى ومىر سۇرگەن دەسەدى. ولار وزدەرىنىڭ سيقىرلى انىمەن تەڭىزشىلەردى اداستىرىپ, كەمەلەرىن جارتاسقا سوقتىرادى ەكەن. شىنىندا دا, بۇل جەردىڭ تولقىندارى مەن جارتاستارى وتە قاۋىپتى, سوندىقتان مۇندا ماياك تۇرعىزۋ ومىرلىك قاجەتتىلىك بولعان...

 

    مۇندا ادامزاتتىڭ بوس كەڭىستىكتى باعىندىرماق بولعان ارەكەتىنىڭ كۋاگەرىندەي تۇرلى عيماراتتار مەن قۇرىلىستار قاڭىراپ بوس تۇر. ماياك (Farol do Cabo da Roca) - بۇل جاي عانا مۇنارا ەمەس, پورتۋگاليياداعى ەڭ كونە ماياكتاردىڭ بىرى (1772 جىلى سالىنعان). ونىڭ جارىعى 48 شاقىرىم جەرگە دەيىن جەتەدى. ول تۇندە مۇحيت توسىندەگى كەمەلەرگە جول كورسەتىپ تۇرعان «جالعىز ساقشى» سيياقتى. مۇيىستىڭ قاق ورتاسىندا تاس باعان تۇر. وندا وسى جەردىڭ گەوگرافييالىق كوورديناتتارى قاشاپ جازىلعان: 38°47′ سولتۇستىك ەندىك جانە 9°30′ باتىس بويلىق. بۇل - مىندەتتى تۇردە سۋرەتكە تۇسەتىن ورىن!

 

   روكا مۇيىسى - بۇل جاي عانا گەوگرافييالىق نۇكتە ەمەس, بۇل - ەركىندىكتىڭ سيمۆولى. مۇندا تۇرىپ, وزىڭنىڭ عالام الدىندا قانشالىقتى كىشكەنتاي, بىراق سونىمەن بىرگە وسىناۋ سۇلۋلىقتى سەزىنە الاتىن قۇدىرەتتى ەكەنىڭدى تۇسىنەسىڭ. مۇنداعى جەل جاي عانا سوقپايدى, ول سەنىمەن تىلدەسەدى, اياعىڭنان نىق تۇرۋعا مۇرشا بەرمەي, ناعىز يەنىڭ كىم ەكەنىن ەسكە سالادى.

 

   ەگەر مۇندا سوققان جەلدىڭ گۋىلىمەن ۇنسىز قالساڭ, «جەردىڭ سوعۋىن» ەستۋگە بولادى. جەل باسىڭداعى ارتىق ويدىڭ بارىن ۇشىرىپ اكەتىپ, تەك شىنايى تاڭعالىستى عانا قالدىرادى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سەنىمى بويىنشا, بۇكىل الەمدى شارلايتىن تاڭ شاپاعى دال وسى جەردە تۋادى. ال كۇننىڭ باتۋى... بۇل جاي عانا كەشتىڭ باتۋى ەمەس. بۇل - دۇنيە تىنىشتىققا بولەنبەس بۇرىن, اسپان ەرىپ, عيماراتتاردىڭ قالدىقتارى مىس تۇسكە بويالاتىن ەرەكشە سات. مۇنداعى كۇننىڭ باتۋى - ەسكى ومىردىڭ سوڭى مەن جاڭا ومىردىڭ باستاۋىنداي. وسىنداي ساتتەردە الەمنىڭ شەتى كارتاداعى نۇكتە ەمەس, جاننىڭ كۇيى ەكەنىن تۇسىنەسىڭ.

 

    كاشكايش - پاتشالار باسپاناسى مەن «توزاق اۋزى». كاشكايش - بۇرىنعى بالىقشىلار اۋىلى, كەيىننەن ەۋروپالىق اقسۇيەكتەردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا اينالعان. «توزاق اۋزى» (Boca do Inferno). بۇل - كاشكايشتاعى ەڭ تانىمال جارتاستى شاتقال. اڭىز بويىنشا, بىر زاماندا بۇل جەردە زالىم سيقىرشى ومىر سۇرگەن. ول وزىنە عاشىق بولعان رىتسارь مەن سۇلۋ قىزدى جازالاۋ ۇشىن جارتاستى جارىپ جىبەرگەندە, وسىنداي قورقىنىشتى ۇڭگىر پايدا بولىپتى. تولقىندار سوعىلعاندا شىعاتىن دىبىس «توزاقتان شىققان داۋىسقا» ۇقسايدى دەسەدى. شپيوندار مەكەنى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كاشكايش بەيتاراپ ايماق رەتىندە بۇكىل الەمنىڭ شپيوندارى جينالاتىن ورىن بولعان. تىپتى دجەيمس بوند تۋرالى العاشقى روماننىڭ اۆتورى يان فلەمينگ دال وسى جەردەگى «Estoril» كازينوسىندا وتىرىپ, وز كەيىپكەرىنىڭ بەينەسىن ويلاپ تاپقان. پاتشالاردىڭ تاڭداۋى. پورتۋگالييا كورولى لۋيش I 1870 جىلى كاشكايشتى وزىنىڭ جازعى رەزيدەنتسيياسى ەتىپ تاڭداعان سوڭ, بۇل جەر «پاتشالار قالاسى» دەپ اتالا باستادى. سودان بەرى كاشكايش بۇكىل ەۋروپا اقسۇيەكتەرىنىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالدى.

 

   ساياحاتىمىزدىڭ ەڭ اسەرلى ساتى – كاشكايشقا ساپار بولدى. بۇل جەردى ەجەلدە «جەر اياقتالىپ, مۇحيت باستالاتىن نۇكتە» دەپ اتاعان. اتلانت مۇحيتىنىڭ قۋاتتى تولقىندارى جاعالاۋعا سوعىلعاندا, ادام وزىنىڭ تابيعات الدىنداعى كىشىلىگىن, سونىمەن بىرگە رۋحىنىڭ شەكسىزدىگىن سەزىنەدى ەكەن. مۇنداعى اۋا رايى مۇحيتتىڭ ەركە مىنەزىنە باعىنادى. بىز مۇحيتتىڭ تىنىشتىعىن دا, الىستان ەستىلگەن تسيكلونداردىڭ جاڭعىرىعىن دا سەزىندىك. مۇحيت جەلى قالا اۋاسىن ۇنەمى تازارتىپ, تۇزدى ارى بالعىن يىسكە تولتىرىپ تۇرادى. ليسسابوننىڭ ار تاسى - بىر اڭىز. مەترومەن جۇرسەڭىز دە, مۇحيت جاعاسىندا تۇرساڭىز دە, ەجەلگى تەڭىزشىلەردىڭ ىزى مەن ۇلى يمپەرييانىڭ رۋحىن سەزىنەسىز. ليسسابوننىڭ اڭىزدارى ونىڭ تاستارىنا سىڭىپ كەتكەندەي. روكا مۇيىسىندەگى جەلدىڭ گۋىلىنەن بىز ەجەلگى تەڭىزشىلەردىڭ داۋسىن ەستىسەك, كاشكايشتىڭ تولقىندارىنان پاتشالىق سالتانات پەن قۇپييا اگەنتتەردىڭ ىزىن كورەمىز. جەتى كۇندىك ساياحات - بۇل تەك گەوگرافييالىق قوزعالىس ەمەس, بۇل اڭىزدار الەمىنە جاسالعان ساياحات.

 

     تاريحي اۋداندار مەن ساۋلەت

 

   ليسسابون - بۇل تار كوشەلەر مەن ادەمى پليتكالاردىڭ (ازۋلەجۋ) ۇيلەسىمى: الفاما: قالانىڭ ەڭ كونە اۋدانى. مۇندا ۋاقىت توقتاپ قالعانداي: تاس جولدار, جايىلعان كىرلەر جانە كوشەدە ورىندالاتىن داستۇرلى فادۋ اندەرى. 

 

   بايشا: قالانىڭ ورتالىعى. 1755 جىلعى جويقىن جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن قايتا تۇرعىزىلعان, كەڭ الاڭدارى مەن تۇزۋ كوشەلەرىمەن تانىمال. بەلەن (Belém): پورتۋگالييانىڭ تەڭىز دەرجاۆاسى بولعان التىن داۋىرىن ەسكە تۇسىرەتىن اۋدان. مۇندا اتاقتى بەلەن مۇناراسى مەن جەرونيمۋش موناستىرى ورنالاسقان.

 

    رۋحاني تامىرلار: ال-ۋشبۋنادان بۇگىنگى ليسسابونعا دەيىن

   فينيكييالىقتاردان باستاپ, ريمدىكتەر مەن ماۆرلارعا (ارابتارعا) دەيىن بۇل جەردى وز ۇيى ساناعان. بىز كورگەن الьفاما اۋدانىنىڭ تار, يرەلەڭ كوشەلەرى - دال وسى اراب داۋىرىنەن قالعان مۇرا. ليسسابون تاريحىنىڭ ەڭ تەرەڭ جانە جۇمباق قاباتى - بۇل اراب (ماۆرلار) داۋىرى. 711 جىلدان 1147 جىلعا دەيىن, ياعني 400 جىلدان استام ۋاقىت بويى قالا مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ ىقپالىندا بولدى. سول كەزدە قالا «ال-ۋشبۋنا» (al-Ushbuna) دەپ اتالعان. ال-ۋشبۋنا - ليسسابونداعى اراب ىزى. ليسسابوننىڭ بۇگىنگى بەينەسى - بۇل ەۋروپالىق ستيلь مەن شىعىستىق ناقىشتىڭ تاڭعاجايىپ سينتەزى. ارابتار بۇل جەرگە تەك دىندى ەمەس, عىلىمدى, ساۋلەتتى جانە ەرەكشە ومىر سالتىن الا كەلدى. الьفاما - تىرى تاريح.

 

    بىز جاياۋ ارالاعان الьفاما (Alfama) اۋدانىنىڭ اتاۋى ارابتىڭ «al-hamma» (ىستىق باستاۋ, مونشا) دەگەن سوزىنەن شىققان. بۇل اۋداننىڭ يرەك-يرەك, تار كوشەلەرى - تيپتىك اراب قالاسىنىڭ (مەدينانىڭ) ۇلگىسى. ولار كۇننىڭ ىستىعىنان قورعانۋ ۇشىن ادەيى وسىلاي سالىنعان. ۇيلەردىڭ ىشكى اۋلالارى مەن گۇلگە تولى بالكوندارى دا سول شىعىستىق جايلىلىقتىڭ بەلگىسىن سەزدىرەدى. پورتۋگالييانىڭ ۆيزيت كارتوچكاسى - كوكشىل پليتكالار (ازۋلەجۋ) - ارابتىڭ «ال-زۋلايج» ونەرىنەن باستاۋ الادى. بۇل گەومەترييالىق ورنەكتەر مەن ماتەماتيكالىق دالدىك ليسسابوننىڭ ار قابىرعاسىندا سايراپ جاتىر. "ازۋلەجۋ" - قابىرعاداعى تاريح. پورتۋگالييانىڭ سيمۆولىنا اينالعان ازۋلەجۋ پليتكالارىنىڭ شىعۋ توركىنى دە اراب مادەنيەتىندە جاتىر. «Al-zulayj» سوزى «جىلتىراتىلعان تاس» دەگەندى بىلدىرەدى. اراب شەبەرلەرى گەومەترييالىق فيگۋرالار مەن كۇردەلى ورنەكتەردى سالۋ ارقىلى ۇيلەردى بەزەندىرۋ ونەرىن اكەلدى.

 

    كەيىننەن پورتۋگالدىقتار بۇل ونەردى وزدەرىنشە دامىتىپ اكەتتى. پورتۋگالدىقتار مۇنى ماۆرلاردان ۇيرەنگەن. ۇيلەردىڭ سىرتىنداعى كوكشىل-اق پليتكالار, بۇل تەك سان ەمەس. بۇل پليتكالار ۇيدى ىلعالدان قورعاپ قانا قويماي, ۇستىنە تاريحي وقيعالاردى, دىني سيۋجەتتەردى بەينەلەۋ ارقىلى قالانىڭ "اشىق اسپان استىنداعى كىتابىنا" اينالعان. ليسسابونداعى ساۋدا ورتالىقتارى مەن بازارلاردىڭ جانىندا جۇرگەندە, ونىڭ تامىرى تەرەڭدە ەكەنىن سەزەسىز. ماۆرلار داۋىرىندە ليسسابون ىرى ساۋدا پورتى بولعان. بۇگىنگى «فەرييالار» (جارمەڭكەلەر) مەن اشىق بازارلار سول زامانعى شىعىس بازارلارىنىڭ سارقىنى ىسپەتتەس. ماۆرلاردان قالعان تىلدەگى جانە اسحاناداعى مۇرالار دا جەتەرلىك. پورتۋگال تىلىندەگى 3000-نان استام سوز اراب تىلىنەن ەنگەن. مىسالى: اzeite (زايتۇن مايى) - al-zait, اrroz (كۇرىش) - ar-ruzz, اlmôndega (تەفتەلي) - al-bunduqa.

 

    تىپتى بىز تاتقان تاعامداردىڭ قۇرامىنداعى دامدەۋىشتەر مەن تاتتىلەردىڭ (بادام, بال قوسىلعان دەسەرتتەر) كوبىسى سول داۋىردەن قالعان مۇرا ەكەن. قالانىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىندەگى سان-جورجە قامالى (Castelo de São Jorge) قامالىنىڭ نەگىزىن ارابتار قالاعان. بۇل تەك قورعانىس ورنى ەمەس, سول زامانداعى امىرشىلەردىڭ رەزيدەنتسيياسى بولعان. سول بيىكتەن قالاعا قاراعاندا, كەزىندە مۇسىلمان بيلەۋشىلەرى دە دال وسىلاي مۇحيتقا قاراپ تۇرعانىن ەلەستەتە الاسىز. قامالدىڭ مىقتى قابىرعالارى مەن ىشكى باقتارى - سول داۋىردىڭ ايبىندى ەسكەرتكىشى. تىپتى, قالانىڭ مۇڭدى انى فادۋدى تىڭداعاندا, ونىڭ يىرىمدەرىنەن شىعىستىق ماقامداردى, تەڭىزشىلەردىڭ مۇحيتقا دەگەن ساعىنىشىمەن ۇشتاسقان ارابتىق اۋەندى تانۋعا بولادى. كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەر ونىڭ اۋەنى مەن ورىندالۋ مانەرىندە ارابتىق ماقامدار مەن مۇڭدى سارىندار بار ەكەنىن ايتادى. بۇل - ليسسابوننىڭ جانىنداعى شىعىستىڭ ۇنى. بىزدىڭ ساياحاتىمىزداعى ليسسابون ورتالىق مەشىتىنە بارۋىمىز - وسى تاريحتىڭ بۇگىنگى كۇنمەن بايلانىسى ىسپەتتەس بولدى.

 

    1985 جىلى اشىلعان بۇل مەشىت - قالانىڭ زاماناۋي يسلام مادەنيەتىنە دەگەن قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى. قالانىڭ قاق ورتاسىندا ازان داۋىسى مەن مۇحيت لەبىنىڭ ۇندەسۋى - ليسسابوننىڭ قانشالىقتى كەڭ پەيىلدى, تولەرانتتى ەكەنىن كورسەتەدى. ليسسابون - بۇل تەك قالا ەمەس, بۇل ەكى الەمنىڭ, ەكى مادەنيەتتىڭ (شىعىس پەن باتىستىڭ) بىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن ماحابباتىنان تۋعان ۇلى تۋىندى. قالانىڭ قايتا تۋىلۋى ليسسابون تاريحىنداعى ەڭ قايعىلى ارى بەتبۇرىستى سات - 1755 جىلعى 1 قاراشا. قاتتى جەر سىلكىنىسى, ارتىنان كەلگەن تسۋنامي مەن ورت قالانى جەرمەن-جەكسەن ەتتى. بىراق پورتۋگالدىقتار رۋحىن تۇسىرمەدى. ماركيز دە پومبال قالانى زاماناۋي ۇلگىدە, تۇزۋ كوشەلەرمەن قايتا تۇرعىزدى. بىز ارالاعان كەڭ الاڭدار مەن تۇزۋ داڭعىلدار - سول "سۇر جىلاننان" كەيىنگى جاڭا ومىردىڭ نىشانى.

 

    تاسقا اينالعان ۋاقىت

  ليسسابونن ساياحاتىندا كورگەن اربىر عيماراتىمىز - پورتۋگالييانىڭ «التىن عاسىرىنان» قالعان حات سيياقتى. بۇل عيماراتتار ەلدىڭ تەڭىز يمپەريياسى بولعان زامانىن, بايلىعىن جانە رۋحىن سيپاتتايدى. ليسسابون ساۋلەتى بۇل تەك ۇيلەر ەمەس, بۇل مۇحيت پەن ەركىندىكتى سۇيگەن حالىقتىڭ ايبىنى. جەرونيمۋش موناستىرى (Mosteiro dos Jerónimos). بۇل عيمارات - پورتۋگالييانىڭ باستى ماقتانىشى. ول ۆاسكو دا گاما ۇندىستاننان امان-ەسەن ورالعان سوڭ, سونىڭ قۇرمەتىنە جانە تەڭىزشىلەرگە دۇعا ەتۋ ۇشىن سالىنعان. 1501 جىلى ىرگەتاسى قالانىپ, ونى سالۋعا دامدەۋىشتەر (بۇرىش, دامقابىق) ساۋداسىنان تۇسكەن وراسان زور پايدا جۇمسالدى. مۇندا «مانۋەلينو» ستيلىنىڭ شىڭى كورىنەدى. باعاندارى تەڭىز ارقاندارىنا ۇقسايدى, ال قابىرعالارىندا مۇحيت جاندىكتەرى مەن وسىمدىكتەرى بەينەلەنگەن. مۇندا ۆاسكو دا گاما مەن ۇلى اقىن لۋيس دە كاموەنستىڭ كەسەنەلەرى ورنالاسقان. بەلەن مۇناراسى (Torre de Belém). تەجۋ وزەنىنىڭ ورتاسىندا تۇرعان بۇل مۇنارا - ليسسابوننىڭ سيمۆولى. 1514–1520 جىلدارى سالىنعان. ول باستاپقىدا قالانى قورعاۋ ۇشىن بەكىنىس رەتىندە قىزمەت ەتتى, كەيىننەن تەڭىزشىلەردىڭ كەمەلەرىن شىعارىپ سالاتىن جانە قارسى الاتىن باستى نۇكتە بولدى.

 

    مۇنارانىڭ ارحيتەكتۋراسىندا يسلامدىق (ماۆرلىق) ناقىشتار - دوڭگەلەك مۇنارالار مەن باقىلاۋ بالكونشالارى انىق بايقالادى. بۇل پورتۋگالييا تاريحىنداعى اراب مادەنيەتىنىڭ ىزىن كورسەتەدى. اۋليە گەورگيي قامالى (Castelo de São Jorge) - قالانىڭ ەڭ بيىك توبەسىندە ورنالاسقان بۇل بەكىنىس ليسسابوننىڭ «جۇرەگى» بولىپ سانالادى. بۇل جەردە العاشقى بەكىنىستەردى ريمدىكتەر سالعان, كەيىن V عاسىردا ۆەستگوتتار, ال VIII عاسىردا ماۆرلار (ارابتار) ونى ۇلكەن قورعانعا اينالدىرعان. 1147 جىلى پورتۋگالييانىڭ بىرىنشى كورولى افونسۋ ەنريكەش قامالدى ارابتاردان ازات ەتىپ, وز ورداسىنا اينالدىردى. قامالدىڭ قابىرعالارىنان بۇكىل ليسسابون مەن تەجۋ وزەنى الاقانداعىداي كورىنەدى. سانتا-جۋشتا ليفتى (Elevador de Santa Justa). بۇل عيمارات - ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسييانىڭ ليسسابونداعى ەسكەرتكىشى. 1902 جىلى اشىلعان. ونىڭ اۆتورى راۋلь مەسنьە ديۋ پونسار - گيۋستاۆ ەيفەلьدىڭ (ەيفەلь مۇناراسىنىڭ اۆتورى) شاكىرتى. قالانىڭ «تومەنگى» (Baixa) جانە «جوعارعى» (Bairro Alto) اۋداندارىن بايلانىستىرۋ ۇشىن سالىنعان. نەوگوتيكالىق ستيلьدەگى تەمىر كونسترۋكتسيياسى ونى الەمدەگى ەڭ ادەمى قوعامدىق كولىكتەردىڭ بىرىنە اينالدىردى.

 

   ليسسابون سوبورى (Sé de Lisboa). قالانىڭ ەڭ كونە شىركەۋى, سىرتقى بەينەسى شىركەۋدەن گورى قامالعا كوبىرەك ۇقسايدى. 1147 جىلى ليسسابون ارابتاردان ازات ەتىلگەن سوڭ, بۇرىنعى مەشىتتىڭ ورنىنا سالىنعان. ول كوپتەگەن جەر سىلكىنىستەرىنە توتەپ بەرىپ, وزىنىڭ ايبىندى قالپىن ساقتاپ قالعان. رومانيكالىق ستيلьدەگى اۋىر قابىرعالارى مەن ەكى ۇلكەن مۇناراسى قالانىڭ بەرىكتىگىن پاش ەتەدى. ليسسابون ساپارىندا بىز تەك عيماراتتاردى كورگەن جوقپىز, بىز تاسقا اينالعان ۋاقىتتى كوردىك. جەرونيمۋشتىڭ اسەمدىگى, بەلەننىڭ باتىلدىعى جانە سان-جورجيدىڭ ەجەلگى كۇشى بىزدى پورتۋگالييانىڭ ۇلى تاريحىمەن ماڭگىلىككە بايلانىستىردى.

 

   ليسسابون ارحيتەكتۋراسى: تاسقا اينالعان تاريح

  ليسسابوننىڭ ارحيتەكتۋراسى - بۇل ۋاقىت ماشيناسى سيياقتى. مۇندا ورتا عاسىرلىق تار كوشەلەردەن باستاپ, زاماناۋي فۋتۋريستىك عيماراتتارعا دەيىن بارى ۇيلەسىم تاپقان. ليسسابون - ارحيتەكتۋرالىق ستيلьدەردىڭ ەكلەكتيكالىق قوسپاسى. 1755 جىلعى جويقىن جەر سىلكىنىسى قالانىڭ كەلبەتىن ەكىگە بولدى: سىلكىنىستەن امان قالعان ەجەلگى اۋداندار جانە سودان كەيىن نولدەن تۇرعىزىلعان جاڭا كۆارتالدار. مانۋەلينو (Manueline) – پورتۋگالييانىڭ تول ستيلى. بۇل ستيلьدى الەمنىڭ باسقا ەشبىر جەرىنەن كەزدەستىرمەيسىز. ول ۇلى گەوگرافييالىق اشۋلار داۋىرىندە گۇلدەندى. ەرەكشەلىگى - عيماراتتار تەڭىز ەلەمەنتتەرىمەن بەزەندىرىلەدى: تاسقا قاشالعان ارقاندار, زاكىرلەر, تەڭىز وسىمدىكتەرى مەن مارجاندار. ونىڭ مىسالى بىز كورگەن بەلەن مۇناراسى (Torre de Belém) مەن جەرونيمۋش موناستىرى.

 

   بۇل عيماراتتار پورتۋگالييانىڭ تەڭىزدەگى ۇستەمدىگىن پاش ەتىپ تۇرعانداي. پومبالينو (Pombaline) – الەمدەگى العاشقى سەيسموتۇراقتى ستيلь. جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن ماركيز دە پومبال قالانىڭ ورتالىعىن (Baixa اۋدانى) مۇلدەم جاڭا ۇلگىدە سالدىردى. ەرەكشەلىگى - الەمدەگى العاشقى «جەر سىلكىنىسىنە توزىمدى» ۇيلەر وسى جەردە پايدا بولدى. ۇيلەردىڭ قاڭقاسى اعاشتان («پومبال تورى») جاسالىپ, تەربەلىسكە شىداس بەرەتىندەي ەتىپ جوسپارلانعان. كلاسسيكالىق تۇزۋ كوشەلەر مەن بىركەلكى قاسبەتتەر وسى ستيلьدىڭ بەلگىسى. ازۋلەجۋمەن قاپتالعان ۇيلەر. ليسسابوننىڭ ەڭ تانىمال ارحيتەكتۋرالىق دەتالьى - قابىرعالارداعى پليتكالار. پراكتيكالىق مانى - بۇل تەك سان ەمەس. مۇحيتتان سوعاتىن ىلعالدى جەلدەن جانە اپتاپ ىستىقتان قورعاۋ ۇشىن ۇيلەردى كەراميكامەن قاپتاعان. كۇن ساۋلەسى بۇل پليتكالارعا شاعىلىسىپ, قالاعا ەرەكشە «التىن» شۇعىلا سىيلايدى. سانتا-جۋشتا ليفتى (Elevador de Santa Justa). بۇل - نەوتيكالىق ستيلьدەگى تەمىردەن سوعىلعان ونەر تۋىندىسى. ەيفەلь مۇناراسىنىڭ اۆتورىنىڭ شاكىرتى سالعان بۇل ليفت ليسسابوننىڭ تومەنگى جانە جوعارعى اۋداندارىن بايلانىستىرادى. ول - ينجەنەرلىك وي مەن سۇلۋلىقتىڭ تۇيىسكەن جەرى. ەكسپو-98 جانە زاماناۋي ساۋلەت. قالانىڭ جاڭا بولىگىنە (Parque das Nações) بارساڭىز, ليسسابوننىڭ بولاشاعىن كورەسىز.

 

   ۆاسكو دا گاما كوپىرى - ەۋروپاداعى ەڭ ۇزىن كوپىرلەردىڭ بىرى. ليسسابون وكەاناريۋمى - سۋ ۇستىندە قالقىپ تۇرعان كەمەگە ۇقسايتىن فۋتۋريستىك نىسان. ليسسابوننىڭ ارحيتەكتۋراسى - بۇل وتكەن مەن بولاشاقتىڭ ديالوگى. بىر كوشەدە سىز ورتا عاسىرلىق ماۆرلاردىڭ ىزىن كورسەڭىز, كەلەسى بۇرىشتا زاماناۋي شينى مەن شىنىدان جاسالعان زاۋلىم ۇيلەردى كەزدەستىرەسىز. ماڭگىلىك كوكتەم مەكەنى. مۇحيتتىڭ ەركە مىنەزى ليسسابوننىڭ تابيعاتى مەن اۋا رايى - بۇل اتلانت مۇحيتىنىڭ ەركە مىنەزى مەن جەرورتا تەڭىزىنىڭ جىلۋى توعىسقان ەرەكشە سيمفونييا. ليسسابون - ەۋروپاداعى ەڭ جىلى استانالاردىڭ بىرى. مۇندا كۇن جىلىنا 300 كۇننەن استام جارقىراپ تۇرادى, سوندىقتان بۇل قالانى «جارىق قالاسى» دەپ تە اتايدى. ليسسابوننىڭ كليماتى جۇمساق ارى جاعىمدى. قىستا ەۋروپانىڭ باسقا بولىگىندە قار جاۋىپ جاتقاندا, مۇندا جاڭبىرلى, بىراق جىلى اۋا رايى ساقتالادى (ورتاشا +15°C). جازدا مۇحيتتان سوعاتىن سالقىن جەل اپتاپ ىستىقتى باسىپ, كەشكىسىن جاعىمدى سالقىندىق سىيلايدى. قالانىڭ اۋاسى وتە تازا, سەبەبى مۇحيت جەلى قالانى ۇنەمى «جەلدەتىپ», تۇزدى ارى بالعىن يىسكە تولتىرىپ تۇرادى. پورتۋگالييا «تايفۋندار بەلدەۋىندە» ورنالاسپاعان, سوندىقتان مۇندا تروپيكالىق داۋىلدار وتە سيرەك. بىراق اتلانت مۇحيتىنىڭ كورشىلىگى وز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. كۇز بەن قىس ايلارىندا مۇحيتتان قۋاتتى تسيكلوندار كەلۋى مۇمكىن. ولار قاتتى نوسەر جاڭبىر مەن ەكپىندى جەل اكەلەدى.

 

  كاشكايش جاعالاۋىندا جانە «جەردىڭ شەتىندە» بولعانىمىزدا بايقاعانىمىز, مۇحيت تولقىندارى كەيدە وتە زاۋلىم بولادى. بۇل - الىستاعى داۋىلداردىڭ جاڭعىرىعى دەسەدى. ليسسابوننىڭ گەوگرافييالىق ورنى (گيبرالتار اسەرى) ونى ەكسترەمالدى تابيعي اپاتتاردان قورعاپ تۇرعانداي, بىراق مۇحيتتىڭ «ايعايىن» (شتورمدى) جاعالاۋدان باقىلاۋ - ناعىز ادرەنالين. ليسسابون تەك تاستان تۇرمايدى, قالانىڭ ىشىندە مونسانتو (Monsanto) اتتى زاۋلىم ورمان-پاركى بار. ول «قالانىڭ وكپەسى» دەپ اتالادى. مۇنداعى وسىمدىكتەر الەمى وتە باي: پالьمالاردان باستاپ, ەجەلگى زايتۇن اعاشتارى مەن تىعىن ەمەندەرىنە دەيىن كەزدەسەدى. كاشكايشتا تۇرىپ مۇحيتقا قاراعانىڭدا, تابيعاتتىڭ ۇلىلىعىن سەزىنەسىڭ. تسيكلون باستالعاندا مۇحيتتىڭ كۇڭىرەنگەن داۋىسى ادامدى سەسكەندىرسە دە, ارتىنان شىعاتىن كەمپىرقوساق پەن مولدىر اۋا بارىن ۇمىتتىرادى. ليسسابوننىڭ اۋا رايى - ونىڭ كوڭىل-كۇيى سيياقتى: بىردە مۇڭدى (فادۋ), بىردە جارقىن ارى شۋاقتى.

 

   ليسسابوندىقتار - جارقىن جۇزدى, سابىرلى جاندار. اسىقپايتىن ومىر ونەرى ليسسابون تۇرعىندارى - قالانىڭ ەڭ ۇلكەن بايلىعى. ولاردىڭ بولمىسى اتلانت مۇحيتىنىڭ سابىرلىعى مەن وڭتۇستىك حالىقتارىنا تان قوناقجايلىلىقتان قۇرالعان. پورتۋگالدىقتاردىڭ تۇرمىسى - قاراپايىمدىلىق پەن ساپانىڭ, داستۇر مەن زاماناۋي جايلىلىقتىڭ تاماشا ۇيلەسىمى. ليسسابون تۇرعىندارى - وتە قوناقجاي جانە اسىقپايتىن جاندار. ولاردىڭ ومىرلىك فيلوسوفيياسى «سابىر مەن لاززاتقا» نەگىزدەلگەن. كوپشىلىگى اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەيدى, بىراق سىز «Obrigado» (راحمەت) دەسەڭىز, جۇزدەرى بىردەن جادىراپ كەتەدى. تۇرعىندارى قاراپايىم كيىنگەنىمەن, بويلارىندا ەرەكشە بىر ىشكى مادەنيەت پەن اقسۇيەكتىك بايقالادى. "ساۋداۋ" (Saudade) جانى. پورتۋگالدىقتاردىڭ بولمىسىندا "Saudade" دەگەن ەرەكشە سەزىم بار. بۇل - وتكەنگە دەگەن ساعىنىش, مۇڭ مەن ۇمىتتىڭ قوسىندىسى. سوندىقتان با, ليسسابون تۇرعىندارى وتە سابىرلى, سال مۇڭدى, بىراق وتە مەيىرىمدى كورىنەدى. ولار ەشقاشان اسىقپايدى, ار ساتتىڭ دامىن تاتىپ ومىر سۇرەدى. تەڭىزشىلەردىڭ ۇرپاقتارى. ليسسابون - پورتتى قالا. تۇرعىنداردىڭ قانىندا جيھانكەزدىك پەن ەركىندىك رۋحى بار.

 

    ولار وزدەرىن «مۇحيتتىڭ پەرزەنتتەرىمىز» دەپ سانايدى. سوندىقتان ولاردىڭ كاسىبى دە, اڭگىمەلەرى دە, تىپتى تاڭعى اسى دا مۇحيتپەن تىكەلەي بايلانىستى. ليسسابون - ناعىز «مادەنيەتتەر قازانى». مۇندا جەرگىلىكتى پورتۋگالدىقتار - داستۇرگە بەرىك, فۋتبولدى جانىنداي سۇيەتىن جاندار. بۇرىنعى كولونييا وكىلدەرى - برازيلييادان, انگولادان, موزامبيكتەن كەلگەن تۇرعىندار قالاعا ەرەكشە مۋزىكالىق ىرعاق پەن جارقىن بوياۋلار قوسادى. اراب مۇراسىن ساقتاۋشىلار - قالانىڭ تاريحي بولىگىندە اراب تەكتى وتباسىلار الى دە تۇرادى, ولار قالانىڭ شىعىستىق ناقىشىن ساقتاپ وتىر. كۇندەلىكتى ادەتتەرى - ليسسابوندىق ۇشىن تاڭەرتەڭگىلىك «Bica» (كىشكەنتاي شىنىداعى كۇشتى كوفە) ىشپەي جۇمىسقا كىرىسۋ مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ تاڭى ۇيىندە ەمەس, جاقىن ماڭداعى شاعىن «pasteleria»-دا (نابايحانا) باستالادى. جۇمىسقا بارا جاتىپ بىر شىنى «bica» (ەسپرەسسو) ىشىپ, جاڭا پىسكەن تاتتى جەۋ - بۇل بۇلجىماس داستۇر. بۇل جەردە ادامدار تەك تاماق ىشپەيدى, كورشىلەرىمەن امانداسىپ, اۋا رايى مەن فۋتبولدى تالقىلايدى. تۇرمىستىڭ بۇل بولىگى ولار ۇشىن وتە ماڭىزدى. پورتۋگالدىقتار ۇشىن كەشكى اس - بۇل جاي عانا تاماقتانۋ ەمەس, بۇل وتباسىلىق جانە دوستىق ريتۋال. ولار كەشكى استى كەش ىشەدى (ساعات 20:00-دەن كەيىن). ولار ۇيدە وتىرعاندى ۇناتپايدى. كەشكىسىن بۇكىل كورشىلەر كوشەدەگى شاعىن دامحانالارعا جينالىپ, سوڭعى جاڭالىقتاردى تالقىلاعاندى جاقسى كورەدى. ۇستەل ۇستىندە مىندەتتى تۇردە نان, زايتۇن مايى جانە شاعىن ىرىمشىكتەر (queijo) تۇرادى. نەگىزگى تاعام - بالىق نەمەسە ەت. ولار ۇستەل باسىندا ساعاتتاپ وتىرا الادى.

 

    بۇل ولاردىڭ «devagar» (باياۋ) ومىر سۇرۋ قاعيداسىنىڭ كورىنىسى. ليسسابوننىڭ ەسكى اۋداندارىنداعى (الьفاما, مورارييا) ۇيلەردىڭ تۇرمىسى وتە قىزىق. بالكوندار مەن تەرەزەلەردەن ىلىنگەن تۇرلى-تۇستى كيىمدەر - بۇل قالا تۇرمىسىنىڭ اجىراماس بەينەسى. ولار ۇشىن بۇل ۇيات ەمەس, بۇل - كۇننىڭ نۇرى مەن مۇحيت جەلىنە دەگەن سەنىم. تار كوشەلەر, كەڭ جۇرەكتەر.ۇيلەردىڭ ىشى تار بولعاندىقتان, تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى ومىرى كوشەدە وتەدى. كورشىلەر تەرەزەدەن-تەرەزەگە ايقايلاپ سويلەسە بەرەدى. تۇرمىستا ليسسابوندىقتار وتە ۇنەمشىل جانە پراكتيكالىق. ولاردىڭ كوبى كىشكەنتاي اۆتوموبيلьدەردى نەمەسە موتوروللەرلەردى تاڭدايدى, سەبەبى قالانىڭ تار كوشەلەرىندە باسقاشا جۇرۋ مۇمكىن ەمەس. سونىمەن قاتار, جاياۋ جۇرۋ مەن قوعامدىق كولىكتى (ترامۆاي, ليفت) پايدالانۋ - كۇندەلىكتى تۇرمىستىڭ بىر بولىگى. دەمالىس پەن حوببي - دەمالىس كۇندەرى ەر ادامداردىڭ كوبى كافەلەردە جينالىپ, فۋتبول قارايدى. بۇل - تۇرمىستىڭ اجىراماس بولشەگى. سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى وتباسىمەن كاشكايشقا نەمەسە جاقىن ماڭداعى جاعاجايلارعا بارىپ, تەڭىز اۋاسىمەن تىنىستاۋ - مىندەتتى ىس. ليسسابوننىڭ وتكەنى دە, بۇگىنى دە تەڭىزبەن تىعىز بايلانىستى. بالىق اۋلاۋ جانە ساۋدا - ليسسابوندىقتاردىڭ ەجەلگى كاسىبى. تاڭەرتەڭ ەرتە بالىق بازارلارىنداعى قاربالاس الى كۇنگە دەيىن قالانىڭ باستى كۇرەتامىرى ىسپەتتەس. كوشەلەردەگى تۇرلى-تۇستى پليتكالار (ازۋلەجۋ) مەن تىعىن اعاشىنان (پروبكا) جاسالعان بۇيىمدار - ۇلكەن كاسىپ كوزى. پورتۋگالييا - الەمدەگى ەڭ ىرى تىعىن وندىرۋشى. ليسسابوندىقتاردان جول سۇراساڭىز, ولار سىزگە جاي عانا باعىت كورسەتىپ قويمايدى, قالانىڭ سول بۇرىشى تۋرالى بۇكىل اڭىزدى ايتىپ بەرۋگە دايىن. ولاردىڭ جۇزىندەگى كۇلكى مەن مۇحيتقا دەگەن قۇرمەتى ادامدى ەرىكسىز باۋراپ الادى.

   ليسسابون بىزدى تەك ادەمى جەرلەرىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ جىلۋىمەن دە باۋراپ الدى. مۇندا ار تاڭ حوش يىستى كوفە مەن مۇحيت جەلىنەن باستالادى. بۇل - ومىردى سۇيۋدى ۇيرەتەتىن قالا. ليسسابون تۇرمىسى - بۇل قىمبات دۇنيەلەرگە ۇمتىلۋ ەمەس, قاراپايىم ساتتەردەن لاززات الۋ. تەرەزەدەن ىلىنگەن كىر, تاڭعى كوفەنىڭ يىسى جانە كەشكى استاعى ۇزاق اڭگىمەلەر - قالانىڭ ناعىز جانى وسىندا. جەتى كۇن ىشىندە بىز وسى «باياۋ باقىتتى» سەزىنىپ قايتتىق.

 

    ليسسابون رۋحىنىڭ يەلەرى: تاريحي تۇلعالار

 

   ليسسابوننىڭ تاريحى مەن رۋحىن ونىڭ ۇلى تۇلعالارىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل قالا - الەم كارتاسىن سىزعان جيھانكەزدەردىڭ, مۇڭدى اۋەنمەن جاندى تەربەگەن اقىنداردىڭ مەكەنى. ۆاسكو دا گاما (Vasco da Gama) – مۇحيت الىبى. ليسسابون دەسە, ەڭ الدىمەن وسى ەسىم ەسكە تۇسەدى. 1497 جىلى دال وسى قالانىڭ جاعالاۋىنان ۇندىستانعا جول اشۋ ۇشىن اتتانعان ول - پورتۋگالييانىڭ «التىن عاسىرىن» باستاپ بەرگەن تۇلعا. بىز بارعان بەلەن اۋدانىنداعى جەرونيمۋش موناستىرىندە ونىڭ مايىتى جەرلەنگەن. ول - پورتۋگالدىقتار ۇشىن ەرلىكتىڭ سيمۆولى. فەرناندو پەسسوا (Fernando Pessoa) - قالانىڭ جۇمباق اقىنى. ليسسابون كوشەلەرىندە سەرۋەندەپ جۇرىپ, كافەلەردىڭ الدىندا وتىرعان قولا مۇسىندى كورۋگە بولادى. بۇل - اتاقتى اقىن فەرناندو پەسسوا. ول ليسسابوندى جانىنداي سۇيگەن جانە ونىڭ اربىر بۇرىشىن ولەڭگە قوسقان. پەسسوانىڭ 70-تەن استام بۇركەنشىك ەسىمى (گەتەرونيمدەرى) بولعان. ول «ليسسابون: تۋريست بىلۋى تيىس نارسەلەر» اتتى العاشقى جولسىلتەمەلەردىڭ بىرىن جازعان. امالييا رودريگەش (Amália Rodrigues) – فادۋ حانشايىمى. ليسسابوننىڭ مۇڭدى, بىراق اسقاق اۋەنى - فادۋدىڭ داۋىسى. امالييا بۇل جانردى الەمگە تانىتقان تۇلعا.

 

   ونىڭ اندەرىندە پورتۋگال حالقىنىڭ «Saudade» (ساعىنىش) سەزىمى جاتىر. قالاداعى الьفاما اۋدانىندا وعان ارنالعان مۋرالدار (قابىرعا سۋرەتتەرى) وتە كوپ. ونىڭ داۋىسى الى كۇنگە دەيىن ەسكى ورامدارداعى مەيرامحانالاردان ەستىلىپ تۇرادى. كريشتيانۋ رونالدۋ (Cristiano Ronaldo) – زاماناۋي اڭىز. مادەيرادا تۋعانىمەن, رونالدۋدىڭ ۇلكەن فۋتبولداعى جولى دال وسى ليسسابوندا («سپورتينگ» كلۋبىندا) باستالعان. قالانىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن ونىڭ سۋرەتىن نەمەسە ەسىمى جازىلعان جەيدەلەردى كورۋگە بولادى. ول - بۇگىنگى پورتۋگال جاستارىنىڭ باستى كۋميرى مەن كاسىپقويلىقتىڭ ۇلگىسى. بۇل تۇلعالار ليسسابوننىڭ مىنەزىن قالىپتاستىرعان: ۆاسكو دا گامادان - باتىلدىق پەن ىزدەنىس, فەرناندو پەسسوادان - تەرەڭدىك پەن جۇمباقتىق, امالييادان - نازىكتىك پەن مۇڭ, رونالدۋدان - جەڭىسكە دەگەن قۇشتارلىق دارىعان. ليسسابون - بۇل تەك گەوگرافييالىق نۇكتە ەمەس, بۇل ۇلى ادامداردىڭ ارماندارى مەن ەڭبەگىنەن قۇرالعان تىرى اعزا. بىز وسى ادامدار جۇرگەن سوقپاقتارمەن جۇرىپ, تاريحتىڭ تىنىسىن سەزىندىك. ەڭ ەسكى دۇكەن: مۇندا 1732 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان الەمدەگى ەڭ ەسكى كىتاپ دۇكەنى بار. ۇزىن كوپىر: ۆاسكو دا گاما كوپىرىنىڭ ۇزىندىعى 17 شاقىرىمنان اسادى. قارعالار سيمۆولى: قالانىڭ جەبەۋشىسى – ەلتاڭباداعى ەكى قارعا.

 

    بايلىق پەن تاعدىر: ۇلى ايەلدەر حيكاياسى

 

    ليسسابون تاريحىندا ەكى ايەلدىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى, بىز ولاردىڭ مۇراسىن زەرتتەۋگە ارنايى ۋاقىت بولدىك: دوننا گراسييا نازي (XVI ع.): ورتا عاسىرداعى ەۋروپانىڭ ەڭ باي ايەلى, ليسسابوننان شىققان ديپلومات ارى مەتسەنات. ول وز بايلىعىن مىڭداعان ادامدى قۇتقارۋعا جۇمساعان. مارييا فەرناندا اموريم (بۇگىنگى كۇن): پورتۋگالييانىڭ كوزى تىرى ەڭ باي ايەلى. ونىڭ اۋلەتى پورتۋگالدىق تىعىن (پروبكا) اعاشىن الەمدىك برەندكە اينالدىرىپ, عارىش تەحنولوگييالارىنا دەيىن جەتكىزدى. ەكى ايەلدىڭ دە جەتىستىگىنىڭ ورتاق سىرى - ستراتەگييالىق ويلاۋ, وتباسىلىق بيزنەستى ساقتاۋ جانە قيىن ساتتە تاۋەكەلگە بارا بىلۋ.

 

   ليسسابوننىڭ «لا سەنЬوراسى»: تاريحتاعى ەڭ باي ايەل

  پورتۋگالييا تاريحىنداعى ەڭ باي, ەڭ ىقپالدى ايەل - دوننا گراسييا نازي (Doña Gracia Nasi) ومىرى ليسسابوننىڭ التىن داۋىرىمەن جانە اراب-ەۆرەي مادەنيەتىنىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. ليسسابون كوشەلەرىمەن جۇرىپ, سىز كەزىندە الەمدەگى ەڭ باي جانە قۋاتتى ايەلدەردىڭ بىرى - دوننا گراسييا نازيدىڭ(1510–1569) ىزىمەن جۇرەسىز. ول ليسسابوندا تۋىپ-وسكەن جانە وسى قالانىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىن قالىپتاستىرعان تۇلعا. دوننا گراسييا نازيدىڭ (لاقاپ اتى — La Señora) تاريحى - بۇل جاي عانا بايلىق تۋرالى ەمەس, بۇل الەمدىك دەڭگەيدەگى تىڭشىلىق, ساياسي ويىندار مەن قايسارلىقتىڭ ناعىز دراماسى. ول XVI عاسىرداعى «ەۋروپانىڭ ەڭ قۋاتتى ايەلى» دەگەن اتاققا تەگىن يە بولعان جوق. دوننا گراسييا 1510 جىلى ليسسابوندا «ماران» (سىرتتاي حريستيان بولىپ كورىنگەن ەۆرەيلەر) وتباسىندا تۋعان. ونىڭ جەتىستىگىنىڭ العاشقى قادامى - 18 جاسىندا وز اعاسى, ىرى بانكير فرانسيسكو مەندەسكە تۇرمىسقا شىعۋى بولدى.

 

   ول كۇيەۋىنەن تەك بايلىق قانا ەمەس, الەمدىك ساۋدانىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندى. كۇيەۋى قايتىس بولعاندا, گراسييا نەبارى 28 جاستا ەدى. سول زاماننىڭ زاڭى بويىنشا ايەل ادام بيزنەس باسقارماۋى كەرەك بولسا دا, گراسييا بارلىق كاپيتالدى وز قولىنا الدى. ول سول زامانداعى ەۋروپانىڭ ەڭ ىرى ساۋدا يمپەريياسى - «مەندەس ۇيىن» باسقارۋدى وز قولىنا الدى. نەگە ول جەتىستىككە جەتتى? ول ليسسابون مەن انتۆەرپەن اراسىنداعى دامدەۋىشتەر (بۇرىش, دامقابىق) ساۋداسىنىڭ مونوپوليياسىن ۇستاپ تۇردى. ونىڭ كەمەلەرى ليسسابون پورتىنان شىعىپ, بۇكىل الەمگە تارالدى. ونىڭ بايلىعى سونشالىق - ول كورولьدەرگە, يمپەراتورلارعا, تىپتى ريم پاپاسىنا نەسيە بەرىپ وتىرعان. "ەۋروپانىڭ قۇپييا قۇتقارۋشىسى". ونىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى - ول قۇرعان «جەدەل جەلى» (underground network).ول وز ساۋدا كەمەلەرىن ادام تاسىمالداۋ ۇشىن پايدالاندى. ونىڭ اگەنتتەرى ەۋروپانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇمىس ىستەپ, ينكۆيزيتسييادان قاشقان ادامداردى قۇتقارىپ وتىردى. ول مۇنى ىستەۋ ۇشىن كورولьدەرگە (مىسالى, كارل V) ۇلكەن نەسيە بەرىپ, ولاردىڭ اۋزىن جاۋىپ تاستايتىن. ونىڭ ساۋدا كەمەلەرى ليسسابون پورتىنان شىعىپ, بۇكىل الەمگە دامدەۋىشتەر مەن قىمبات ماتالار تاسىمالدادى. ول تەك باي ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلكەن مەتسەنات بولدى: مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار سالدىرىپ, عالىمدارعا قولداۋ كورسەتتى. گراسييانىڭ جەتىستىك جولى - قيىندىقتاردى مۇمكىندىككە اينالدىرۋدىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى. ديپلوماتييالىق جەڭىس. ستامبۇلعا ساپار. گراسييا ليسسابوننان قاشۋعا ماجبۇر بولعاندا, ول بۇكىل بايلىعىن تاركىلەۋدەن امان الىپ شىقتى (بۇل سول كەزدە مۇمكىن ەمەس نارسە ەدى). ستامبۇلعا جەتكەندە, وسمان يمپەريياسىنىڭ سۇلتانى سۇلەيمەن كانۋني (زاڭگەر سۇلەيمەن) ونى حانشايىمدارعا تان قۇرمەتپەن قارسى الدى. ول سۇلتاننىڭ ەڭ جاقىن كەڭەسشىسىنە اينالىپ, حالىقارالىق ساۋدانى باسقاردى. ايەلدەرگە ارنالعان العاشقى مەكتەپتەر مەن باسپاحانالار. ول بايلىعىن تەك ساقتاۋعا ەمەس, اعارتۋشىلىققا جۇمسادى. ليسسابون مەن ستامبۇلدا مەكتەپتەر اشىپ, كىتاپ باسىپ شىعارۋعا قولداۋ كورسەتتى. تاريحي مۇرا. بۇگىندە ليسسابوندا ونىڭ قۇرمەتىنە اتالعان ورىندار بار. ول - ايەلدەردىڭ بيزنەستەگى كوشباسشىلىعىنىڭ جانە ادام قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ورتا عاسىرلىق سيمۆولى. ليسسابون – تەك تەڭىزشىلەردىڭ ەمەس, دوننا گراسييا سيياقتى رۋحى بيىك, ەر مىنەزدى ايەلدەردىڭ دە قالاسى. ونىڭ تاريحى ليسسابوننىڭ تەك تاستان ەمەس, تاعدىرلاردان قۇرالعانىن دالەلدەيدى. ليسسابوننىڭ بەلەن اۋدانىنداعى پورتقا قاراپ تۇرىپ, دوننا گراسييانىڭ كەمەلەرى وسى جەردەن قالاي شىققانىن ەلەستەتەسىز. ول - تەك اقشا جيناعان باي ەمەس, ەركەكتەر ۇستەمدىك ەتكەن زاماندا بۇكىل ەۋروپا مەن شىعىستى وز ەركىنە باعىندىرعان ۇلى ديپلومات.

 

    اموريم اۋلەتى: شاعىن شەبەرحانادان الەمدىك يمپەريياعا دەيىن

ليسسابوننىڭ ساۋلەتتى اۋداندارىندا سەرۋەندەپ جۇرىپ, سىز ەلدىڭ ەڭ ىرى كاپيتال يەلەرىنىڭ تىنىسىن سەزىنەسىز. بۇگىنگى پورتۋگالييانىڭ ەڭ باي ايەلى - مارييا فەرناندا اموريم. ونىڭ بايلىعى مەن كاسىبى پورتۋگالييانىڭ تابيعي بايلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. مارييا فەرناندا اموريم - پورتۋگالييالىق ميللياردەر, 2017 جىلى قايتىس بولعان «تىعىن كورولى» امەريكو اموريمنىڭ جەسىرى. كۇيەۋى قايتىس بولعاننان كەيىن ول ۇش قىزىمەن (پاۋلا, تەرەزا جانە مارتا) بىرگە الەمدىك دەڭگەيدەگى ىرى اكتيۆتەرگە يەلىك ەتەدى. اموريم وتباسىنىڭ بايلىعى بىرنەشە ستراتەگييالىق سالاعا بولىنگەن: Corticeira Amorim كومپانيياسى - تىعىن (پروبكا) وندىرىسى بويىنشا الەمدىك كوشباسشى. الەمدەگى اربىر تورتىنشى شاراپ تىعىنى وسى كومپانييانىڭ زاۋىتتارىندا جاسالادى. Galp Energia - پورتۋگاليياداعى ەڭ ىرى مۇناي-گاز كومپانيياسىنىڭ ەداۋىر ۇلەسى وسى وتباسىنا تيەسىلى. ينۆەستيتسييالارى - جىلجىمايتىن مۇلىك, تۋريزم جانە سان يندۋستريياسىنداعى ىرى جوبالاردا. Forbes مالىمەتىنشە, ونىڭ بايلىعى شامامەن 4-5 ميلليارد دوللارعا باعالانادى.

 

   ول پورتۋگالييانىڭ ەڭ باي ادامدارىنىڭ تىزىمىندە تۇراقتى تۇردە كوش باستاپ تۇر. قازىرگى ۋاقىتتا بيزنەستى باسقارۋ ىسىنە ونىڭ قىزدارى بەلسەندى ارالاسادى. ۇلكەن قىزى پاۋلا اموريم وتباسىلىق بيزنەستىڭ «بەت بەينەسىنە» اينالدى جانە Galp Energia كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىن باسقارادى. قازىرگى ليسسابوننىڭ «تىعىن حانشايىمى»: مارييا فەرناندا اموريم تىعىن يمپەريياسى (Corticeira Amorim). پورتۋگالييا - الەمدەگى ەڭ ىرى تىعىن (پروبكا) وندىرۋشى. مارييانىڭ وتباسى الەمدىك نارىقتىڭ باسىم بولىگىن باقىلايدى. كادەسىي دۇكەندەرىنەن كورگەن تىعىننان جاسالعان سومكەلەر, اياق كيىمدەر مەن بوتەلكە تىعىندارىنىڭ ۇلكەن بولىگى وسى اۋلەتتىڭ زاۋىتتارىنان شىعادى.

 

    مۇناي جانە ەنەرگەتيكا.

 

   مارييا فەرناندا تەك تىعىنمەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار پورتۋگالييانىڭ ىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيياسى Galp Energia-نىڭ ۇلكەن ۇلەسىنە يە. ليسسابون كوشەلەرىندەگى Galp جانارماي بەكەتتەرى - وسى اۋلەتتىڭ يمپەريياسىنىڭ بىر بولىگى. مارييا حانىم وتە قاراپايىم ومىر سالتىن ۇستانادى, كوپشىلىك الدىنا شىعا بەرمەيدى. ول ليسسابونداعى قايىرىمدىلىق جوبالارىنا, ونەر مەن مادەنيەتتى قولداۋعا ۇلكەن قاراجات بولەدى. ونىڭ ۇش قىزى (اسىرەسە ۇلكەنى پاۋلا اموريم) قازىرگى تاڭدا بيزنەستى بەلسەندى باسقارىپ, ليسسابوندى زاماناۋي ينۆەستيتسييالىق ورتالىققا اينالدىرۋدا. مارييا فەرناندا اموريمنىڭ جانە ونىڭ اۋلەتىنىڭ جەتىستىك جولى - بۇل تاباندىلىقتىڭ, وتباسىلىق داستۇر مەن زامان اعىمىن دەر كەزىندە تۇسىنە بىلۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى. مارييا بۇل يمپەرييانى نولدەن باستاعان جوق, بىراق ول ونى ساقتاپ قالۋ مەن دامىتۋدا ۇلكەن رول اتقاردى.

 

اموريم يمپەريياسىنىڭ جەتىستىك تاريحى: تىعىن قالاي التىنعا اينالدى?

 

   بۇل تاريح 1870 جىلى باستالعان. مارييانىڭ قايىن اتاسى مەن ونىڭ تۋىستارى پورتۋگالدىق شاراپ بوتەلكەلەرىنە ارنالعان تىعىن شىعاراتىن شاعىن وتباسىلىق كاسىپورىن اشقان. بىراق ناعىز سەكىرىس مارييانىڭ كۇيەۋى -امەريكۋ اموريمنىڭ تۇسىندا بولدى. اموريم اۋلەتى تەك تىعىن ساتۋمەن شەكتەلمەي, ونى وندىرۋدىڭ بارلىق تسيكلىن (ورماننان باستاپ دايىن ونىمگە دەيىن) وز باقىلاۋىنا الدى. ولار پورتۋگالييانىڭ «تىعىن ەمەنىنە» (cork oak) باي ەكەنىن پايدالانىپ, ونى الەمدىك مونوپوليياعا اينالدىردى. بۇگىندە الەمدەگى اربىر تورتىنشى شاراپ تىعىنى - وسى اموريمدەردىڭ ونىمى. مارييانىڭ كۇيەۋى امەريكۋ «تىعىن كورولى» بولعانىمەن, ول جيعان كاپيتالىن باسقا سالالارعا - بانك ىسىنە, جىلجىمايتىن مۇلىككە جانە ەڭ باستىسى, مۇناي سالاسىنا (Galp Energia) ساۋاتتى تۇردە سالدى. مارييا فەرناندا كۇيەۋىنىڭ وسى شەشىمدەرىن قولداپ, وعان سەنىمدى سەرىكتەس بولدى. 2017 جىلى امەريكۋ اموريم قايتىس بولعاننان كەيىن, مارييا فەرناندا مەن ونىڭ ۇش قىزى (پاۋلا, مارتا جانە لۋيزا) يمپەرييانىڭ تىزگىنىن ۇستادى. مارييا حانىم وتباسىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن ساقتاپ, كاپيتالدىڭ جان-جاققا شاشىراپ كەتپەۋىن قاداعالادى. ولار تىعىندى تەك بوتەلكەگە عانا ەمەس, زاماناۋي ديزاينعا, عارىش كەمەلەرىن وقشاۋلاۋعا (NASA-مەن جۇمىس ىستەيدى!), ساۋلەت ونەرىنە جانە سان الەمىنە ەنگىزدى. بۇل اۋلەتكە تان قاسيەت - ولاردىڭ تىم استامشىلىققا بارماۋى. مارييا فەرناندا ليسسابونداعى ەڭ باي ايەل بولسا دا, ول ارقاشان ەڭبەك پەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى بارىنەن جوعارى قويعان. بۇل - پورتۋگالدىقتاردىڭ «سابىرلى» مىنەزىنىڭ كورىنىسى. اموريمدەر اۋلەتى وز بيزنەسىن 19-عاسىردا قاراپايىم تىعىن جاساۋدان باستاعان. بۇگىندە ولاردىڭ ونىمى تەك بوتەلكەلەردە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار عارىش كەمەلەرىنىڭ (NASA) وقشاۋلاعىش ماتەريالدارى رەتىندە دە قولدانىلادى. ولاردىڭ بيزنەسى تولىقتاي «جاسىل». تىعىن ەمەننىڭ قابىعىنان الىنادى, بىراق اعاشتى كەسۋدىڭ قاجەتى جوق - قابىعى 9 جىل سايىن قايتا وسىپ شىعادى.

 

    بۇل اعاشتىڭ كومىرقىشقىل گازىن (CO2) كوبىرەك سىڭىرۋىنە كومەكتەسەدى. Tesla-مەن سەرىكتەستىك - كەيبىر مالىمەتتەر بويىنشا, ولاردىڭ ماتەريالدارى زاماناۋي ەلەكتروكارلاردىڭ سالونىن ارلەۋگە دە پايدالانىلادى. مارييا فەرناندا اموريم مەن ونىڭ قىزدارىنىڭ باستى قاعيداسى — «كوپشىلىككە جارييا ەتپەۋ». ولار سان-سالتاناتتى جاقسى كورگەنىمەن, جەكە ومىرلەرىن قۇپييا ساقتايدى. پاۋلانىڭ وزى: «بىز تەك اقشا تۋرالى ەمەس, بولاشاق ۇرپاققا قالاتىن مۇرا تۋرالى ويلايمىز», - دەپ جيى ايتادى. پاۋلا اموريم تەك مۇناي مەن تىعىن ەمەس, «luxury» (سالتاناتتى ومىر سالتى) يندۋستريياسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. پاۋلا مەن ايگىلى اياق كيىم ديزاينەرى كريستيان لۋبۋتەن - ەسكى دوستار. ولاردىڭ سەرىكتەستىگى جاي عانا بيزنەس ەمەس, ۇلكەن ەستەتيكالىق جوباعا اينالدى: 2023 جىلى ولار پورتۋگالييانىڭ مەليدەس اۋىلىندا ەكسكليۋزيۆتى بۋتيك-وتەلь اشتى. بۇل جەر لۋبۋتەننىڭ سۇيىكتى مەكەنى. قوناقۇيدىڭ ديزاينى وتە ەرەكشە, ار بولمەسى ونەر تۋىندىسى سيياقتى. JNcQUOI (جەنەكۋا) - پاۋلا اموريمنىڭ ليسسابونداعى ەڭ تانىمال جوباسى. بۇل -مەيرامحانا, سان بۋتيگى جانە دەمالىس ورنى بىرىكتىرىلگەن كونتسەپتۋالدى كەڭىستىك. بۇگىندە بۇل جەر ەۋروپاداعى ەڭ «ترەندتەگى» ورىنداردىڭ بىرى سانالىپ, ەلگە باي تۋريستەردى تارتۋعا كومەكتەسۋدە.

 

    مارييا فەرناندا اموريم مەن ونىڭ قىزدارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تىرەگى دەۋگە بولادى. ولاردىڭ حولدينگى مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا (ەمەن اعاشتارىن وسىرۋ) جانە جوعارى تەحنولوگييالىق وندىرىستە. ەكولوگييالىق يميدج. Corticeira Amorim ارقىلى پورتۋگالييا الەمگە «جاسىل» وندىرىستىڭ ورتالىعى رەتىندە تانىلدى. ولار پلاستيكتى تىعىنمەن (پروبكامەن) الماستىرۋدىڭ جاڭا جولدارىن ۇسىنۋدا (مىسالى, ەدەندەر, قابىرعالار, تىپتى كيىمدەر). ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىك. Galp كومپانيياسى ارقىلى ولار پورتۋگالييانى جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كوزدەرىنە (كۇن جانە جەل) كوشىرۋگە ميللياردتاعان ەۋرو ينۆەستيتسييا سالىپ جاتقان نەگىزگى كۇش. كوپتەگەن باي اۋلەتتەر ۇشىنشى ۇرپاققا كەلگەندە داۋلەتىن شاشىپ الادى. بىراق اموريمدەر بۇعان جول بەرمەدى. ولاردىڭ اكتيۆتەرى Américo Amorim Group حولدينگىنە جيناقتالعان. اناسى مارييا فەرناندا وتباسىنىڭ بىرلىگىن ساقتاۋشى رولىن اتقارسا, قىزدارى بيزنەستى زاماناۋي باعىتتارعا (IT, ەكولوگييا, سان) بۇرۋمەن اينالىسادى. بۇل وتباسىنىڭ جەتىستىگى - داستۇردى (تىعىن وندىرىسى) ساقتاي وتىرىپ, بولاشاققا (جاسىل ەنەرگييا مەن ليۋكس تۋريزم) ينۆەستيتسييا سالۋىندا.

  اموريمدەردىڭ تىعىنى (پروبكا) تەك شاراپ بوتەلكەلەرىنە عانا ەمەس, عارىش كەمەلەرى ۇشىن دە تاپتىرماس ماتەريال بولىپ شىقتى. ونىڭ سەبەپتەرى: تەرمووقشاۋلاعىش: عارىش كەمەسى اتموسفەرادان وتكەندە ۇيكەلىس سالدارىنان تەمپەراتۋرا 1000°C-تان اسىپ كەتەدى. تىعىن - تابيعي جىلۋ وتكىزبەيتىن ماتەريال. ول جانبايدى, تەك اقىرىن كومىرتەكتەنىپ, ىشكى جاقتى قىزىپ كەتۋدەن ساقتايدى. جەڭىلدىك: عارىشقا اربىر گرامم ماڭىزدى. تىعىننىڭ قۇرامىنداعى جاسۋشالاردىڭ 90%-ى اۋادان تۇرادى, سوندىقتان ول وتە جەڭىل. ۆيبراتسيياعا توزىمدىلىك: زىمىران ۇشقان كەزدەگى قاتتى دىرىل مەن سوققىلاردى تىعىن وزىنە جاقسى سىڭىرەدى. ناقتى قاي جەردە قولدانىلادى? Apollo جانە Space Shuttle: NASA-نىڭ العاشقى ايعا ۇشۋ باعدارلامالارىنان باستاپ, ايگىلى شاتتلداردىڭ وتىن باكتارى مەن قوزعالتقىش بولشەكتەرىن وقشاۋلاۋعا اموريم تىعىندارى پايدالانىلدى.

 

 

  SpaceX جانە SLS: يلون ماسكتىڭ SpaceX زىمىراندارى مەن NASA-نىڭ جاڭا SLS (Space Launch System) زىمىراندارىنىڭ ماڭىزدى بولىكتەرىندە پورتۋگالييادان جەتكىزىلگەن وسى ماتەريال قولدانىلادى. Mars Rover: مارسقا قونعان اپپاراتتاردىڭ قونۋ جۇيەلەرىندە دە وسى تەحنولوگييا بار. اموريمدەر بۇل ماتەريالدى تەك عارىشقا ەمەس, كۇندەلىكتى ومىرگە دە ەنگىزدى: ۆەگان تەرىسى: پاۋلا اموريمنىڭ باستاماسىمەن ولار تىعىننان وتە جۇقا, جۇمساق ماتا (cork fabric) جاساپ شىعاردى. ودان سومكەلەر, اياق كيىمدەر, تىپتى كۋرتكالار تىگىلەدى. بۇل جانۋارلار تەرىسىنە تاپتىرماس ەكولوگييالىق بالاما. ديزاين: ولاردىڭ ماتەريالىنان جاسالعان ەدەندەر مەن قابىرعا پانەلьدەرى الەمدەگى ەڭ قىمبات مەيرامحانالار مەن Apple Store دۇكەندەرىندە كەزدەسەدى. مارييا فەرناندا اموريم مەن ونىڭ قىزدارىنىڭ باستى جەتىستىگى - ولار «ەسكى» بيزنەستى (اعاش قابىعىن) «بولاشاقتىڭ» بيزنەسىنە (عارىش پەن ەكولوگييا) اينالدىرا بىلدى. ولار تەك مۇرانى ساقتاپ قانا قويماي, ونى زامان تالابىنا ساي جاڭارتتى. ليسسابون – وتكەن مەن بۇگىن توعىسقان قالا. ورتا عاسىردا دوننا گراسييا وز كەمەلەرىمەن مۇحيتتى باعىندىرسا, بۇگىندە مارييا اموريم ەلدىڭ تابيعي بايلىعىن الەمدىك برەندكە اينالدىرىپ وتىر. بۇل قالا ارقاشان مىقتى, ىسكەر جانە اقىلدى ايەلدەردىڭ مەكەنى بولعان. مارييا فەرناندا اموريمنىڭ تاريحى - بۇل تەك اقشانىڭ تاريحى ەمەس, بۇل پورتۋگالييانىڭ تابيعي بايلىعىن (تىعىن اعاشىن) الەمدىك دەڭگەيدەگى برەندكە اينالدىرعان ۇلى ەڭبەكتىڭ تاريحى. ليسسابوننىڭ ەڭ باي ايەلى بولۋ - تەك مۇراگەر بولۋ ەمەس, سول مۇرانى زامانعا ساي دامىتا بىلۋ دەگەندى بىلدىرەدى.

   تۇرلى-تۇستى باعىتتار: اۆتوبۋسپەن ساياحات

 

   قازىرگى ليسسابون - الەمدىك تۋريزم ورتالىعى. تۇرلى-تۇستى اۆتوبۋستاردى جۇرگىزەتىن گيدتەردەن باستاپ, شاعىن كادەسىي دۇكەندەرىنە دەيىن بارى قالا قوناقتارىنا قىزمەت ەتەدى. ليسسابوندى تانۋدىڭ ەڭ ىڭعايلى جولى - Hop-on Hop-off اۆتوبۋستارى. قالانىڭ رەلьەفى تاۋلى-قىراتتى بولعاندىقتان, بۇل كولىكتەر ناعىز قۇتقارۋشى بولدى. بۇل كولىك جۇيەسى بىزدى ليسسابوننىڭ بارلىق قۇپييا نۇكتەلەرىنە جەتكىزدى. قىزىل, كوك, جاسىل جەلىلەر - ار باعىت قالانىڭ بىر قىرىن اشادى. بىردە تاريحي ورتالىقتا جۇرسەڭىز, كەلەسى ساتتە زاماناۋي اۋداندار مەن جاعالاۋعا جول تارتاسىز. مەترو مەن جاياۋ سەرۋەن - ليسسابون مەتروسى وزىنىڭ تازالىعىمەن جانە ديزاينىمەن ەرەكشەلەنسە, الьفامانىڭ تار كوشەلەرىمەن جاياۋ جۇرۋ - قالانىڭ تىنىسىن سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قالانىڭ جولدارى «كالسادا» (calcada) دەپ اتالاتىن تايعاق تاستارمەن قالانعان. ترامۆايدان بولەك, قالادا وتە ادەمى ەسكى فۋنيكۋلەرلەر مەن سان-جۋشتا ليفتى بار.

 

   قالانىڭ سيمۆولدارى

 

   №28 ترامۆاي: بۇل جاي عانا كولىك ەمەس, قالانىڭ ۆيزيت كارتوچكاسى. سارى تۇستى ەسكى ترامۆاي قالانىڭ ەڭ تىك جانە تار كوشەلەرىمەن جۇرىپ وتەدى. ازۋلەجۋ (Azulejo): عيماراتتاردىڭ قابىرعاسىنا جاپسىرىلعان تۇرلى-تۇستى قىش پليتكالار. ولار قالانى ەرەكشە جارقىراتىپ كورسەتەدى. ميرادورۋ (Miradouros): قالا توبەلەردە ورنالاسقاندىقتان, مۇندا كوپتەگەن قاراۋ الاڭدارى بار. ول جەردەن قىزىل شاتىرلى ۇيلەر مەن تەجۋ وزەنىنە كەرەمەت كورىنىس اشىلادى.

 

  سپورتتىق ليسسابون: رونالدۋدىڭ ىزىمەن جانە مۇحيت ايدىنىندا

 

  ليسسابونداعى سپورت اتموسفەراسى – بۇل بولەك بىر الەم. مۇندا سپورت تەك دەنساۋلىق ەمەس, بۇل - ومىر سالتى, قۇشتارلىق جانە ۇلتتىق ماقتانىش. ليسسابون - سپورتقا عاشىق قالا. مۇنداعى سپورتتىق ينفراقۇرىلىم كاسىبي اتلەتتەر ۇشىن دە, قاراپايىم ساياحاتشىلار ۇشىن دە مىنسىز جاسالعان. فۋتبول - باستى دىن. ليسسابون - الەمدىك فۋتبولدىڭ ناعىز مەككەسى. قالادا ەكى الىپ كلۋب بار: «بەنفيكا» مەن «سپورتينگ». الەمدىك جۇلدىز كريشتيانۋ رونالدۋ وزىنىڭ كاسىبي جولىن دال وسى ليسسابوننىڭ «سپورتينگ» كلۋبىندا باستاعان. تۇرعىندار ونىمەن ماقتانادى, ال قالانىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە فۋتبول مەكتەپتەرى مەن ستاديونداردى كورۋگە بولادى. «ەشتاديۋ دا لۋش» جانە «جوزە الۆالادە» ستاديوندارى - زاماناۋي ساۋلەت ونەرىنىڭ جاۋھارلارى. ولار تەك ويىن الاڭى ەمەس, ىشىندە مۇراجايلارى, فيتنەس ورتالىقتارى بار ۇلكەن سپورتتىق كەشەندەر. سپورتشىلارعا ارنالعان جاعداي. اشىق اسپان استىنداعى سپورت زالى. ليسسابوننىڭ كليماتى جىل بويى دالادا سپورتپەن شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇگىرۋ جانە ۆەلوسيپەد جولدارى جابدىقتالعان. تەجۋ وزەنىنىڭ بويىمەن بەلەننەن باستاپ ەكسپو-98 اۋدانىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان ونداعان شاقىرىمدىق جاعالاۋ جولدارى بار. وندا تاڭعى ساعات 6-دان باستاپ جۇگىرىپ جۇرگەن جۇزدەگەن ادامدى كورەسىز.

 

   اشىق اسپان استىنداعى ترەناجەرلار - قالالىق پاركتەر مەن جاعاجايلاردا زاماناۋي جاتتىعۋ قۇرىلعىلارى تەگىن ورناتىلعان. تۇرعىندار ۇشىن سپورت - قولجەتىمدى يگىلىك. سونىمەن قاتار, ليسسابون مۇحيت - سۋ سپورتىنىڭ وتانى. كاشكايش پەن وعان جاقىن جاعالاۋلار - سۋ سپورتى شەبەرلەرىنىڭ سۇيىكتى ورنى. سەرفينگ جاقسى دامىعان. پورتۋگالييا الەمدەگى ەڭ ۇلكەن تولقىنداردىڭ وتانى (نازارە جاقىن ماڭدا), بىراق ليسسابون جاعالاۋىندا جاڭا باستاۋشىلار مەن كاسىبي سەرفەرلەرگە ارنالعان ونداعان مەكتەپتەر بار. مۇحيت پەن وزەن تۇيىسكەن جەردە جەلكەندى قايىقتار (پارۋس) سپورتى وتە جاقسى دامىعان. پورتۋگالييادا سپورتتىق كلۋبتار (Polisportivos) جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان. بىر كلۋبتىڭ اياسىندا فۋتبول عانا ەمەس, ۆولەيبول, فۋتزال, جەڭىل اتلەتيكا جانە جۇزۋ سەكتسييالارى جۇمىس ىستەيدى. بالالار مەن جاستاردىڭ سپورتقا كەلۋىنە مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن جەڭىلدىكتەر جاسالعان. ليسسابون كوشەلەرىندە جۇرىپ, سىز مىندەتتى تۇردە سپورتپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن قارييانى نەمەسە فۋتبول دوبىن قۋعان بالانى كەزدەستىرەسىز. مۇندا سپورت - جاس تالعامايتىن, ادامداردى بىرىكتىرەتىن ۇلى كۇش. تىپتى مەترو ستانتسييالارىنىڭ ديزاينىندا دا سپورتتىق جەتىستىكتەر كورىنىس تاپقان.

 

   ليسسابون - تاسقا جازىلعان پوەما

 

 ليسسابون - بۇل تەك تاستان قالانعان قالا ەمەس, بۇل - تاسقا جازىلعان پوەما. پورتۋگالدىقتاردىڭ كىتاپقا, ونەر مەن مادەنيەتكە دەگەن كوزقاراسى وتە تەرەڭ, تىپتى قاسيەتتى دەۋگە بولادى. ولار ۇشىن مادەنيەت - كۇندەلىكتى تۇرمىسپەن بىتە قايناسقان قۇبىلىس. بايقاعانىمىز, مۇندا مادەنيەتكە دەگەن كوزقاراس مىناداي تورت دىڭگەكتەن تۇرادى: كىتاپ پەن ادەبيەت: پوەزييانىڭ وتانى. پورتۋگالييا - اقىندار ەلى. ولاردىڭ ادەبيەتكە دەگەن ماحابباتىن ليسسابوننىڭ ار بۇرىشىنان سەزىنەسىز. الەمدەگى ەڭ كونە كىتاپ دۇكەنى -ليسسابونداعى «Livraria Bertrand» (1732 جىلى اشىلعان) الى كۇنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر. تۇرعىندار ۇشىن بۇل جاي عانا دۇكەن ەمەس, تاريحتىڭ التىن دىڭگەگى. ولار كىتاپتى «ولى نىسان» ەمەس, تىرى جاندى دۇنيەدەي قۇرمەتتەيدى. فەرناندو پەسسوا كۋلьتى: بۇل اقىن ليسسابوننىڭ سيمۆولىنا اينالعان. ونىڭ ەسكەرتكىشتەرى مەن دايەكسوزدەرى كەز كەلگەن جەردە كەزدەسەدى. تۇرعىندار وزدەرىنىڭ مۇڭدىلىعىن (ساۋداۋ) وسى اقىننىڭ جىرلارىمەن اقتاپ الادى. وقۋ مادەنيەتى: پاركتەردە, كوفەحانالاردا نەمەسە جاعاجايدا قولىنا كىتاپ ۇستاعان ادامدى كورۋ - قالىپتى جاعداي. ولار تسيفرلىق داۋىردە دە قاعاز كىتاپتىڭ يىسى مەن سالماعىن جوعارى باعالايدى. ونەر مەن ساۋلەت: كوشەلەر - اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي. ليسسابوندا ونەر مۋزەيلەردىڭ ىشىندە عانا ەمەس, سىرتىندا دا ومىر سۇرەدى. ازۋلەجۋ (Azulejos): بۇل - پورتۋگالدىقتاردىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسىنىڭ باستى بەلگىسى. كەراميكالىق پليتكالار تەك ۇيدى قورعاۋ ۇشىن ەمەس, ونىڭ جانىن كورسەتۋ ۇشىن قاپتالادى. ار پليتكا - بۇل كىشىگىرىم كارتينا. گراففيتي جانە Street Art: ليسسابون - زاماناۋي كوشە ونەرىنىڭ ەۋروپاداعى استاناسى. مۇندا كوشەدەگى سۋرەتتەرگە بۇزاقىلىق رەتىندە ەمەس, قالانىڭ جاڭا زامانعى كەلبەتى رەتىندە قارايدى.

 

    تاريحي عيماراتتار مەن زاماناۋي مۋرالدار بىر-بىرىمەن كەرەمەت ۇيلەسىم تاپقان. قولونەر: تىعىن اعاشىنان (پروبكا) جاسالعان بۇيىمدار, كەراميكا, كەستەلەنگەن ماتالار - مۇنىڭ بارى قول ەڭبەگىنە دەگەن ۇلكەن قۇرمەتتى بىلدىرەدى. مادەنيەتتىڭ جۇرەگى: فادۋ (Fado). پورتۋگال مادەنيەتىن فادۋ اۋەنىنسىز تۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل - ۇلتتىق مۋزىكا عانا ەمەس, بۇل - حالىقتىڭ پسيحولوگيياسى. ساۋداۋ (Saudade): بۇل سوزدىڭ اۋدارماسى جوق, بىراق ول «ساعىنىش», «مۇڭ», «ماحاببات» دەگەندى بىلدىرەدى. ليسسابوندىقتار وسى مۇڭدى اۋەن ارقىلى تازارادى. كەشكىسىن الьفاما اۋدانىنىڭ مەيرامحانالارىندا گيتارا ۇنىمەن ورىندالاتىن فادۋ - مادەنيەتتىڭ ەڭ بيىك شىڭى. داستۇرگە بەرىكتىك: جاستار دا, قارتتار دا بۇل مۋزىكانى تەڭدەي جاقسى كورەدى. مادەنيەت ۇرپاقتان-ۇرپاققا وسى اۋەن ارقىلى بەرىلەدى. مادەنيەتتەر توعىسى: تولەرانتتىلىق. ليسسابوننىڭ مادەنيەتكە كوزقاراسى - بۇل اشىقتىق. اراب داۋىرىنەن قالعان مۇرانى (سوزدەر, تاماق, ساۋلەت) ولار جوققا شىعارمايدى, كەرىسىنشە, ماقتان تۇتادى. مۇندا يسلام, حريستيان جانە زاماناۋي ەۋروپالىق قۇندىلىقتار بىر-بىرىنە كەدەرگى كەلتىرمەيدى. ولاردىڭ مادەنيەتى - وزارا سىيلاستىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ ۇلگىسى. ليسسابوندا وتكەن 7 كۇن بىزگە بۇل قالانىڭ تەك تاستان ەمەس, سوزدەن, اۋەننەن جانە بوياۋدان قۇرالعانىن كورسەتتى. مۇندا كىتاپ - ەڭ قىمبات سىيلىق, ونەر - كۇندەلىكتى ومىر, ال مادەنيەت - ادامداردى بىرىكتىرەتىن ۇلى كۇش. ليسسابوندىقتار ۇشىن وتكەن تاريحتى قاستەرلەۋ - بولاشاققا دەگەن ەڭ دۇرىس كوزقاراس.

 

   تىل ۇيىرەتىن پورتۋگالييا

 

   پورتۋگالييا اسحاناسى - بۇل قاراپايىمدىلىق پەن ساپانىڭ ۇيلەسىمى, تەڭىز ونىمدەرى مەن تاتتىلەردىڭ انسامبلى. مۇندا تاعامنىڭ بالعىندىعى بارىنەن بيىك تۇرادى. باكالياۋ (Bacalhau) - پورتۋگالدىقتار «كەپتىرىلگەن تۇزدى نالىم بالىعىنان (ترەسكا) 365 تۇرلى تاعام دايىنداۋعا بولادى» دەيدى. بۇل - ۇلتتىق ماقتانىش. بىز جاعالاۋدا جۇرىپ, گريلьدە پىسكەن ساردينا بالىعى مەن اسشايانداردىڭ دامىن تاتتىق. مۇحيتتىڭ يىسى تىكەلەي تارەلكەڭىزگە كەلگەندەي اسەر قالدىرادى. Pasteis de Belém - بۇل جاي عانا تاتتى ەمەس, بۇل - اڭىز. 1837 جىلدان بەرى قۇپييا رەتسەپتپەن دايىندالاتىن قىتىرلاق قامىر مەن نازىك كرەمدى دەسەرت. ونى مىندەتتى تۇردە ۇستىنە دارشىن (كوريتسا) سەۋىپ, ىستىق كوفەمەن ىشۋ كەرەك. بىز اتاقتى Pasteis de Belem تاتتىسىن جانە جاڭا اۋلانعان بالىقتان جاسالعان تاعامداردى تاتىپ كوردىك. ار دامنىڭ وز تاريحى بار سيياقتى.

 

   بيىكتەن قاراعانداعى سۇلۋلىق

ليسسابوندا "Miradouros" دەپ اتالاتىن شولۋ الاڭدارى وتە كوپ. جوعارىدان قاراعاندا قالا قىزىل شاتىرلى ۇيلەر مەن كوك مۇحيتتىڭ تۇيىسكەن جەرىندەگى ۇلكەن موزايكاعا ۇقسايدى. كۇن باتار شاقتا شولۋ الاڭىنان قالاعا قاراۋ - ساياحاتتىڭ ەڭ ادەمى نۇكتەسى بولدى. ال ساۋدا ورتالىقتارىنداعى (Vasco da Gama نەمەسە Colombo) قاربالاس قالانىڭ زاماناۋي ىرعاعىن كورسەتتى.

 

  ليسسابوننىڭ قۇپييالارى: اڭىز بەن شىندىق اراسىندا

 

  جەتى كۇن ىشىندە بىز تەك قالانىڭ بەتىن عانا كورگەن جوقپىز, ونىڭ تەرەڭىندە جاتقان قۇپييالارىنا دا بويلادىق. ليسسابون استىنداعى ريم داۋىرىنىڭ گالەرەيالارى. قالانىڭ قاق ورتاسىندا, «Baixa» اۋدانىنىڭ استىندا ەجەلگى ريم كەزەڭىنەن قالعان كريپتوپورتيكتەر (جەر استى جولدارى) بار. بۇل قۇپييا گالەرەيالار جىلىنا تەك بىرنەشە رەت قانا جۇرتشىلىققا اشىلادى. ولاردىڭ نە ۇشىن سالىنعانى الى دە جۇمباق: كەيبىرەۋلەر ونى قويما دەسە, ەندى بىرەۋلەر قالانى ىلعالدان قورعايتىن ينجەنەرلىك جۇيە دەيدى. ماسونداردىڭ ىزى: كينتا دا رەگالەيرا (Sintra). ليسسابوننان بىر ادىم جەردەگى سينترا قالاسىندا ورنالاسقان بۇل مەكەن - جۇمباقتاردىڭ ورداسى. ونداعى «باستاۋ قۇدىعى» (Poço Iniciático) - توڭكەرىلگەن مۇناراعا ۇقسايتىن 27 مەترلىك تەرەڭدىك. اڭىز: بۇل جەردە قۇپييا ۇيىمدار (ماسوندار) قابىلداۋ راسىمدەرىن وتكىزگەن دەسەدى. قۇدىقتان تومەن تۇسۋ - ادامنىڭ وز ناپسىسىن جەڭىپ, «قاراڭعىلىقتان جارىققا» شىعۋىن بىلدىرەتىن توعىز دەڭگەيدەن (دانتەنىڭ «قۇدايدىڭ كومەديياسىنداعى» توزاق شەڭبەرلەرى سيياقتى) تۇرادى. ليسسابوننىڭ «قارعىس اتقان» كەمەسى. تەجۋ وزەنىنىڭ بويىندا كەيدە تۇماندى كۇندەرى ەلەس كەمە كورىنەدى دەگەن اڭىز بار. بۇل - ليسسابوننان ۇندىستانعا جول تارتقان, بىراق التىنعا تولى جۇگىمەن بىرگە جوعالىپ كەتكەن «سان-جۋان» كەمەسى. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, مۇحيت داۋىلى الدىندا كەمەنىڭ سۇلباسى قالا جاعالاۋىنان كورىنىپ قالادى ەكەن. ازۋلەجۋ پليتكالارىنداعى جاسىرىن كود. كەيبىر تاريحشىلار ەسكى ۇيلەردىڭ قابىرعاسىنداعى ازۋلەجۋ پليتكالارىندا پورتۋگالدىق تەڭىزشىلەردىڭ قۇپييا كارتالارى مەن جاڭا جەرلەرگە باعىت بەرەتىن سيمۆولدار جاسىرىلعان دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ورنەكتەر ينكۆيزيتسييا كەزىندە ماڭىزدى اقپاراتتى ساقتاپ قالۋدىڭ ەرەكشە تاسىلى بولعان. ليسسابون - بۇل اشىق كىتاپ سيياقتى, بىراق ونىڭ كەيبىر پاراقتارى قۇپييا كودپەن جازىلعان. بىز وتكىزگەن 7 كۇن وسى ۇلى كىتاپتىڭ العاشقى تاراۋلارىن عانا وقۋعا مۇمكىندىك بەردى. مۇنداعى اربىر تاس, اربىر جەر استى جولى مەن مۇحيت تولقىنى وزىنىڭ جاۋابى تابىلماعان جۇمباعىن ساقتاپ تۇر. ليسسابونعا كەلۋ - سول جۇمباقتىڭ بىر بولشەگىنە اينالۋ دەگەن سوز.

 

   ليسسابونعا اتتاناتىن ساياحاتشىلارعا كەڭەس

 

   ەڭ ىڭعايلى اياق كيىمىڭىزدى كيىڭىز. ليسسابون - «جەتى توبەنىڭ قالاسى». كوشەلەرىنىڭ كوبى ايگىلى «كالьسادا» (پورتۋگالدىق تاس توسەمى) تاستارىنان سالىنعان جانە ولار وتە تايعاق بولۋى مۇمكىن. اسىرەسە الьفامانىڭ تار كوشەلەرىمەن كوتەرىلىپ-تۇسكەندە نەمەسە شولۋ الاڭدارىنا (miradouros) جاياۋ بارعاندا, ساپالى كروسسوۆكي سىزدىڭ ەڭ جاقىن دوسىڭىزعا اينالادى. كولىك كارتاسىن (Lisboa Card) الدىن الا الىڭىز بىز سيياقتى تۇرلى-تۇستى اۆتوبۋستارمەن, مەترومەن جانە اتاقتى سارى ترامۆايلارمەن ەركىن جۇرۋ ۇشىن Lisboa Card نەمەسە Viva Viagem كارتاسىن پايدالانىڭىز. بۇل تەك اقشاڭىزدى ۇنەمدەپ قانا قويماي, بەلەن مۇناراسى نەمەسە جەرونيمۋش موناستىرى سيياقتى باستى مۇراجايلارعا كەزەكسىز كىرۋگە (نەمەسە جەڭىلدىك الۋعا) مۇمكىندىك بەرەدى. كاشكايشقا باراتىن پويىزعا دا وسى كارتالار جارايدى. تاماقتانۋ ۋاقىتىن جوسپارلاڭىز. ليسسابون تۇرعىندارى تاماقتانۋ رەجيمىن قاتاڭ ساقتايدى. كوپتەگەن داستۇرلى مەيرامحانالار تۇسكى اسقا (12:30–15:00) جانە كەشكى اسقا (19:30–22:00) عانا اشىلادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا بارىپ, جەرگىلىكتى باكالياۋدىڭ دامىن تاتىپ ۇلگەرىڭىز. ال اتاقتى Pasteis de Belém تاتتىسىن جەۋ ۇشىن كەزەكتە تۇرۋدان قاشساڭىز, ونى تاڭەرتەڭ ەرتە نەمەسە كەشكىسىن بارىپ العان تيىمدى.

 

 تۇيىن: نەگە ليسسابونعا بارۋ كەرەك?

 

   اتموسفەرا - ەسكى مەن جاڭانىڭ ۇيلەسىمى. تابيعات - مۇحيت پەن ماڭگى جاسىل باقتار. قولجەتىمدىلىك - اۆتوبۋس جەلىلەرى مەن ينفراقۇرىلىم وتە ىڭعايلى. ليسسابوننىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى نەدە? بۇل - تاريحتىڭ تەرەڭدىگى مەن مۇحيتتىڭ شەكسىزدىگىنىڭ ۇندەسۋى. ەۋروپانىڭ شەتىندە تۇرىپ, ۆاسكو دا گاما باستاعان ۇلى ساياحاتشىلاردىڭ ىزىمەن جۇرۋ - ادامعا ەرەكشە ەركىندىك سىيلايدى. ليسسابون - بۇل دوننا گراسييا مەن مارييا اموريم سيياقتى مىقتى ايەلدەردىڭ تاريحى, ۆاسكو دا گامانىڭ باتىلدىعى مەن مۇحيتتىڭ شەكسىزدىگى. بىزدىڭ 7 كۇندىك ساياحاتىمىز وسى ۇلىلىقتى سەزىنۋگە, تاريحتىڭ ار پاراعىن پاراقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. تۇرلى-تۇستى اۆتوبۋسپەن باستالعان جولىمىز مۇحيت جاعالاۋىنداعى تىنىشتىقپەن اياقتالدى. ليسسابون - بىر رەت كورگەننەن-اق وزىنە عاشىق ەتىپ, قايتا ورالۋعا ۋادە بەرگىزەتىن قالا. ليسسابون - اركىم وز حيكاياسىن تابا الاتىن قالا. بىزدىڭ ساياحاتىمىز وسىنداي اسەرلەرگە تولى بولدى. ال سىز «جەردىڭ شەتىنە» بارىپ, مۇحيتتىڭ داۋسىن ەستۋدى ارماندايسىز با? ليسسابون - بىر رەت بارىپ, جۇرەگىڭنىڭ بىر بولىگىن قالدىرىپ كەتەتىن قالا. ليسسابونعا جاسالعان ساپار – بۇل تەك دەمالىس ەمەس, بۇل ۋاقىت پەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى ساياحات. ەگەر سىز ەركىندىكتى, مۇحيتتىڭ لەبىن جانە تاريحتىڭ تەرەڭدىگىن سەزىنگىڭىز كەلسە, باعىتىڭىز پورتۋگالييا بولسىن!

 

   جاڭىل اپەتوۆا,

 

   الماتى-ليسسابون-الماتى  

 

 

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Новости 2026-03-11

Air Astana приостанавливает рейсы в Дубай до конца марта
img
Новости 2026-03-11

Air Astana پريوستاناۆليۆاەت رەيسى ۆ دۋباي دو كونتسا مارتا
img
Жаңалықтар 2026-03-11

Air Astana naurızdıñ soñına deyin Dubayğa reysterdi toqtatadı
news-img
overlay bottom
Жаңалықтар 2026-03-11
Air Astana naurızdıñ soñına deyin Dubayğa reysterdi toqtatadı

Последние новости

img
Әлем 2026-03-11

LISSABON – ÖTKEN MEN BÜGİN TOĞISQAN QALA
img
Әлем 2026-03-11

ليسسابون – وتكەن مەن بۇگىن توعىسقان قالا
img
Әлем 2026-03-11

ЛИССАБОН – ӨТКЕН МЕН БҮГІН ТОҒЫСҚАН ҚАЛА

Все новости

news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-11
LISSABON – ÖTKEN MEN BÜGİN TOĞISQAN QALA
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-11
ليسسابون – وتكەن مەن بۇگىن توعىسقان قالا
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-03-11
ЛИССАБОН – ӨТКЕН МЕН БҮГІН ТОҒЫСҚАН ҚАЛА
news-img
overlay bottom
Жаңалықтар 2026-03-11
Air Astana naurızdıñ soñına deyin Dubayğa reysterdi toqtatadı
news-img
overlay bottom
Жаңалықтар 2026-03-11
Air Astana ناۋرىزدىڭ سوڭىنا دەيىن دۋبايعا رەيستەردى توقتاتادى
news-img
overlay bottom
Новости 2026-03-11
Air Astana priostanavlivaet reysı v Dubay do konca marta
news-img
overlay bottom
Новости 2026-03-11
Air Astana پريوستاناۆليۆاەت رەيسى ۆ دۋباي دو كونتسا مارتا
news-img
overlay bottom
Новости 2026-03-11
Air Astana приостанавливает рейсы в Дубай до конца марта
news-img
overlay bottom
Жаңалықтар 2026-03-11
Air Astana наурыздың соңына дейін Дубайға рейстерді тоқтатады
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться