logo
burger menu search Қазақша language menu
Қоғам

Автор: ADMIN

Қоғам 2026-03-26 17:21:00

Біз әлеуметтік желілерде:

РУХАНИЯТ ШЫРАҚШЫСЫ: ЖАМАЛ СҰЛТАНБЕКОВАНЫҢ ҒИБРАТТЫ ҒҰМЫРЫ МЕН «ШАЛҚАР» ШЕЖІРЕСІ

news single

    Биыл 20 наурызда қазақ баспасөзінің ардагері, «Шалқар» газетінің алтын діңгегі болған Жамал Қасенқызы Сұлтанбекова 87 жасқа толады. Бұл - бір ғана адамның мерейтойы емес, тұтас бір дәуірдің, қазақ руханияты мен баспасөзінің тарихымен тамырлас ұлы белес. 1976 жыл. Қазақ КСР-інің идеологиялық майданында ерекше оқиға орын алды, шетелдегі қазақ диаспорасына арналған «Біздің Отан» газеті жарық көрді. Басылымның басында көрнекті тұлға, Мұса Дінішев (Әлібек Дінішевтің әкесі) тұрды. Бұл басылымның алдында мемлекеттік маңызды миссия болды - шетелдегі миллиондаған қазақ диаспорасына атамекеннің тынысын жеткізу болды. Алғаш төте жазумен төрт бет болып шығып, қанатымен су сепкен қарлығаштай әлемнің 28 еліне тараған басылым, шетелдегі қандастар мен атамекен арасындағы рухани алтын көпірге айналды. Тарих парақтарын ақтарсақ, әр басылымның артында оның «алтын діңгегі» болып табылатын тұлғалар тұрады. Қазақ баспасөзінің қара шаңырағы «Шалқар» (бұрынғы «Біздің Отан») газетіндегі сондай жанның бірі - Жамал Сұлтанбекова болды.

 

 

     «ТІРІ КОМПЬЮТЕР»: ТӨТЕ ЖАЗУДЫҢ МАЙТАЛМАНЫ

   Мұса Дінішевтей сұңғыла редактор газеттің жауапты жұмысына Жамал Сұлтанбекованы шақырды. Сол кезде Жамал Қасенқызының иығына аса ауыр да абыройлы міндет жүктелді. Газет төте жазумен шығатындықтан, әрбір мақала кириллицадан араб графикасына сауатты көшірілуі тиіс еді. Ол заманда қазіргідей компьютерлік бағдарламалар түгілі, араб әрпін теретін машинканың өзі таптырмайтын. Осылайша, аса жауапты, күрделі техникалық әрі шығармашылық жұмыстың бел ортасында Жамал Сұлтанбекова жүрді. Ол газеттің алғашқы санынан бастап барлық материалдарды қолмен көшірді. Бұл жай ғана жазу емес, бұл - нағыз заманауи компьютер атқаратын жұмыстың жүректен өткен нұсқасы еді. Ол кириллше мәтінді төте жазуға лайықтап, әрбір әріптің қазақша дыбысталуын мұқият қадағалаған алғашқы мамандардың бірі болды. Қазақ әрпінің киесін ұққан Жамал Сұлтанбекованың еңбегі тек мәтін теру немесе көшіру емес еді. Бұл - қазақ тілінің тазалығын сақтау, кирилл әліпбиіндегі қазақша мәтіндерді сауатты, жүйелі әрі көркем етіп оқырманға ұсыну өнері. «Газеттің әр саны - тарих. Онда қате жіберуге құқығымыз жоқ еді», - деп еске алады ол күндерді кейіпкеріміз. «Шалқар» газетіндегі жылдар - қазақ руханиятының өрлеу кезеңімен тұспа-тұс келді. Жамал Қасенқызы сол кездегі зиялы қауым өкілдерімен, қаламгерлермен иық тіресе қызмет етіп, басылымның беделін арттыруға зор үлес қосты. Ол кісінің қолынан өткен әрбір нөмір шетелдегі қандастардың Отанға деген сағынышын басты. Жамал Сұлтанбекованың қаламынан өткен әрбір сөз, әрбір сөйлем шетелдегі қазақтар үшін атамекеннің ыстық сәлеміндей естілетін. 28 елге тарайтын басылымның сауаттылығы мен көркемдігі Жамал Қасенқызының қаламының ұшында болды. Ол - қазақ баспасөзіндегі халықаралық деңгейдегі материалдарды қолмен өңдеп, баспаға дайындаған санаулы мамандардың бірі ретінде тарихқа енді.

 

     ЖАҚСЫ ЕРКЕКТІҢ АРТЫНДА ҰЛЫ ӘЙЕЛ ТҰРАДЫ

   Жамал Қасенқызының өмір жолы - ұлтжандылықтың үлгісі. Оның әкесі сонау алмағайып заманда Қытай асып, кейін атамекенге ұрпағын аман-есен алып келіп, үш айдан соң қайтыс болған. Аңсаған атамекенінен топырақ бұйырған. Әке тағылымы Жамал апаны еңбекқорлыққа баулыды. Тағдыр оны қазақ әдебиеті мен киносының біртуар тұлғасы, белгілі фантаст- жазушы, сценарист Талап Сұлтанбековпен табыстырды. Бұл шаңырақ - қазақ зиялыларының нағыз ортасы еді... Екі тағдырлы жас махаббатпен отау құрып, өмірге төрт перзент әкелді. Арғы беттен келген жас Жамалға Талап Сұлтанбекұлы жары ғана емес, әкесіндей қамқоршысы, сүйеніші болды. Алматы қаласы ол кезде орыс тілді орта болды. Жаңа ортада жатырқамасын, қарайып қалмасын деп, үш балалы болса да Жамалды Шет тілдер институтына оқуға түсіреді. Алғыр қыз институтты үздік бітіріп, «орыс тілін білмейді» деп төбесінен қарап жүргендерге, орыс тілін ғана емес – орыс, қытай, ағылшын тілдерін білетін маман ретінде өз орнын көрсетеді...

Жамал Қасенқызының өмірі - еңбек пен мейірімнің, кәсібилік пен отбасылық адалдықтың шынайы симфониясы. Еліміздің Тұңғыш Президенті Н.Назарбаевтың алғашқы ұстаздарының бірі болған Талап Сұлтанбековтей азаматтың отын жағып, әулеттің ұйытқысы болуы - оның парасатының белгісі. Талап ағамыз тек әдебиетте емес, ұлттық спорт - тоғызқұмалақ ойынын жаңғыртуға, оның ережелерін жүйелеп, кітап етіп шығаруға өлшеусіз еңбек сіңірді. Әрбір ірі тұлғаның артында оның рухын қолдап, шабытына қанат бітіретін аяулы жары тұрады. Жамал Қасенқызы жарының шығармашылықпен алаңсыз айналысуына, ұлттық мұраны түгендеуіне жағдай жасады. Ол үйінің берекесін ғана емес, Талап Сұлтанбековтей азаматтың көңілін де таба білген парасатты жар болды. «Жақсы еркектің артында ұлы әйел тұрады» деген тәмсіл Жамал Сұлтанбековаға арнап айтылғандай. 

    ЕНЕ СЫЙЛАҒАН ЕРЕКШЕ КЕЛІН

   Жамал Сұлтанбекова тек кәсіби маман ғана емес, нағыз қазақы тәрбиенің символы болды. Бұл шаңырақтың тағы бір асыл діңгегі - белгілі ақын Дәмеш Берсүгірова еді. Сөз өнерінің дүлділі, Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі, бірнеше жыр кітаптарының авторы Дәмеш анамыз келіні Жамалдың бойындағы иба мен еңбекқорлықты тани білді. Жамал Қасенқызының келіндік қызметі мен адамгершілік биігі оның енесіне деген құрметінен айқын көрінді. Өмірінің соңында Дәмеш ана төсек тартып жатып қалғанда, Жамал Қасенқызы келіндік парызын ерекше адалдықпен атқарды. Күндіз 28 елге тарайтын халықаралық газеттің жұмысын дөңгелетсе, кешке сырқат енесінің бабын тауып, күтімін жасады.

 Ол енесінің ақ батасын алып, әулеттің берекесін сақтап қала білді. Ол ешқашан шаршадым демей, екі майданда да (жұмыс пен үй) жеңімпаз бола білді. «Жұмыс пен үй арасындағы алтын көпірді бұзбай, екеуіне де үлгеру - нағыз ерлік еді. Ол кісі енесінің алдындағы парызын адалдықпен атқарып, әулеттің берекесін сақтап қалды», – дейді көзін көрген замандастары. Осы кездерде еңбек ұжымының, бас редактор Мұса Дінішевтің қолдауы мен қамқорлығы ерекше болды. Жұмысына жауапкершілікпен қарайтын Жамал Қасенқызына «Үйіңе қайт, енеңе қара, жұмысты үйде отырып істей бер. Жазғандарыңды адам жіберіп алдырамын», - деп екі майданда жүгіріп жүрген қызметкеріне қолдау көрсететін. Ол енесінің ақ батасын алып, әулеттің ұйытқысына айналды. Бұл - бүгінгі жас келіндер үшін нағыз ғибратты мектеп.

   ПЕРЗЕНТ ПАРЫЗЫ: АНА ҮМІТІН АҚТАҒАН АЛДИЯР

   Жамал Қасенқызының тағдырында ерекше бір шуақты кезең бар. Жамал апаның «Шалқардағы» алғашқы жылдары тек қауырт жұмыспен ғана емес, әулеттің үлкен қуанышымен де есте қалды. Редакцияға келгеннен кейін екі жыл өткенде, Жамал Қасенқызы Алдиярына жүкті болады. Көп жылдан кейінгі бұл қуаныш аялы күтімді талап етіп, дәрігерлер апаны ауруханаға (сохранениеге) жатқызады. Жұмыстан бір сәт қалмайтын жауапты маманның көрінбегеніне алаңдаған бас редактор Мұса Дінішев қызметкерлерінен мән-жайды сұрап біледі де, бірден Талап Сұлтанбековке телефон соғады. Мұсекеңнің «Естіп жатырмыз, бұл қалай?» деген сұрағына, әзілдің майын тамызатын Талап Сұлтанбекұлы: «Мұсеке, соны өзіңізден сұрайын деп едім. Бұл қалай болғаны? Сіздерге жұмысқа шықты да, 40-қа келгенде көтеріп қалды ғой!» – деп жауап беріпті. Бұл әзіл әлі күнге дейін сол ортада аңыз болып айтылады. Апайдың жасы қырыққа келгенде, өмірге кенже ұлы Алдияр келді. Көп жылғы үзілістен кейін келген бұл сәбиді ана жүрегі ерекше мейіріммен қарсы алды. «Бұл балам мен қартайғанда сүйенішім болады» деп ерекше үміт артатын... Ана тілегі қабыл болып, бүгінде Алдияр Жамал апаның нағыз тірегіне, қамқоршысына айналды. «Анасына дүниенің төрт бұрышын көрсетсе де, перзенттік парызын өтей алмайтынын» ұққан ұлы бүгінде анасын әлем аралатып, жағдайын жасап, әрбір күнін мерекеге айналдырып отыр. Апайдың 87 жастағы сергек көңілі мен ұзақ ғұмыр кешуіне осы кенже ұлының шынайы қамқорлығы мен шексіз махаббаты үлкен әсер етіп жүргені сөзсіз. Алдиярдың анасына деген перзенттік махаббаты - Жамал Қасенқызының өмір бойы жасаған жақсылығы мен төккен мейірімінің қайтарымы іспеттес. «Анасы бар адамдар ешқашан қартаймайды» демекші, Алдиярдың анасына деген осындай құрметі - бүгінгі ұрпаққа үлкен үлгі.

   «ЖАМАЛДЫҢ МӘЗІРІ» ЖӘНЕ РЕДАКЦИЯДАҒЫ БЕРЕКЕ

   Жамал Қасенқызының редакциядағы бөлмесі тек жұмыс орны емес, жас мамандар үшін нағыз «ақыл-кеңес ордасы» болды. «Шалқар» газетінің редакциясына жұмысқа келген әрбір жас қыз үшін Жамал Қасенқызы «екінші ана» іспеттес еді. Ауылдан келіп, қаланың қауырт тіршілігіне енді араласқан жастар. Ол тек мамандыққа баулып қана қоймай, өмірдің мәнін, отбасылық берекенің сырын ұқтырды. Қыздарға тек төте жазуды емес, «сегіз қырлы, бір сырлы» болуды, ас әзірлеуді, үй ұстауды, қонақ күтуді үйрететін өмір мектебінің де бір ұстазы Жамал апай еді. Апай тек қағаздың ғана емес, асүйдің де хас шебері болатын. Оның жұмысқа ала келетін түскі астарының дәмі бүкіл редакцияның «тілін үйіретін». Таңертең ерте тұрып, отбасының асын дайындап, жұмысқа келетін, кешкісін шаршамай үй шаруасына кірісетін апайдың еңбекқорлығы жастарға үлкен мотивация болды. Редакциядағы жас қыздарды үйіне жиі шақырып, дәмді торттары мен ерекше тағамдарымен сыйлайтын. Ол кісінің үйіне барғанда, апайдан бұрын Талап ағаның балаша қуанып, қонақтарды қарсы алуы - сол шаңырақтың кеңдігі мен мейірбандығының белгісі. «Ол кісі бізді үйіне жиі шақырып, қонақ ететін.

 

Тек жұмысты емес, өмір сүруді, отбасының берекесін сақтауды үйрететін», – деп еске алады шәкірттері. Жамал Қасенқызының қасында жүрген жастар нағыз қазақ келіні мен зиялы ханымның бейнесін көріп өсті. Қазақ халқында «Ана - үйдің алтын діңгегі» деген сөз бар. Осы сөзді естігенде көз алдымызға ақ жаулықты, жүзінен шуақ шашыраған, әрбір сөзі сабыр мен парасатқа толы Жамал Сұлтанбекова елестейді. Жамал апайдың басты қасиеті - оның ерекше биязы мінезі. Ол кісі ешқашан дауыс көтеріп, артық сөйлемейтін, бірақ оның жылы жымиысы мен салмақты көзқарасы кез келген дауды басып, айналасына тыныштық сыйлайтын. Бұл - тектіліктен, өмірдің талай сынынан өткен кемеңгерліктен туған қасиет. Ол нағыз қазақ әйеліне тән ұстамдылықтың үлгісі болды. Редакциядағы қауырт жұмыс пен үйдегі ауыр науқас ененің күтімі, төрт баланың тәрбиесі мен Талаптай азаматтың көңілін табу - мұның бәрі үлкен төзімділікті талап ететін. Жамал апа осының бәрін шаршамай, шағынбай, үлкен мейіріммен атқарды. Оның бойындағы бұл сабырлылық - қазақ аналарының бойындағы ең асыл қасиет. Бүгінде сол биязы мінез бен кең пейіл ұрпағына, немерелеріне бағытталған. 

Әрбір немересінің тілеуін тілеп, олардың жетістігіне сүйініп отырған Жамал Қасенқызы - әулеттің ақылшысы. Ұрпағының бүгінгі қамқорлығы - кезінде апайдың жұмыс пен үйді қатар алып, бәріне үлгерген төзімділігі мен махаббатына қайтарылған перзенттік алғыс. Жамал Сұлтанбекова - қазақ баспасөзінің тарихында араб графикасы мен кириллица арасына алтын көпір салған, ұлы тұлғалардың шаңырағын тіктеген, ұрпағының мақтанышына айналған асыл тұлға. 20 наурыз – Әз-Наурыз мейрамының қарсаңында Жамал Қасенқызының 87 жасымен құттықтай отырып, оның қазақ руханиятына қосқан үлесін мақтан тұтамыз. Жамал Қасенқызының мерейтойы - тек бір отбасының емес, қазақ баспасөзіне жанашыр қауымның мерекесі. Себебі, «Шалқардың» әр санында кейіпкеріміздің қолтаңбасы, көз майын тауысқан еңбегі мен ыстық ықыласы бар. Құрметті Жамал Қасенқызы! Мерейтойыңыз құтты болсын! Сіздің қолыңызбен жазылған әрбір әріп, сіңірген әрбір еңбегіңіз ел есінде. Сіздің «Шалқар» газетінің алғашқы санынан басталған еңбек жолыңыз - бүгінгі жас буын үшін нағыз мектеп, қазақ руханиятының мәңгілік қазынасы! Төте жазу мен кириллицаның арасындағы тілдік нәзіктікті сақтаудағы кәсібилігіңіз үшін, қиын тағдырлы әулеттің отын жағып, ене сыйлаудың биік үлгісі бола білген сабырлылығыңыз үшін, шетелдегі қандастардың сағынышын басуға қосқан үнсіз үлесіңіз үшін мың алғыс! Сіздің салып кеткен соқпағыңыз – кейінгі ұрпақ үшін даңғыл жол! 

 

   «ШАЛҚАРДЫҢ» ШОЛПАН ЖҰЛДЫЗЫ

   (Жамал апайға арнау)

 Ақ жаулықты асылдың сынығы едің,

 Әулеттің де, елдің де жылуы едің.

 Сексен жеті белеске шыққан шақта,

Ақтарылсын ақ тілек, жыр-өлеңім.

Отбасың мен әкең берген тәлім-бағың,

Бойыңа жиған тектік асыл нәрің.

 «Шалқардың» шежіресін қолмен жазып,

 Төте жазу - тарихтың аштың бағын.

«Шалқардың» сенім артқан серігі едің,

Баспасөздің нәр берген көрігі едің.

Жиырма сегіз ел күткен хаттарды өзің,

Жалықпай, жан сезіммен жазып едің.

 Талаптай тау тұлғаның жары болдың,

 Шабытына шаттық пен дәрі болдың.

Тоғызқұмалақ ұлтқа қайтқан кезде,

Қасында қолдаушысы, бәрі болдың.

Дәмеш ана - ененің де бабын тапқан,

Келіндікпен бақыттың бағын баққан.

Берсүгірдің тұяғын аялаған,

Мейірімің шуақ боп таңнан атқан.

Биязы мінез - жаныңның айнасындай,

Сөйлегенің асылдың қоймасындай.

Жанына жас қыздардың жалау болған,

Қазақтың ақ ниетті жаймасындай.

Қырықта көрген кенжең - Алдиярың,

Бүгінде сүйенішің, жан-шуағың.

«Анашым қартаймасын» деп жүгірген,

Тілеуіңді орындап жатқан бағың.

Немере, шөберенің жаны болдың,

Әулеттің ақылшысы, бағы болдың.

Мерейлі сексен жеті құтты болсын,

Жүзіңнен ешқашан нұр кетпесін!

Жүз жастың шыңына да аман жетіп,

Алдиярдың бақытын баянды етіп.

Шуақ боп айналаңа жүре берші,

Қазақтың Дана Анасы болып өтіп!

Құрметті Жамал Қасенқызы!  Сіз - парасаттылықтың, ибалылықтың және еңбекқорлықтың символысыз. Сұлтанбековтер әулетінің алтын діңгегі болып, айналаңызға шуақ шашып жүре беріңіз. Деніңізге саулық, ұрпақтарыңыздың қызығына тоймайтын ұзақ ғұмыр тілейміз! 

 

Інжу Сағидолла,

  Алматы қаласы

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Жаңалықтар 2026-06-13

AI дәуіріндегі жаңа тренд: Vibe Coding
img
Общество 2026-06-13

В Астане состоялась встреча представителей Министерства культуры и информации Республики Казахстан с делегацией Национального архива Сингапура
img
Мир 2026-06-13

«Qaitadan» признан лучшим фильмом Центральной Азии на Бишкекском международном кинофестивале
news-img
overlay bottom
Мир 2026-06-13
«Qaitadan» признан лучшим фильмом Центральной Азии на Бишкекском международном кинофестивале

Последние новости

img
Новости 2026-06-13

Новый тренд эпохи AI — Vibe Coding
img
Жаңалықтар 2026-06-13

AI дәуіріндегі жаңа тренд: Vibe Coding
img
Мир 2026-06-13

«Qaitadan» признан лучшим фильмом Центральной Азии на Бишкекском международном кинофестивале

Все новости

news-img
overlay bottom
Новости 2026-06-13
Новый тренд эпохи AI — Vibe Coding
news-img
overlay bottom
Жаңалықтар 2026-06-13
AI дәуіріндегі жаңа тренд: Vibe Coding
news-img
overlay bottom
Мир 2026-06-13
«Qaitadan» признан лучшим фильмом Центральной Азии на Бишкекском международном кинофестивале
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-06-13
«Qaitadan» Бішкек халықаралық кинофестивалінде Орталық Азияның үздік фильмі атанды
news-img
overlay bottom
Общество 2026-06-13
В столице обсудили укрепление сотрудничества между архивами Казахстана и Узбекистана
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-06-13
Қазақстан мен Өзбекстан архив ісіндегі әріптестікті дамыту мәселелерін қарастырды
news-img
overlay bottom
Молодежь 2026-06-13
Международный кемпинг молодежи стран ОТГ проходит в Алматы
news-img
overlay bottom
ЖАСТАР 2026-06-13
Алматыда Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің жастары бас қосты
news-img
overlay bottom
Общество 2026-06-13
В Астане состоялась встреча представителей Министерства культуры и информации Республики Казахстан с делегацией Национального архива Сингапура
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться