logo
burger menu search Қазақша language menu
Қоғам

Автор: ADMIN

Қоғам 2026-04-08 14:27:23

Біз әлеуметтік желілерде:

Taşenov degen kim edi, ne istegen?!

news single

    Eger osı sözdi aqıl-esi kemdeu bolmasa qazaq tarihınan beyhabar basqa wlttıñ ökili aytsa keşirimmen qarar ma edik. Ökiniştisi, öte ökiniştisi, bwl söz Oñtüstikti basqarğan oblıs äkimderiniñ biriniñ auzınan şıqqan ğoy. Üş million jwrt auzına qarap, auanımen jürip otırğan, halqın şaşıp jiberseñ Mañqıstau sekildi birneşe oblısqa bası jetetin äkimniñ sözi eken. Şımkentte Aymaqtıq innovaciyalıq universitet bar.

 

    Basşısı - professor, Qazaqstanğa eñbegi siñgen jattıqtıruşı Jarılqasın Oñalbekov. Osı universitette qaladağı bir top ziyalı qauımnıñ qatısuımen wrpaq tärbiesine baylanıstı keleli keñes ötti. Osı sözdi jiın barısında aytqan Wlıqpan Bäşenov. Täşenniñ inisi Bäşenniñ balası. Wlıqpan ağamız Oñtüstiktegi köşeli kisilerdiñ biri. Äkimniñ auzınan şıqqan osı sözdi küyzelip ayttı. «Äy, Jwmabek-ay. Arıstansıñ ğoy. Jüregiñ arıstannıñ jüregi ğoy. Seniñ istegeniñdi biz istey almas edik» dep qazaqtıñ tağı bir iri wlı Dinmwhamed Qonaev ayttı degen söz bar. «Täşenov degen kim, ne istegen?!» degen tağı bir basşılar, adamdar tabılıp jatsa tağı da eske salayıq, Qazaqtıñ tağdırın şeşken mäseleni. Jwmabek Täşenov 1955-1960 jıldarı Qazaq KSR-i Joğarğı Keñesi töralqasınıñ törağası.

 

   1960-1961 jıldarı Qazaq KSR-i Ministrler Keñesiniñ Törağası bolğan azamat. Wlt üşin ot pen suğa tüsuge taysalmaytın qaysar qazaq 1956 jıldarı stalindik represiya qwrbandarın aqtau jönindegi komissiyanıñ törağası boladı. Säken Seyfullin, Beyimbet Maylin jäne İliyas Jansügirovtiñ jarqın esimderi osı kezde halıqqa qaytarıldı. Aydauda jürgen Ermwhan Bekmahanov, Esmağambet Ismaylov, Hamza Esenjanov jäne Zeyin Şaşkin sekildi wlt ziyalıları bostandıqqa şıqtı. Jazuşılar odağına tizim jasatıp, üysiz-küysiz jürgen ziyalılarğa qala ortasınan päter bergizip, «wltşıl» dep üstinen Mäskeuge arız jazılğan da osı Täşenov edi. Aytatınday, jazatınday bar, sol kezderi talanttı bes mıqtığa «KSRO Halıq ärtisi» atağın alıp bergen de osı Täşenov. 1958 jıldarı qazaq wltşıldığınan qorıqqan özimizdegi jandayşaptar «Qazaq ädebieti» gazetin japqısı keledi.

 

 

   Bas gazet «Socialistik Qazaqstandı» «Kazahstanskaya pravdanıñ» qosımşası retinde şığarğuğa wsınıs boladı. Bwl şeşimge orıs aytsa bas şwlği beretin «Socialistik Qazaqstannıñ» bas redaktorı keliskenge wqsaydı. Sonda ananıñ erensizdigine, namıssızdığına küyip ketken Jwmabek Täşenov «Bwl gazetti aşqan sen emes, jabatın da sen emes» dep aqırıp, şökeletip tastaptı. Jwmabek Täşenovtiñ Qazaqstan ekonomikasın köterudegi tauday eñbegin emes, ruhani saladağı erliginiñ birparasın ğana ayttıq. Al, Dinmwhamed Qonaev razı bolğan, qalıñ qazaqtıñ jeriniñ üşten birin saqtap qalğan erligin aytayıq. 1950 jıldarı KSRO basşılığına kelgen Nikita Hruşev qolınan kelgendi qonışınan basqan kisi. Keñester Odağında aytqanı jürip twrğan «jügeri ösirgiş» basşı Qazaqstannıñ wlan baytaq jerin köp körip, tıñ igeru nauqanın bastap jiberedi. Qoldan jasalğan aştıqtan üşten bir halqınan ayırılğan qazaqtıñ stalindik repressiya wlt qaymağın qalqıp alıp ketken bar. Oydan qaşqan, qırdan qaşqanı bar, türmeden tıñ igeru degen jeleumen şığarılğanı bar bayğws qazaq öz jerinde otız payızğa jetpey qansırap qaladı.

 

     Osını paydalanğan Hruşev Qazaqstannıñ soltüstigindegi bes oblıstı astıqtı ölke degen jeleumen Resey Federaciyasınıñ menşigine ötkizgisi keledi. Al, mwnaylı Mañğıstaudı türkimenge sıyğa tartpaq. Maqta ösiru alqabın keñeytu degen maqsatpen Oñtüstiktiñ birqatar audanın Özbekstanğa beruge şeşim qabıldaydı. Eger Jwmabek Täşenovtey arıstanday aybatı qazaq jolına kele-köldeneñ twrmağanda oyınıñ iske asarı sözsiz edi. Keşegi er babalarınday qazaq jeriniñ bir pwşpağın jatqa wstatqısı kelmegen arıstan Täşenov odaq basşılığı jer mäselesin jergilikti halıqpen sanaspay özi şeşer bolsa onda Keñes Odağınıñ Konstituciyasın, Qazaq KSR Konstituciyasın joyu kerektigin aytadı. Konstituciya joyılmaytın bolsa zañ boyınşa, bekitilgen şekara boyınşa barlıq jer Qazaqstan menşigi. «Eger mwnımen sanaspaytın bolsañız biz bwl mäseleni Birikken Wlttar Wyımına deyin köteremiz» deydi. Onıñ ar jağı Qazaqstannıñ KSRO qwramınan şığuına äkeler edi.

 

   Alpauıt kapitalistik memleketterdiñ Qazaqstanğa qorğan bolatındığı sözsiz. Osınıñ bärin oy eleginen ötkizgen Hruşev tilin tistep, Täşenovti qalayda qwrtudıñ jolın izdey bastaydı. Eger Täşenov mansapqwmar bireu bolğanda bükil älem sanasqan KSRO basşısına qarsı twrmas edi. Qızmetin saqtap qalar edi. Ondaylar keşe de bolğan, bügin de bar. Kektengen Hruşev Qazaq KSR-i Ministrler Keñesiniñ törağası Jwmabek Täşenovti ornınan aladı. Qazaqstan basşılığı onı Şımkent oblıstıq atqaru komiteti törağasınıñ orınbasarı etip jiberedi. Bwl jerdi de qimay zeynetke deyin «Qaraköl» ğılımi-zertteu institutınıñ Oñtüstik Qazaqstan oblıstıq taldau-esepteu ortalığında qızmet atqarğan eken. Qayran erden qattı qorıqqanı, älde qattı seskengeni, 60 jasqa tolğan küni zeynetke jiberedi.

 

 

   Sol küni Bäşen ağannıñ üyine baradı. Osı gäpti Wlıqpan ağa aytqan edi. Qattı jüdep keldi dep. Mine, bizdiñ wlt batırına körsetken qwrmetimiz. Täşenovtiñ qwqayı mwnımen bitpepti. Äu basta KSRO basşılığı Täşenovti Oñtüstikke jibergende rulığı-jerşildigi basım öñir müyizgekteydi degen oyları da bolğan deydi. Biraq, qwşağı ıstıq, qazaqtıñ han, batır, bileriniñ deni mäñgilik mekenin tapqan Oñtüstik töbesine köterip, qwrmet körsetipti. Aytsañ jürek auıradı. Qasietsizderi de bolıptı. Täşenovke köşe atauı berilerde jüzşildigimen, el işin ala tayday büldiruimen atı şıqqan bir döy «aydaladan qañğıp kelgen bireuge berer köşemiz joq» dep şalqalağan eken. Qızığı sol, qañğıp kelgen Täşenov emes, naq sonıñ özi eken. Tübi qalmaq bolıp şığıp, qalıñ elge aymanday bolğanı bar. Asıldıñ bağasın asıl biledi. Bir oqiğa bolıptı. Şımkentke Bäukeñ, Bauırjan Momışwlı keledi. Jik-japar kütu. Kädeli dastarhan. Qaq törde Baukeñe orın qoyılğan. Jwmabek Täşenovte şaqırılğan. Säl tömendeu otır. Baukeñ ornınan twrıp Jwmakeñe baradı da qoltıqtap törge otırğızadı. «Ağayındar, ıqılastarıña rahmet. Men siyaqtı soğısta ataq alğan batır köp.

 

    Al, mına Jwmakeñ nağız batır. Qazaq jeriniñ üşten biri saudağa tüskende KSRO basşılarınan ayılın jimay, qorğap qalğan, sol üşin ülken qızmetinen ketken şın batır Täşenov» deydi. Ataqtı Bauırjan Momışwlı bağasın bilgen sol Täşenovti biz bile aldıq pa, qadirine qanşalıqtı jetip jürmiz?! Üş million halıqqa aytqanın ötkizip otırğan äkim bilmese, jas wrpaqtan ne qayır, ne swrağandaysıñ. Bwl taqırıptı jazuımız bügin emes. Erterekte bir jiında Täşenovtiñ qazaq jerin qalay qorğap qalğanın aytıp, jastarğa ğibrat bolatınday keşter ötkizudiñ jayın ayttıq.

 

   Bügingi qalalıq mäslihattıñ hatşısı, sol kezde qala äkiminiñ ideologiya jönindegi orınbasarı Bahadır Narımbetov Täşenov eskertkişiniñ tübinde oquşılardı jinap, tärbie sağattarı ötedi dep bastama kötergen. Alayda, bası jaqsı bastaldı da soñı siırqwyımşaqtanıp ketti. Şımkent qalası äkiminiñ orınbasarı Särsen Qwranbekti köpşilik wltjandı, qazaq keregine jwmıs isteytin ziyalı azamat dep tanidı. YAğni, Särsen Abaywlı da osı mäselede oylanuı kerek-au. Äytpese, wlttıq ideologiyamız dini uağızşılardıñ, destruktivti ağımdardıñ qolında ketip bara jatqanın közimiz körip otır. Olar jastardı oqu-bilim aluğa emes, bes uaqıt namaz oquğa, anau düniege dayındaluğa şaqıradı.

 

   Uağızşılar tarapınan qazaq mädenietine, salt-dästürine qattı şabuıl jasalıp jatır. Olardıñ mıyına Täşenov erligi kirip te şıqpaydı. Sonda biz Otanğa adal boludıñ ülgisin qaydan alamız?! Ülken imperiyanıñ iesi Hruşevpen egeste «KSRO konstituciyasına säykes, är wlt respublikası öziniñ tarihi jerinde, öz tabiği baylığın öz menşiginde paydalanuğa haqı bar. Bwl zañmen de sanaspaytın bolsañız, biz halıqaralıq sotqa şağım beruden de tayınbaymız», - degen Täşenov «Mağan keregi lauazım emes, qazaq halqınıñ birligi men jeriniñ twtastığı. Ol armanıma jettim.

 

   Elim, jerim ornında» dep marhabattanğan eken. Şirkin-ay, jwmaqtağı hor qızdarı turalı aytqanda auzınan silekeyi şwbıratın uağızşılar jamağatqa Täşenov siyaqtı qayratkerlerimizdiñ erligin aytsa ülken sauapqa qalar edi. Memleketşildik osınday ülgiden bastaladı.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Қоғам 2026-04-08

Taşenov degen kim edi, ne istegen?!
img
Туризм 2026-04-08

Дом без электричества, но с вайбом
img
Туризм 2026-04-08

Dom bez elektriçestva, no s vaybom
news-img
overlay bottom
Туризм 2026-04-08
Dom bez elektriçestva, no s vaybom

Последние новости

img
Туризм 2026-04-08

Dom bez elektriçestva, no s vaybom
img
Туризм 2026-04-08

دوم بەز ەلەكتريچەستۆا, نو س ۆايبوم
img
Туризм 2026-04-08

Дом без электричества, но с вайбом

Все новости

news-img
overlay bottom
Туризм 2026-04-08
Dom bez elektriçestva, no s vaybom
news-img
overlay bottom
Туризм 2026-04-08
دوم بەز ەلەكتريچەستۆا, نو س ۆايبوم
news-img
overlay bottom
Туризм 2026-04-08
Дом без электричества, но с вайбом
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-08
Taşenov degen kim edi, ne istegen?!
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-08
تاشەنوۆ دەگەن كىم ەدى, نە ىستەگەن?!
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-04-08
Ташенов деген кім еді, не істеген?!
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-08
Stenford
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-08
ستەنفورد
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-04-08
Стэнфорд
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться