Тарих

Автор: ADMIN

Тарих 2026-04-15 13:32:30

Біз әлеуметтік желілерде:

قازاق ايەلدەرى نە ۇشىن ورامال تاققان?

news single

   قازاق سالتىندا ايەل ادامنىڭ ورامال تاعىپ, جاۋلىقپەن جۇرۋ ۇردىسى بۇرىننان بار ەكەنى بەلگىلى. ونى قازىرگە دەيىن ساقتالعان تاريحي قۇجاتتار, كارتينالار مەن ونداعى بەينەلەر دالەلدەيدى. قازاقستاندىق ەتنوگرافتاردىڭ سوزىنشە, ايەل بالاسى ەس توقتاتىپ, وتباسىلىق ومىرگە قادام باسقاندا, كەلىن بولىپ تۇسكەندە بەتاشاردان كەيىن ەنەلەرى باسىنان ساۋكەلەسىن شەشىپ, اق ورامال سالعان.

 

    «ورامالمەن ورانىپ تۇمشالانباعان» دەيدى ەتنوگراف عالييا قايداۋىلقىزى. بۇل پىكىرمەن ونىڭ ارىپتەسى دوسىمبەك قاترانۇلى دا كەلىسەدى. ەتنوگرافتار قازاق سالتىندا ورامال تاعۋدىڭ مانى قانداي بولعانىن تۇسىندىرىپ بەردى. «بىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق, ەكىنشى بايلىق – اق جاۋلىق» دەگەن قازاق حالقىنىڭ دانالىعى بار. مۇنداعى اق جاۋلىق سوزىن عالييا قايداۋىلقىزى ايەل-انا سوزىنىڭ بالاماسى دەپ تۇسىندىردى.

 

   «جالعىزدىق قۇدايعا عانا جاراسقان. باس ەكەۋ بولماي, مال تورتەۋ بولمايدى. ايەل زاتىنىڭ باستى جابۋى – ەڭ الدىمەن, شاشتى ساقتاۋى. قادىرى مەن قاسيەتىن باعالاي بىلۋى. ەتيكالىق, ەستەتيكالىق, گيگيەنالىق مانى زور», – دەيدى ەتنوگراف عالييا قايداۋىلقىزى. ونىڭ سوزىنشە, قازاق ايەلدەرىنىڭ جاۋلىق جابۋىنىڭ مانى مەن سانى ەرەكشە ۇيلەسىم تاپقان.

 

    «ورامالمەن ورانىپ تۇمشالانباعان. بەت-الپەتىنىڭ ارىن اشىپ, تالعامى مەن دەڭگەيىن سىپايى عانا كەستەلەنگەن ورنەكتەرمەن اشەكەيلەگەن. جاس ەرەكشەلىگى مەن دارەجە دەڭگەيىنە قاراي جاۋلىقتى دا, كيمەشەكتىڭ دە پىشىمى مەن سالتانات سانىن ۇيلەستىرە بىلگەن», – دەيدى ەتنوگراف.

 

    «قازاقتىڭ ەتنوگرافييالىق كاتەگورييالار, ۇعىمداردىڭ اتاۋلارىنىڭ داستۇرلى جۇيەسى» ەنتسيكلوپەديياسىندا «اق جاۋلىق» سوزىنە مىناداي انىقتاما بەرگەن: «ايەلدەردىڭ باسكيىمى, ورامالى. بۇل اتاۋ كەيبىر وڭىرلەردە ساۋكەلەگە, كيمەشەكتىڭ دەتالى, جامىلعىسى ورنىندا دا قولدانىلادى. باسقا باسكيىمدەرى تارىزدى اق جاۋلىققا قاتىستى قاسيەتتى كيىم رەتىندە قاستەرلەنەدى». ەتنوگراف دوسىمبەك قاترانۇلىنىڭ سوزىنشە, قازاقتا قىز بالا بولسىن, ۇل بالا بولسىن ورامال سالمايدى, شىت تاقپاي ەركىن وسەدى.

 

    ول كيىمنىڭ باستاپقى ماقساتىن ەسكە سالدى. ەتنوگراف قازىر كيىمگە دىني سالتتىق عۇرىپتىق مان بەرىلگەن دەپ ەسەپتەيدى.

 

   «تاقييا, بورىك كييۋ بار, بىراق ول باستى جىلى ۇستاۋ ماقساتىندا قولدانىلعان. جالپى, كيىمنىڭ ماقساتى نەدە?

 

   تابيعي اسەردەن قورعانۋ. ول كەيىن بارىپ الەۋمەتتىك مانگە يە بولعان دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. كيىمنىڭ نەگىزگى قىزمەتىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», – دەيدى ول. دوسىمبەك قاترانۇلى قىز بالا تۇرمىسقا شىققاندا ورامال تاققانىن ايتتى. «ورامال تاعۋ قىز بالاعا كەلە بەرمەيدى. ول ۇزاق جولعا شىققاندا, بورىگى ۇشىپ كەتپەس ۇشىن, شاشىن وراۋ ۇشىن تاعىپ قويادى. بۇل پراكتيكالىق قاجەتتىلىكتەن تۋادى.

 

    ال ۇل بالالار وڭ جاق شەكەسىنە شاعىن عانا ورامالدى تۇيىپ قويادى. ول ايەل زاتى سەكىلدى ارتىنا تۇيمەيدى. ال كوبىنە اتقا مىنگەندە قۇلاعىنا جەل كىرمەۋى ۇشىن بالالار, جىگىتتەر مەن قارت كىسىلەر دە تاققان», – دەيدى ول. ەتنوگراف باستى جاۋىپ جۇرۋ – حالىقتىڭ دۇنيەتانىمدىق كوزقاراستارىندا بار ەكەنىن دە جاسىرمادى. «ەركەك ادام وراي تۇسىن جاۋىپ جۇرۋى كەرەك دەيدى. باستى قادىرلەپ, ونى جاۋىپ تاقييا, تىماق, بورىك كيگەن. ايەل ادامدا دا سونداي. اشىق-شاشىق جۇرگەننەن جيناقى جۇرگەندى قۇپ كورگەن. بۇگىنگىدەي كيىمگە دىني سالتتىق عۇرىپتىق مان بەرۋگە بولمايدى. داستۇرلى ورتانىڭ تانىمىنا كەلمەيدى دەپ ايتامىز», – دەدى مامان.

 

دەرەككوز: ينتەرنەت جەلىسىنەن الىنعان! 

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Все новости


Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться