logo
burger menu search Қазақша language menu
Тарих

Автор: ADMIN

Тарих 2026-04-15 13:32:30

Біз әлеуметтік желілерде:

Qazaq äyelderi ne üşin oramal taqqan?

news single

   Qazaq saltında äyel adamnıñ oramal tağıp, jaulıqpen jüru ürdisi bwrınnan bar ekeni belgili. Onı qazirge deyin saqtalğan tarihi qwjattar, kartinalar men ondağı beyneler däleldeydi. Qazaqstandıq etnograftardıñ sözinşe, äyel balası es toqtatıp, otbasılıq ömirge qadam basqanda, kelin bolıp tüskende betaşardan keyin eneleri basınan säukelesin şeşip, aq oramal salğan.

 

    «Oramalmen oranıp twmşalanbağan» deydi etnograf Ğaliya Qaydauılqızı. Bwl pikirmen onıñ äriptesi Dosımbek Qatranwlı da kelisedi. Etnograftar qazaq saltında oramal tağudıñ mäni qanday bolğanın tüsindirip berdi. «Birinşi baylıq – densaulıq, ekinşi baylıq – aq jaulıq» degen qazaq halqınıñ danalığı bar. Mwndağı aq jaulıq sözin Ğaliya Qaydauılqızı äyel-ana söziniñ balaması dep tüsindirdi.

 

   «Jalğızdıq Qwdayğa ğana jarasqan. Bas ekeu bolmay, mal törteu bolmaydı. Äyel zatınıñ bastı jabuı – eñ aldımen, şaştı saqtauı. Qadiri men qasietin bağalay bilui. Etikalıq, estetikalıq, gigienalıq mäni zor», – deydi etnograf Ğaliya Qaydauılqızı. Onıñ sözinşe, qazaq äyelderiniñ jaulıq jabuınıñ mäni men säni erekşe üylesim tapqan.

 

    «Oramalmen oranıp twmşalanbağan. Bet-älpetiniñ ärin aşıp, talğamı men deñgeyin sıpayı ğana kestelengen örnektermen äşekeylegen. Jas erekşeligi men däreje deñgeyine qaray jaulıqtı da, kimeşektiñ de pişimi men saltanat sänin üylestire bilgen», – deydi etnograf.

 

    «Qazaqtıñ etnografiyalıq kategoriyalar, wğımdardıñ ataularınıñ dästürli jüyesi» enciklopediyasında «Aq jaulıq» sözine mınaday anıqtama bergen: «Äyelderdiñ baskiimi, oramalı. Bwl atau keybir öñirlerde säukelege, kimeşektiñ detali, jamılğısı ornında da qoldanıladı. Basqa baskiimderi tärizdi aq jaulıqqa qatıstı qasietti kiim retinde qasterlenedi». Etnograf Dosımbek Qatranwlınıñ sözinşe, qazaqta qız bala bolsın, wl bala bolsın oramal salmaydı, şıt taqpay erkin ösedi.

 

    Ol kiimniñ bastapqı maqsatın eske saldı. Etnograf qazir kiimge dini salttıq ğwrıptıq män berilgen dep esepteydi.

 

   «Taqiya, börik kiyu bar, biraq ol bastı jılı wstau maqsatında qoldanılğan. Jalpı, kiimniñ maqsatı nede?

 

   Tabiği äserden qorğanu. Ol keyin barıp äleumettik mänge ie bolğan dep esepteuge boladı. Kiimniñ negizgi qızmetin wmıtpauımız kerek», – deydi ol. Dosımbek Qatranwlı qız bala twrmısqa şıqqanda oramal taqqanın ayttı. «Oramal tağu qız balağa kele bermeydi. Ol wzaq jolğa şıqqanda, börigi wşıp ketpes üşin, şaşın orau üşin tağıp qoyadı. Bwl praktikalıq qajettilikten tuadı.

 

    Al wl balalar oñ jaq şekesine şağın ğana oramaldı tüyip qoyadı. Ol äyel zatı sekildi artına tüymeydi. Al köbine atqa mingende qwlağına jel kirmeui üşin balalar, jigitter men qart kisiler de taqqan», – deydi ol. Etnograf bastı jauıp jüru – halıqtıñ dünietanımdıq közqarastarında bar ekenin de jasırmadı. «Erkek adam oray twsın jauıp jürui kerek deydi. Bastı qadirlep, onı jauıp taqiya, tımaq, börik kigen. Äyel adamda da sonday. Aşıq-şaşıq jürgennen jinaqı jürgendi qwp körgen. Bügingidey kiimge dini salttıq ğwrıptıq män beruge bolmaydı. Dästürli ortanıñ tanımına kelmeydi dep aytamız», – dedi maman.

 

Derekköz: Internet jelisinen alınğan! 

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Тарих 2026-04-15

Қарын түйреу туралы не білеміз?
img
Отбасы 2026-04-15

قىز ۇزاتۋ
img
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15

قازاقتىڭ بالاعا ايدار, تۇلىم قويۋىندا نە مان بار?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
قازاقتىڭ بالاعا ايدار, تۇلىم قويۋىندا نە مان بار?

Последние новости

img
Отбасы 2026-04-15

Qız wzatu
img
Отбасы 2026-04-15

قىز ۇزاتۋ
img
Отбасы 2026-04-15

Қыз ұзату

Все новости

news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
Qız wzatu
news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
قىز ۇزاتۋ
news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
Қыз ұзату
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
Qarın tüyreu turalı ne bilemiz?
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
قارىن تۇيرەۋ تۋرالى نە بىلەمىز?
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
Қарын түйреу туралы не білеміз?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
Qazaqtıñ balağa aydar, twlım qoyuında ne män bar?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
قازاقتىڭ بالاعا ايدار, تۇلىم قويۋىندا نە مان بار?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
Қазақтың балаға айдар, тұлым қоюында не мән бар?
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться