logo
burger menu search Қазақша language menu
Дерек пен дәйек

Автор: ADMIN

Дерек пен дәйек 2026-06-07 20:07:12

Біз әлеуметтік желілерде:

ستۋدەنتتىك ۇلت-اسپاپتار وركەسترلەرىن باسقارۋدىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى

news single

      اتىراۋدىڭ د. نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى مۋزىكالىق حالىق اكادەميياسىنىڭ تومەنگى I-II كۋرس وقۋشىلارىنان قۇرىلعان ۇلت-اسپاپتار وركەسترىمەن 1983-1987 جىلدار اراسىنداعى جۇمىس جاساعان كەيبىر تاجىريبەلەرىم

 

   جۇماگەلدى ناجىمەدەنوۆ ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, دومبىراشى ديريجەر, پەداگوگ

 

   قازىردە رەسپۋبليكامىزدا ار وبلىستىق حالىق اسپاپتار وركەسترى مۋزىكالىق كوللەدجلەرى بار, ولاردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىكتەرى جانە رەپەرتۋارلارى كۇنەن-كۇنگە كۇردەلەنە تۇسۋدە. الايدا, وسىنداي تاربيەلىك مانى زور وركەستر – انسامبلьدەرىمىزدىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدە ۇيىمداستىرىلۋى, جۇمىس مەتوديكاسى, مازمۇنى جونىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن كومەكشى مەتوديكالىق قۇرالىنىڭ وتە ازدىعى قىنجىلارلىق جايت. قازىردە كوپتەگەن وركەستر, انسامبلь رەپەرتۋارلارىنىڭ مازمۇندى-تاربيەلىك مانى تومەن, پەداگوگيكالىق-ساتىلىق تۇرعىدان جۇيەلەنبەگەن, وقۋشىلاردىڭ ويناۋ-تەحنيكالىق شەبەرلىگىنە, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس كەلمەي جاتادى. 

 

   مىنە وسى قاجەتتىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, مەنىڭ كونسەرۆاتورييانى 1983 جىلى بىتىرىپ, جولدامامەن سول كەزدەگى گۋرьەۆ مۋزىكالىق ۋچيليщەسىندە, تورت جىل ستۋدەنتتىك وركەستر باسقارىپ جۇمىس جاساۋىما بايلانىستى, تومەنگى (I-II) كۋرستان قۇرىلعان ۇلت-اسپاپتار وركەسترىن باسقاردىم. اتىراۋ مۋزىكالىق كوللەدجىسىندا ەكى ۇلت-اسپاپتار وركەسترى بار بولاتىن, ياعني تومەنگى (I-II) كۋرستان جانە جوعارعى (III-IV) كۋرستان قۇرىلعان وركەستر جۇمىس جاسايدى. مۋزىكالىق كوللەدجلەرگە وقۋشىلاردىڭ كوبى, 9-سىنىپتان كەيىن كەلىپ تۇسەتىن, ارنايى مۋزىكا مەكتەپتەرىن بىتىرگەن نەمەسە مۋزىك مەكتەبىن وقىماعان وقۋشىلار. وركەستردى باسقارۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەرىن وقۋشىنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتى يگەرۋدى دۇرىس قالىپتاستىرۋ ۇشىن وركەستر جەتەكشىلىگى مۇنى مىنا شارتتاردى ەسكە ساقتاۋ قاجەت دەپ بىلەمىز. بىرىنشىدەن, العاشقى وركەسترگە وتىرۋ كەزەڭىندەگى جۇمىس پروتسەستەرىنە بايلانىستى زاڭدىلىقتار مەن تەورەمالاردى, ەرەجەلەردى ناقتىلى وز ماعاناسىندا دالمە-دال تۇسىندىرۋ. بۇعان جاتاتىندار – مىسالى دومبىراشى نەمەسە قوبىزشى وتىرۋ رەتتىلىگى, قول مەن ساۋساقتاردى اسپاپتارعا دۇرىس قويا بىلۋ, اسپاپتان مۋزىكالىق دىبىس اۋەنىنىڭ ماندى شىعۋى, شتريحتار, اپپليكاتۋرالار ت.ب.

 

   ەگەردە بۇل تالاپتار دايىندىق كەزىندە تيياناقتى قالىپتاسپاسا, وقۋشى اسپاپتى وز مانىندە يگەرە المايدى دا, العا قويعان ماقساتتىڭ جۇزەگە اسۋى قيىنعا سوعادى. اسپا يگەرۋدەگى تەورييالىق ماسەلەلەردى ناقتى پراكتيكالىق مىسالدارمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان جون. ەكىنشى, جەتەكشى وركەستردە وينالاتىن شىعارمانىڭ تاريحىن مازمۇندىق سىر-سيپاتىن بۇرمالاماي دال وز حاقىندا جەتكىزە بىلۋ. ماسەلەن, بىزدەر قۇرمانعازى تۆورچەستۆوسىنىڭ شىڭى جانە ونىڭ ستيلьدىك ەرەكشەلىگىنىڭ ايقىن سيمۆوليكاسى بولىپ تابىلادىن «سارىارقا» كۇيىن الايىق. بۇل كۇي تۋرالى كەيبىر جەتەكشىلەر «سارىارقا» كۇيى قازاقتىڭ سارى دالاسىندا ارنالعان, ونىڭ تابيعاتىن بەينەلەگەن» دەپ تۇسىندىرەدى. بۇل «سارىارقا» كۇيىنىڭ مازمۇنىن اشۋدى جەتكىلىكسىز تەڭەۋ. ال وركەستر مۇشەلەرى بۇل كۇيدى وسى تۇرعىدان تۇسىنسە, ونىڭ مازمۇنىنا تەرەڭ بويلاي قويماعان بولار ەدى. شىن مانىندە بۇل كۇيدىڭ يدەيالدىق ارقاۋى – تابيعات وبرازىنان, «سارى دالادان» الدەقايدا اسىپ توگىلىپ جاتىر. مۇنداعى تەگەۋىرىندى سەرپىن, الاقۇيىن ەكپىن, اسقاق شابىت پەن قازاقتىڭ رۋحىن كوتەرەتىنىن ايتپاي-اق سەزدىرەتىندەي. قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقا» كۇيى قازاق جەرىندەگى بوستاندىق پەن ەركىندىكتىڭ گيمىنى دەۋگە بولادى. مىنە, كۇي تابيعاتىنداعى وسى بىر وزىق يدەيانى, كوركەمدىك – ەستەتيكالىق سىردى ناقتى دا تەرەڭ بەرە بىلۋىمىز قاجەت. ۇشىنشى, وركەستر دايىندىعىنىڭ عىلىمي جۇيەلىلىگىندەگى پانارالىق قاتىناس.

 

   بۇل وركەستردىڭ تاجىريبەسىندە تىپتى ەسكەرىلمەي جۇرگەن ماسەلە. كەزىندە ال-فارابي ايتقانداي «مۋزىكا ماتەماتيكا عىلىمىنا جاتادى» دەگەن ەكەن. جالپى بىلىم بەرەتىن جانە مۋزىكا مەكتەپتەرىنىڭ كوپتەگەن پاندەرىندە وقىعانداي (ماتەماتيكا, فيزيكا, گەومەترييا, لوگيكا, وپتيكا, تاريح, ادەبيەت, حيمييا ت.ب.) حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى, تاريحى جونىندە دەرەكتەر مەن حالىق كومپوزيتورلارى تۋرالى تيىستى ماعۇلماتتار بەرىلىپ وتىرادى. ەگەر وسى ماعلۇماتتار وركەستردە كەڭەيتىلىپ تۇسىندىرلسە, وقۋشىلاردىڭ بىلىم, تۇسىنىگى دامىپ, تانىم دەڭگەيى ارتا بەرگەن بولار ەدى. وركەستر جۇمىسىنداعى عىلىمي پرينتسيپتەر وقۋشىلاردىڭ مۋزىكالىق اسپاپتى يگەرۋ شەبەرلىگىن ارتتىرۋ قاتار ولاردىڭ بىلىم-تۇسىنىگىن كەڭەيتىپ, تانىمدىق ۇعىمىن جەتىلدىرىپ جانە مەڭگەرەتىن بىلىمىنىڭ ناقتىلىق دەڭگەيىنىڭ كوتەرىپ, بۇل سالاداعى جۇيەنىڭ نەگىزىن تيىستى ارناعا سالادى. وركەستر مۇشەلەرىنىڭ ەموتسييالىق-ينتەللەكتۋالدىق سەزىمدەرىن وياتىپ, وي ورىسىنىڭ دامىتۋدا, شىعارما مازمۇنى دۇرىس تۇسىنىپ, تەحنيكالىق مۇمكىندىگىن كەڭەيتە تۇسۋدە تۇسىنىكتى جانە شاماسىنا لايىقتى مۋزىكالىق ماتەريالدى ىرىكتەۋ مەن جانە ونى ۇيىمداستىرا بىلۋمەن شارتتاس. تۇسىنىكتى لايىقتى وركەستر رەپەرتۋارى ستۋدەنتەردىڭ قىزىقۋشىلىعىن, بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى.

 

   مۋزىكا شىعارمالارىن وركەستردىڭ ويناۋعا شاماسى كەلەر مۇمكىندىگىن بىلۋدە مىناداي جۇمىستار ىستەگەن جون. بىرىنشى –وقۋشىلاردىڭ مۋزىكالىق ساۋاتىن جانە تەحنيكالىق مۇمكىندىگىن بىلۋ. بۇل توپتار بويىنشا وتكىزىلەتىن دايىندىق كەزىندە انىقتالادى. وسىنداي انىقتاۋ كەزىندە كەيبىرەۋلەر جوعارعى تەحنيكالىق دارەجەدەگى «سارىارقا», «بالبۇراۋىن» كۇيلەرىن ويناعىسى كەلەتىنىن ايتادى. بۇل ارينە, وقۋشى قىزىعۋشىلىعىن شاماعا لايىق پرينتسيپىنەن اسىپ تۇسەدى. مۇنداي جاعدايدا الدىمەن جەڭىل ان-كۇيلەر, سول قالاعان كۇيلەرىنىڭ كەيبىر بولىكتەرى بەرىلسە, ماشىقتىق داعدى كۇردەلەنە تۇسەدى. بۇنداي جاعدايدا كۇيدىڭ ريتميكالىق جەلىسى, مازمۇنى وقۋشىعا تۇسىنىكتى بولا باستايدى, ياعني شاماعا لايىقتىلىق ورىس الىپ داميدى. جەتەكشى ادەپتىلىك ساقتاپ, «سەنىڭ ول كۇيدى ويناۋعا شاماڭ كەلمەيدى»,-دەپ تيىپ تاستاماي, قايتا جوعارىدا ايتىلعان ادىستى پايدالانىپ, وقۋشىنىڭ ىنتاسىن دەمەي, قولداعان جون. سونىمەن كوللەدجىنىڭ تومەنگى I-II – كۋرس وقۋشىلار وركەسترىندە يگەرىلەتىن جاتتىعۋلار, پьەسالار, كۇيلەر, شاكىرتتەردىڭ ويناۋ دارەجەسىنە ساي, تۇسىنىكتى جانە شاماسىنا لايىقتى بولعان جون. وركەستر دايىندىعىنداعى شىعارما تۇرلەرى مەن ونىڭ مەتوديكالىق ادىس-تاسىلدەرى تۋرالى ايتاتىن بولساق. مەتود – گرەك تىلىندە ادامنىڭ پراكتيكالىق ارەكەتتەرىن جانە ومىردى تاني بىلۋ امالدارىنىڭ جولدارىن, تاسىلدەرىن بىلدىرەدى. وركەستردەگى وينالاتىن مۋزىكالىق شىعارمانىڭ ەرەكشەلىگىنە (كۇي, پьەسا, بي, ان ت.ب.) اۆتورىنا, وقۋشىلاردىڭ جاسىنا, بىلىم دەڭگەيىنە بايلانىستى وقىتۋ, تاربيەلەۋ ادىستەرى ارتۇرلى بولىپ كەلەدى. وركەستردە پايدالانىلاتىن مەتوديكالىق ادىس-تاسىلدەر وقۋشىلارعا مۋزىكالىق-تەورييالىق بىلىم نەگىزدەرىن بەرۋمەن قاتار, ونىڭ كوركەمدىگىن, ومىرمەن بايلانىسىن اڭعارتۋ, بىلىم, بىلىك داعدىلارىن دامىتۋدى كوزدەيدى.

 

   وركەستر جۇمىسىندا تومەندەگىدەي مەتوديكالىق ادىس-تاسىلدەردى پايدالانۋعا بولادى: اڭگىمە, پراكتيكالىق جۇمىستار, كورنەكتىلىك, وزىندىك جۇمىس, زەرتتەۋ جانە پروبلەمالىق ادىستەر. بۇل اتالعان ادىستەر جەكە نەمەسە بىرىمەن-بىرى تىعىز بايلانىستى كومپلەكستى تۇردە بەرىلەدى. جەتەكشى دايىندىقتىڭ مازمۇن-ماقساتىنا بايلانىستى ادىس-تاسىلدەرىن تۇرلەندىرىپ وتىرادى. وركەستردىڭ وقۋ جانە كونتسەرتتىك رەپەرتۋارلارى جۇيەلەنگەنەن كەيىنگى جەتەكشىنىڭ مىندەتى – سول شىعارمالاردىڭ كوركەمدىك, يدەيالدىق, ەستەتيكالىق مازمۇنىن اشاتىن, تەرەڭ ۇعىندىرا بىلەتىن تيىمدى مەتوديكالىق ادىس-تاسىلدەرمەن ار سالالى جۇمىس تۇرلەرىن رەتتى پايدالانىپ, ونى ۇيلەسىمدى ماندى ىسكە قوسۋ. ماسەلەن, وركەستر قۇرمانعازىنىڭ بىر كۇيى بەلگىلەندى دەلىك. ەگەردە جەتەكشى سول كۇيدى ەشقانداي قوسىمشا جۇمىس تۇرلەرىن اتقارماي, ادىس-تاسىلسىز سول «تازا» قالپىندا ۇيرەتە سالسا, بىزدەر جوعارىداعى ايتقان ماقساتتاردىڭ بىرەۋىنە دە جەتپەي, ال وقۋشىلار ەشقانداي قۇشتارسىز, ىنتا-ىقىلاسسىز جالپىلاما دارەجەدە عانا يگەرگەن بولار ەدى. مىنە بىزدەردىڭ وركەستر جۇمىس بەلگىلى بىر عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدە وتىلۋى كەرەك دەپ, مان بەرۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى, پراكتيكاداعى جاڭاعى ايتىلعانداي «جالاڭ» دايىندىقتاردىڭ جيى كەزدەسۋى. وركەستر ازىرلىگىندەگى مان بەرەتىن كوپتەگەن پروبلەمانىڭ بىر وقۋشىلاردىڭ تۇرلى مۋزىكالىق جانىرلارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق پەن قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ. اتقارىلاتىن ىس-ارەكەتكە قىزىقپاعان جەردە وقۋشىنىڭ ونى تەرەڭ, ناتيجەلى يگەرۋى مۇمكىن ەمەس. ماسەلەن, مەنىڭ كەزىندە اتىراۋ مۋزىكا ۋچيليщەسىندەگى تومەنگى I-II - كۋرستان قۇرىلعان وركەستردى (ارى سول كۋرىسقا كلاسس جەتەكشى بولدىم) جەتەكشىلىك ەتۋىمە بايلانىستى, وقىتۋ مەن تاربيە بەرۋ تاسىلىن قاراپ كورەيىك.

 

   1. وركەستر دايىندىعىنا قۇرمانعازىنىڭ «كوبىك شاشقان» كۇيىن جوسپارلادىق.

 

  2. كۇيدىڭ شىعۋ تاريحىن اسەرلى تۇردە ايتىپ بەردىك, كۇي جانە كۇيشى جايلى وقۋشىلارعا سۇراق قويدىق, كۇيلەردەن ۇزىندى تىڭداتتىق, مۋزىكا ادەبيەتتەرىنەن ۇزىندى وقىدىق. دايىندىق بارىسىندا بارىمىزگە بەلگىلى قازاق دالاسىنىڭ الىپ كۇيشىسى قۇرمانعازى ومىرى سان-الۋان ۋاقيعاعا, تارتىسقا تولى. ونىڭ اربىر شىعارعان كۇيى -وزى وتكەن ومىر جولىنىڭ ىز سوقپاقتارى. يساتاي-ماحامبەت كوتەرىلىسىنە ۇن قوسۋ, اقساقكيىك ۋاقيعاسى, پاتشا تۇرمەسىنەن قاشۋ, اقباي اتتى بايمەن الىسۋ تاعى دا باسقا كۇيشى ومىرىنىڭ سان بەلەستەرى دومبىرا شاناعىنا كۇڭىرەنىپ, تاريحتىڭ ۇمىتىلماس اربىر پاراعى بولىپ قالىپ جاتتى. وركەستر مۇشەلەرى ۇشىن ونىڭ ار كۇيىنىڭ تالىم-تاربيەلىك مانى زور. جەتەكشىنىڭ مىندەتى –سونى اسەرلى تۇردە جەتكىزە بىلۋدە. كۇيدىڭ كوركەمدىك, ريتميكالىق, ديناميكالىق جاقتارىن كورسەتىپ, ولاردىڭ مازمۇىن اشۋدى ۇيعاردىق. تاعى بىر مىسال, سول وركەستردە وينايتىن وقۋشىلاردىڭ اراسىنان ح.ەرعاليەۆتىڭ «قۇرمانعازى» اتتى پьەساسىنان ۇزىندى وقىلىپ, سول وقۋشىلاردىڭ كۇشىمەن, ۋچيليщە ساحىناسىنا وسى وقىلىمدى قويدىق. بۇل ەڭبەكتىڭ وقۋشىلارعا قاندايدا زور ەستەتيكالىق تاربيەلىك مانى بار ەكەنىنە كۇمانىمىز جوق. ارقاشاندا تۆورچەستۆالىق كوليكتيۆپەن نەمەسە جەكە ونەردىڭ اداممەن تىعىز بايلانىستا بولىپ كەزدەسۋ كەشتەرىن جيى وتكىزىپ تۇردىق. وركەستر – ۇجىمدىق شىعارماشىلىق. وقۋشىلاردىڭ مۋزىكالىق قابلەت دارەجەسىنە, بەلسەندىلىگىنە, جەتەكشىنىڭ شەبەرلىگىنە بايلانىستى دايىندىق تاسىلدەرى مەن فورمالارى ارتۇرلى بولىپ كەلەدى. مىسالى, وركەستر كونتسەرتكە شىعاتىن بولسا – پراكتيكالىق ويناۋ مەتودى, ال جاڭا شىعارمانى يگەرۋ بارىسىندا -اڭگىمە جانە كورنەكىلىك مەتوتتاردى كەڭىنەن پايدالانىلادى. سونىمەن قاتار وزىندىك جۇمىس ىستەۋ, زەرتتەۋ جانە پربلەمالىق, سۇراق-جاۋاپ ادىستەرىنە دە ەرەكشە كوڭىل اۋدارعان جون.

 

   وركەستر دايىندىعىنىڭ مىناداي جۇمىس تۇرلەرى بولادى:

 

  1. شىعارمانى باستان-اياق بىرنەشە رەت قايتالاپ, كوركەمدىك دارەجەگە دەيىن جەتكىزۋ;

 2. شىعارمانىىڭ تەحنيكالىق جاعىن جەتىلدىرۋ.

 3. وركەستردىڭ جەكە توپتارمەن دايىندىق.

 4. كونتسەرتتىك دايىندىق. ارينە وركەستر شىعارماشىلىق جەتىستىككە جەتۋدە ونىڭ دايىندىق فورمالارى جان-جاقتى بولىپ, مەتوديكالىق تۇرلەنىپ وتىرۋعا تيىس. مۋزىكالىق كوللەدجىگە جوعارىدا ايتىپ كەتكەندەي, ارناۋلى مۋزىكا مەكتەبىن بىتىرگەن جانە اسپاپتاردا جاقسى وينايالاتىن قابلەتى بار وقۋشىلار قابىلدانادى. وركەسترگە العاش مۋزىكالىق مەكتەبىن بىتىرگەن وقۋشىلار وتىرسا, ەكىنشى جارتىجىلدىقتان باستاپ نوتا ساۋاتىن تولىق مەڭگەرگەن, ارنايى مۋزىكا مەكتەبىن بىتىرمەگەن وقۋشىلار قاتىسا الادى. وركەستر دۇرىس جولعا تۇسىپ, قالىپتاسىپ كەتۋى, العاشقى كەزەڭدەگى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى. بەلگىلى ۇستاز ا.س.ماكارەنكو بىلاي دەيدى: «ەڭ اۋەلى جاقسىلاپ تۇرىپ جالپى جينالىس وتكىزۋدەن باستار ەدىم, وندا وقۋشىلاردان نە تىلەيتىنىمدى, نەنى تالاپ ەتەتىنىمدى جانە ەكى جىلدان كەيىن ولاردىڭ قانداي بولاتىنىن شىن جۇرەكتەن ايتىپ بەرەر ەدىم». جينالىس ۇستىندە سىزدىڭ سوزدەرىڭىزدەن ولار «سىزدىڭ ەركىڭىزدى, سىزدىڭ مادەنيەتىڭىزدى, سىزدىڭ جەكە باسىڭىزدى سەزىنۋگە تيىس?». ۇستازدىڭ اربىر قونىمدى, ويلى سوزدەرى –ولار ۇشىن جاڭا تاربيە كوزى, ەلىگۋ مەن قۇشتارلىقتىڭ باستاۋى. وركەستر ۇيىمداستىرۋداعى نەگىزگى ماسەلە – ونى جابدىقتاۋ.

 

   بۇعان جاتاتىندار: دايىندىق وتكىزەتىن كەڭ بولمە, ساپالى مۋزىكالىق اسپاپتار كومپلەكسى, پۋلьت, ورىندىق, نوتا قاعازى, ت.ب. كورنەكتى قۇرالداردان: نوتا ساۋاتى جازىلعان سحەما, كومپوزيتورلار پورترەتى, گرامجازبا, ماگنيتوفون, كومپьيۋتەر, جابدىقتارى. اكتيۆ مۇشەلەرىن دۇرىس ىرىكتكەپ, تاڭداي بىلۋ, وركەستر جۇمىسىنىڭ ىلگەرى باسۋىنىڭ كەپىلى. وركەستر اكتيۆىنىڭ قۇرامىن-كوركەمدىك كەڭەس دەپ اتايدى. كەڭەس مۇشەلىگىنە وركەستر جەتەكشىسى, ينسپەكتور, اسپاپ توپتارىنىڭ كونتسەرتمەيسترلەرى كىرەدى. كەڭەس مۇشەلەرى مىنا جۇمىستارعا جاۋاپ بەرۋگە تيىس: دەر كەزىندە ازىرلىكتىڭ باستالۋى, بارلىق اسپاپتاردىڭ قۇلاق كۇيىنىڭ كەلتىرىلۋى, مۇشەلەردىڭ وز پارتييالارىن يگەرۋدەگى جاۋاپكەرشىلىگى, تارتىپ بۇزباۋ, اسپاپتى كۇتىپ ۇستاۋ, ورىندىق پۋلьتتەردىڭ قامتاماسىزدىعى ت.ب. اكتيۆ مۇشەلەرى جيى باس قوسىپ وركەستردەگى جەتىستىك-كەمشىلىكتەردى تالقىلاپ, قورىتىندى شىعارىپ وتىرۋعا تيىس. وركەستردەگى العاشقى دايىندىق وقۋشىلارعا ۇلكەن ەموتسييالىق اسەر قالدىرۋ مەن قاتار, ۇيىمداستىرىلۋ پروتسەسى جوعارعى دارەجەدە بولۋعا تيىس. ويتكەنى وركەستردىڭ بولاشاقتا تۆورچەستۆالىق باعىتپەن دامىپ, بىرتۇتاس ۇجىمدىق تۇرعىدا قالىپتاسۋىنا, العاشقى دايىندىقتاردىڭ, ۇيىمدىق قىزمەتتەردىڭ دارەجەسىمەن تىعىز بايلانىستى. العاشقى دايىندىقتارداعى جۇمىس بارىسى: وركەستردىڭ نورمالىق تارتىبى بويىنشا وتىرعىزۋ (ونىڭ بىرنەشە ۆاريانتارى بار); قۇلاق كۇيىن كەلتىرۋ, ديريجەردىڭ قولىن دۇرىس تۇسىنىپ انسامبىلьدىك تارتىپتى ساقتاي بىلۋ.

 

   العاشقى دايىندىقتاعى ەندى بىر ەسكەرەر ماسەلە وقۋشىلاردىڭ كوڭىل كوتەرىڭكىلىگى مەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ دارەجەسىن باسەڭدەتىپ الماي, دامىتا تۇسۋ. دومبىرانى يگەرۋدەگى, نەمەسە باسقا اسپاپتاردا ويناۋ اپپاراتىن دۇرىس قويۋ كەزەڭى نەمەسە شىعارمانى ساپاسىز قايتالاي بەرۋ وقۋشىلاردى جالىقتىرادى. جەتەكشى مۇنداي ساتتەردە ولاردىڭ جاقسى كورەتىن كۇيلەرىن ويناپ, مۋزىكا تاريحىن, وركەستر اسپاپتارى جايلى اڭگىمە ايتىپ, سەيىلدىرىپ وتىرعانى جون. اسىرەسە جەتەكشىنىڭ اسپاپتا وزى ويناپ كورسەتۋى وقۋشىلارعا ەستەتيكالىق قۇشتارلىق تۋعىزىپ, مەندە وسىلاي ويناسام ەكەن دەپ ىنتالانادى. بۇل مەتوديكالىق ماڭىزى زور تاسىل. ونى اسىرەسە وركەستر ازىرلىگىندە ورىندى پايدالانۋ, مۋزىكالىق دامۋدىڭ زور كەپىلى. پسيحولوگييادا بۇنى ەلىكتەۋ دەيدى.

 

   وركەسترمەن جۇمىس جاساعاندى جاي ىرعاقتا ريتميكالىق جاتتىعۋ, گاممالار, ەتيۋدتەردى مانىن ساقاپ ويناۋ.

 1. ديريجەردىڭ قولىنا قالىپتاسىپ, بىرگە ويناۋ, تۇرلى ديناميكالىق بەلگىلەردى, ديريجەردىڭ قولىنىڭ قيمىلىمەن بىرگە جاساۋ.

2. وركەستردىڭ پارتييالارىن بولەك گرۋپپادا ويناۋ.

3. ۇيگە بەرىلگەن كۇي, پьەسالاردى ويناۋ.

 

  دايىندىق بىردەن جەتەكشىنىڭ بۇگىنگى وركەستردە ىستەلەتىن جۇمىستىڭ ماقساتى, مازمۇنىن قىسقاشا تۇسىندىرۋدەن باستالادى جانە تومەندەگىدەي جۇمىس فورمالارى قامتىلادى:

  1. شىعارمانىڭ ويلى-ورنەك, مانەرلىك قۇرالدارىن جۇيەلەپ, مازۇمىنىن اشىپ, كوركەمدىك دارەجەگە جەتكىزۋ نەمەسە ينتەرپرەتاتسييالاۋ.
  2. 2. دايىندىق سوڭىندا يگەرىلگەن شىعارمالاردىڭ ىشىندەگى وقۋشىلاردىڭ كوبىرەك ۇناتاتىنىن ويناپ, وركەستر ازىرلىگىن جوعارى ەموتسييالىق تۇرعىدا بىتىرۋ. ەندى وركەستردىڭ كەيبىر رەپەرتۋارلارىنا توقتالايىق.
  3. ونىڭ رەپەرتۋارى نەگىزىنەن تورت باعىتتان تۇرادى: ا) قازاقتىڭ ان-كۇيلەرى; ب) باتىس كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارى. ۆ) ورىس كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارى گ) قازاق وركەسترىنە ارنايى ارنالعان شىعارمالارى ج) حالىق كۇيى –«تەپەڭكوك», «كەڭەس», حالىق انى «گاككۋ», «اق بايان», «اقباقاي». قۇرمانعازى – «كىسەن اشقان», «كوبىك شاشقان», «سارانجاپ», «بالبۇراۋىن», «اداي». داۋلەتكەرەي – «قوسالقا II ۆاريانت», «ىسقىرما», «قىز اقجەلەڭ». تاتتىمبەت – «سىلقىلداق», «قوسباسار-I ۆاريانت». دينا –«16-جىل», «اسەمقوڭىر», «توي باستار» تۇركەش «كوڭىلاشار». ج.نازاروۆ «بەيبىتشىلىك» ب) ف.شۋبەرت –«مۋزىكالىق مومەنت» شتراۋس –«پەرسيدسكيي مارش» ە.گريگ –«نارۆەجسكيي تانەتس № 2» ۆ) پ.چايكوۆسكيي –«سلادكايا گرەزى», «ەكوسسەز», «تانەتس مالەنьكيي لەبەدەي» م.گلينكا –«پولьكا» ۆاسيلەنكو –«بالەرو» گ) ا.جۇبانوۆ –«تاجىك بيلەرى № 1,2,4», «قازاق مارشى», «قارلىعاش بيى» ا.زاتاەۆيچ –«قازاق مارشى» ح.تاستانوۆ –«تىڭعا اتتانۋ», «تولعاۋ» م.قويشىباەۆ قازاق وركەسترىنە ارنالعان «سيمفونييا d-dur» II-III- بولىم ن.تىلەنديەۆ «مۇراگەر», «اتا تولعاۋى», «كوش كەرۋەنى» م.اۋباكەروۆ «كوڭىلدى جاستار» ك.كۇمىسبەكوۆ –«بالالار بيى», «فارابي سازى», «اياۋلى مەنىڭ مەكەنىم» ب.جۇبانييازوۆ «دوستىق بيى» ا.جايموۆ «بي كۇيى» ت.ب. مەن كەزىندە باسقارعان وركەستر حالىق الدىنا جيى-جيى ونەرلەرىن كورسەتتىپ تۇراتىن.
  4.   جالپى بىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە دە جىلدا كونتسەرت بەرىپ تۇردىق, بىر جاعىنان پروورەنتاتسييالىق جۇمىسىن اتقارىپ, ونەرلى جاستاردى وقۋعا شاقىرۋعا كوپ كومەگىن تيگىزدى. سول كەزدەگى مۋزىكالىق كوللەدجىنىڭ تومەنگى I-II كۋرس وقۋشىلارىنان قۇرىلعان ۇلت-اسپاپتار وركەسترى, كەيىنگى جىلدارى وركەستر وزىنىڭ ورىنداۋشىلىق داستۇرىن شىڭداپ, حالىق مۋزىكاسىمەن قاتار باتىس-ورىس كلاسسيكتەرىنىڭ مۋزىكاسىن ويداعىداي ورىنداۋ دارەجەسىنە جەتە باستادى. بولاشاقتا بىز مۋزىكا كوللەدجىسىنىڭ تومەنگى I-II كۋرس وقۋشىلارىنان قۇرىلعان ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ, بۇدان بىلاي قاراي الى دە كوپتەگەن تۆورچەستۆولىق تابىستارعا جەتە بەرۋىنە تىلەكتەسپىز.
Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Жолсапар 2026-06-07

AQSARAY
img
Дерек пен дәйек 2026-06-07

Jazu gigienası
img
Дерек пен дәйек 2026-06-07

JAPALAQ PEN QWZĞIN TURALI
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
JAPALAQ PEN QWZĞIN TURALI

Последние новости

img
Дерек пен дәйек 2026-06-07

Jazu gigienası
img
Дерек пен дәйек 2026-06-07

جازۋ گيگيەناسى
img
Жолсапар 2026-06-07

AQSARAY

Все новости

news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
Jazu gigienası
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
جازۋ گيگيەناسى
news-img
overlay bottom
Жолсапар 2026-06-07
AQSARAY
news-img
overlay bottom
Жолсапар 2026-06-07
اقساراي
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
JAPALAQ PEN QWZĞIN TURALI
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
جاپالاق پەن قۇزعىن تۋرالى
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
DULAT pen «DOLAN» BİR ESİM
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
دۋلات پەن «دولان» بىر ەسىم
news-img
overlay bottom
Дерек пен дәйек 2026-06-07
Studenttik wlt-aspaptar orkestrlerin basqarudıñ keybir erekşelikteri
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться