logo
burger menu search Қазақша language menu
Өнер

Автор: ADMIN

Өнер 2026-06-10 13:49:00

Біз әлеуметтік желілерде:

Сегіз қырлы, бір сырлы жан

news single

    Ұлттық өнеріміздің сан қырына өз қолтаңбасын айқын түсіріп, бүгінде тоқсан жасқа толып отырған Әубәкір Ысмайыловтың шығармаларымен танысқан сайын, көкіректе көптеген ойлар қылаң бере бастайды. 1970 жылдың мамыр айы болатын. Бір күні таңертең жұмысқа кірген бетім сол еді. Есіктен кірген бойда хатшы қыз: — Сізді бастық шақырып жатыр, — деді. Мен бөгелместен жетіп бардым. Амандық-саулықтан кейін бастық: — Сен Әубәкір Ысмайыловты жақсы таниды екенсің. Сол кісі маған өтініш жасап отыр. Бақанаста Әукеңнің шығармашылық көрмесі ашылады екен. Онымен бірге барып қайт, жақсы бір репортаж және тағы басқа хабарлар алып кел, — деп біраз тапсырма берді. Біз бірнеше адам түс кезінде автобуспен Алматыдан Бақанасқа бет алдық. Мамыр айының құлпырып, табиғаттың гүл-бәйшешек атып, жайнап тұрған кезі еді. Автобус ішіндегілердің көбі — суретшілер, олардың ішінде телеарна қызметкері Әділбек Тауасаров, оператор Юрий Сахнов және мен бармын. Жолшыбай күлкі, қалжың, қызу әңгіме. Көпшілігі сурет өнері жайлы сөз қозғады. Әукең автобустың алдыңғы жағында отырып: — Тоқташы, әне бір гүлдің әдемісін қарашы! Ана бір ағаштың сұлуын-ай! — деп жүргізушіні жиі тоқтата берді. Бір кезде автобуста есік жаққа жақын отырған Гүлфайруз Ысмайылова: «Біз бұл жүріспен ертең де Бақанасқа жете алмаспыз», — деп кейістік білдірді.

 

   Осыдан кейін Әукең кең далаға қарап, ұзақ уақыт үнсіз отырды. Біз Бақанасқа күн бата жеттік. Бізді қарсы алған аудан әкімшілігі мен мәдениет қызметкерлері қонақүйге орналастырды. Ертеңінде аудандық мәдениет үйінің алдында Әукеңнің сурет көрмесі ашылды. Оған ауыл адамдары, мектеп оқушылары, мәдениет қызметкерлері секілді көпшілік қауым көп жиналды. Көрме аяқталғаннан кейін Әукең сөз сөйлеп, жиналған қауымға алғысын айтты және сол көрмеге қойылған шығармаларын түгелімен аудандық мәдениет үйіне сыйға тартты. Бірде әңгіме арасында ауданның көркемөнерпаздары облыстық байқауға әзірленіп жатқаны жайлы сөз болды. Осыны естіген Әукең мәдениет үйінің директорына: «Жастардың дайындығы қалай екен, көрсек қайтеді?!» — деп өтініш жасағанда, ол жігіт бірден қуанып кетті. Мәдениет үйіне кірген бойда өнерлі азаматтармен әңгіме дүкенін құра бастады. Бір кезде сахнаға биші қыз-жігіттер шыққанда, Әукең орнынан ұшып тұрып: — Балалар, бұл би олай емес, былай! — деп, сахнада солармен бірге билей кетті. Отырған жұрт аң-таң. Қатар жүрген әріптестерінің көбі Әукеңнің биші, әнші, домбырашы екенін білмейді екен. Сол күні Әукең жастармен аудан әкімшілігінің сұрауы бойынша дайындық жүргізді. Әукеңнің сондай сегіз қырлы, бір сырлы екенін мен сонда білдім. Бір күнге барған біздер халықтың сұрауы бойынша Бақанаста үш күн аялдадық. Әукең мәдениет үйінің жастарын байқауға дайындап, үш күн бойы таңертеңнен кешке дейін дайындық жұмыстарын жүргізді. Сол сапарда бір қызықты әңгіме естідік.

 

   Әукең Әуезов театрында жұмыс істеп жүргенде, гастрольдік сапармен бір ауылға барыпты. Ауыл еңбеккерлерінің өнер адамдарын құрметтеп қарсы алатын әдеті ғой. Таңертеңгі шай үстінде Әукең бірнеше күй тартыпты. Әукеңнің өнеріне ырза болған үй иесінің жолдасы, жас келіншек шай құйып отырып: «Аға, қанша күй білесіз?» — деп сұрапты. Содан Әукең бөгелместен: «Мың күй білемін», — десе, төрде отырған Серағаң — Серке Қожамқұлов: «Врешь, подлец!» — деп ұшып тұрыпты. Осы әңгімені естігенде, отырған жұрттың ішегі қатып күлді. Төртінші күні біз Алматыға жолға шықтық. Табиғатты тамашалап, әр жерге бір тоқтап келеміз. Бүгін өткендегідей емес, Гүлфайруз апамыз көңілді. Тоқтаған жерде түсіп, әртүрлі қызғалдақтар теріп, сөмкесіне салып қояды. Кенет Әукең: «Мен сендерге балық сорпасын ішкізейін. Ана көлдің жағасындағы қайыққа жақындап тоқта», — деді жүргізуші жігітке. Әукең автобустан түсті де, өзінің бір ескі танысындай екі орыс жігітіне қол беріп, амандасып жатыр. Бір кезде автобуста отырған біздерге «Келіңдер!» деп қолын бұлғады. Біз түгел олардың қасына келдік. Әукең шешініп тастап, олардың қасына барып, ау салып балық аулауға кірісті. Әукең уәдесінде тұрып, сол күні түсте бізге дәмді балық сорпасын ішкізді. Адам өміріндегі 90 жас сеңгір-сеңгір тауларды елестетеді.

 

   Қазақ: «Сегіз қырлы, бір сырлы жігіт», — дейді ғой. Әукең де жас кезінен өнердің әр саласын меңгерген сегіз қырлы, бір сырлы азаматтың нақ өзі еді. Оған дәлел — ол кісі тек суретші ғана емес, өнердің әртүрін меңгерген. Ол би де билейді, атқа да шабады, ән салып, домбыра да шертеді. Отызыншы жылдардан бастап киноға түсіп, әртүрлі кейіпкерлерді сомдаған. Сол жылдары филармонияда биші болып та қызмет істеді. 1936 жылы Мәскеуде өткен онкүндікте (декадада) Шара Жандарбековаға серіктес (партнер) болып қазақ биін билеген. Сонымен қатар ол домбырада Құрманғазы, Дәулеткерей күйлерін тамаша нақышына келтіріп орындайтын. Әубәкір Ысмайылов қазақ халқының ертедегі тарихы жайлы көп еңбек еткен адам. Оған «Қазақтардың жоңғарларды жеңгені», «Ақтабан шұбырынды» сияқты туындылары дәлел. Кеңестік қызыл империяның қылышынан қан тамып, елдің еңсесін көтертпей тұрған кездің өзінде осындай сан түрлі суреттерін салған. Келесі бір еңбектері қазақ эпостарындағы Алпамыс, Қобыланды, Қамбар батыр сияқты көптеген халық қаһармандарына, ел қорғандарына арналған. Содан кейінгі күрделі еңбектері халық ағарту саласын қамтиды.

 

   Олар: «Абай достары арасында», «Жамбыл мейрамда», «Құрманғазы және Айжан қыз» сияқты туындылар. Отызыншы жылдары қуғын-сүргінге ұшырап, зардап шеккен азаматтар жайлы да қылқалам тартқан. Олардың қатарына «Сәкен», «Сәкен жұмыс үстінде» және т.б. жатады. Ә. Ысмайылов, сондай-ақ, туған жер табиғатын тамаша суреттеген талант иесі. Ол бүркіт, ителгі, күйкентай, тұрымтай сияқты құстарды салып, жасынан аңшылықпен айналысқан және алты жасынан бәйгеге шапқан. Сонымен қатар ол табиғатты өте ерекше жақсы көретін. Табиғаттың сиқырлы сырларын сурет арқылы көрсете білді. Әукеңнің салған суреттеріне қарасаңыз, өзіңізді табиғат қойнауында тұрғандай сезінесіз. Оның «Қарақұйрықтар мекендейтін алқап» деген суретін алатын болсақ, тіршілікте бір-бірімен байланысып жатқан табиғат сырларын қылқалам арқылы ерекше бейнелегенін көреміз. Тарихи тақырыпқа арналған келесі бір суреті — «Қорқыт ата». Ол композициясы мен бояуды қолдану жағынан да ерекше. Қорқыт атаның желбіреген сақалы кеудесінен төмен түсіп, басындағы ақ қалпағы, үстіндегі ақ киімі көңілінің пәк екенін көрсетеді. Абыздың тартып отырған үлкен қобызының үнін тыңдауға жер бетіндегі аң-құстың бәрі ықылас аударғандай. Табиғатта келіспейтін қайшылықтардың өзі бір-бірімен үндесіп кеткен сияқты: жолбарыс пен бөкендердің, аспандағы құс пен таутекелердің бір-біріне тиіспей, мамыражай тұрғаны соның айғағы.

 

   Оң жақта тұрған жыртқыш қасқыр да Қорқыт атаның күйін ұйып тыңдауда. Олар бір-бірін көріп тұрған жоқ, бірақ күйдің құдіретіне бас июде. Суретші табиғаттағы барлық сұлулық пен үйлесімділікті көрсете білген. Ә. Ысмайылов түске көп көңіл бөлетін. Әр түстің өзіндік ерекшелігі, бейнелейтін сыры бар. Ол айтпақ ойын түс арқылы дәл білдіреді. Әукең қандай да бір суретті салмас бұрын, сол тақырыпты зерттеп, әбден көзі жеткенде ғана қылқаламын қолына алып, жұмысқа кірісетін.

 

    Жеңіс Ақпанбет 

 

    2009 жыл

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Мир 2026-07-28

Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire
img
Қоғам 2026-07-28

تجم: بيىل سۋعا كەتكەندەردىڭ كوبى تىيىم سالىنعان جەردە كوز جۇمعان
img
Общество 2026-07-28

مچس: بولьشينستۆو ۋتونۋۆشيح ۆ ەتوم گودۋ پوگيبلي ۆ زاپرەщيوننىح دليا كۋپانييا مەستاح
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
مچس: بولьشينستۆو ۋتونۋۆشيح ۆ ەتوم گودۋ پوگيبلي ۆ زاپرەщيوننىح دليا كۋپانييا مەستاح

Последние новости

img
Мир 2026-07-28

Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire
img
Мир 2026-07-28

Apple ۆنوۆь ستالا ساموي دوروگوي كومپانيەي ۆ ميرە
img
Мир 2026-07-28

Apple вновь стала самой дорогой компанией в мире

Все новости

news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire
news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple ۆنوۆь ستالا ساموي دوروگوي كومپانيەي ۆ ميرە
news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple вновь стала самой дорогой компанией в мире
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-07-28
Apple қайтадан әлемдегі ең қымбат компания атанды
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-07-28
TJM: Biıl suğa ketkenderdiñ köbi tıyım salınğan jerde köz jwmğan
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-07-28
تجم: بيىل سۋعا كەتكەندەردىڭ كوبى تىيىم سالىنعان جەردە كوز جۇمعان
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
MÇS: Bol'şinstvo utonuvşih v etom godu pogibli v zapreşennıh dlya kupaniya mestah
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
مچس: بولьشينستۆو ۋتونۋۆشيح ۆ ەتوم گودۋ پوگيبلي ۆ زاپرەщيوننىح دليا كۋپانييا مەستاح
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
МЧС: Большинство утонувших в этом году погибли в запрещённых для купания местах
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться