logo
burger menu search Қазақша language menu
Өнер

Автор: ADMIN

Өнер 2026-06-11 20:53:46

Біз әлеуметтік желілерде:

Teatr – äsemdikke baulidı

news single

    Äsem Alatau baurayındağı swlu Almatığa at arıltıp, alıs-jaqın elderden qonaq bolıp kelip jatqan önersüyer qauımğa ruhani demalıs sıylaytın kieli şañıraqtardıñ biri de biregeyi — Mwhtar Äuezov atındağı qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrı. Nebir janı jaysañ sañlaqtar toğısqan bwl qara şañıraqta büginde wrpaqtar sabaqtastığı jıl ötken sayın berik ornığıp keledi. Wjım talanttı jastarmen tolığuda. Jas buınnıñ körkemdik izdenisteri de är qilı. 2008 jılğı «Teatr köktemi» festivalin birtuar twlğa, teatr jäne kino akteri Nwrmwhan Jantörinniñ 80 jıldığına arnağan teatr wjımı jıldağı ürdisten aynımay, qazaq önerine eñbegi siñgen aytulı twlğalardı eske alu keşterin joğarı deñgeyde wyımdastırıp keledi. Osı festival'den keyin-aq öner oşağı Qazaqstannıñ halıq ärtisi, teatr jäne kino öneriniñ darabozı, ömirden erte ozğan akter Änuar Boranbaevtı eske alu keşin ötkizudi qolğa alğan bolatın.

 

    Ğibrattı keşte akterdiñ tağdırlas äriptesteri men tuğan-tuıstarı, dostarı öner tarlanınıñ adami qasietteri men şınayı bolmıs-bitimin, ömirdegi jaysañ minezin eske alıstı. İşte twnğan sağınıştarın aqtarıp, bir marqayıp qaldı. Keş barısında akterdiñ öneri men ömir jolına arnalğan «Akter tağdırı» attı jaña kitap tanıstırılıp, teatr qonaqtarına tegin taratıldı. Sonday-aq däl osınday joğarı deñgeyde körnekti akter Änuar Moldabekovtiñ tuğanına 70 jıl toluına arnalğan eske alu keşi de teatr sahnasında atalıp ötti. Wyımdastırıluı bir-birine wqsamaytın mwnday öner keşterin ötkizuge asa ıjdahattılıqpen dayarlanğan teatr wjımınıñ eñbegi wşan-teñiz. Akterdi eske alu keşi qarsañında «Öner» baspasınan «Änuar Moldabekov» attı tağı bir ädemi kitap jarıq kördi. Osı keşten keyin teatr wjımı 82-mausımın jauıp, jazğı kezekti demalısqa şıqqan bolatın. Teatrnıñ soñğı kezdegi ülken jetistigi — gastrol'dik jüyeniñ qayta jandanuı. Osı jılğı mausımda teatr elordamız Astana, sonday-aq Qostanay, Taldıqorğan qalalarında şığarmaşılıq saparda bolıp qayttı. Qoñır küzdiñ alğaşqı künderinde Qazaqstan Respublikasınıñ Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ qoldauımen akademiyalıq drama teatr sahnası «Ortalıq Aziya memleketteriniñ İİ Halıqaralıq teatrlar festivaliniñ» aşılu saltanatına oray öz körermenderine esigin ayqara aştı. Söz reti kelgende ayta ketu läzim, bwl festival'ge özderiniñ jaña tuındılarınıñ biri — «Swlu men suretşi» (T. Ahmetjan, rejisseri N. Jaqıpbay) spektaklimen qatısqan teatr wjımı bas jüldeni ielendi.

 

     Qırküyek ayınıñ 27-jwldızında Qazaqstannıñ halıq ärtisi Torğın Tasıbekovanıñ «Sahnada 50 jıl» attı şığarmaşılıq keşi de öner sahnasında öte joğarı deñgeyde ötti. Jetpistiñ jelkenin kergen sahna maytalmanınıñ saltanattı keşin akter Twñğışbay Jamanqwlov jürgizdi. Qazaq öneriniñ qara şañırağında öneri de, ömiri de önegege tolı Torğın apamız taban audarmay 50 jıl qızmet etip keledi. Sahnadağı jartı ğasırlıq ğwmırında Torğın Tasıbekova nebir swlulardıñ beynesin näşine keltire somdadı. Ol — eñbegin eli bağalağan ataqtı aktrisa ğana emes, önegeli wrpaq örbitken ayaulı ana, Äşekeñdey (Äşiräli Kenjeev) daraboz twlğanıñ tütinin tütetken süyikti jar, talay wrpaqtı öner närimen susındırğan tälimger wstaz, dublyaj jasau öneriniñ maytalmanı äri änşi. Segiz qırlı, bir sırlı öner iesi öziniñ 70 jasqa tolğan mereytoyında än aytıp, öleñ oqıp, ärbir rölinen üzindiler orındap, qarttıqqa boy aldırmağanın tağı bir däleldegendey boldı. Ärbir isi şiraq, sıñğırlağan näzik ün iesin körgende 70-te emes, 40 jastağı kelinşek pe dersiñ... Bwl twrğıda aktrisanıñ üzeñgiles äriptesterinen artıq eşkim döp basıp teñeu ayta almas. Äygili teatr sınşısı Äşirbek Sığaydıñ Torğın Tasıbekovanıñ öneri men ömirine arnap bergen mına bağasınan-aq köp närseni wğuğa boladı: — Torğın Tasıbekovağa Qazaqstannıñ halıq ärtisi degen ataq tegin berilmegen. Men Torğındı qazaq sahna öneriniñ qılqobızı dep esepteymin.

 

    Tögiltip söylegendegi kümistey sıñğırlağan äsem dauısı, sahnalıq süykimdiligi jağınan kezinde Torğınnıñ aldına tüsken aktrisa kemde-kem boldı. Süykimdilik degen — Torğın Tasıbekovağa Qwdaydıñ bergen qwtı ispettes. Ol sahnağa şıqqanda-aq nwrlanıp, qwlpırıp sala beredi. Äsirese, qazaqı erekşeligimen körinetin jeñgeler men kelinşekterdi oynağanda öziniñ nağız bolmısımen aşıladı. Oğan taqqan şaşbau da, şolpı da, sausaqtarına salğan saqina-jüzikteri de — bäri-bäri wlttıq erekşelikterimizdi ayşıqtay tüsip, öz rölderimen qosa oynap şığadı. Säukele, kimeşek kise de, qazaqtıñ kirşiksiz möldir qız-kelinşekteri osı dep körsetuge layıq jüzi, öñi boldı. Qazir de öziniñ jasına, jürip ötken joldarına qaramay öte jaqsı körinedi. Sahnalıq keyipti joğaltpau, sahnalıq reñ-ajardan ayırılmau — bwl aktrisalardıñ birinşi mindeti. Öytkeni ol ünemi el aldında jüredi, sondıqtan özin jaqsı bapta wstauı — jazılmağan zañdılıq deuge boladı. Körgeni köp, estigeni mol. Keşegi korifeylerimiz Qalleki, Şäken Aymanov, Säbira Mayqanova, Hadişa Bökeeva, Biken Rımova, Şolpan Jandarbekova sındı apalarımızdı körip, solardan ülgi alğan. Olardıñ jaqsı jaqtarın qabılday bilgen. Ärbir üyretken tärbie-tälimin tek teoriyalıq türde wğınıp qana qoymay, is jüzinde sahnada qoldana bilgen jan-jaqtı talant dep qaraymın.

 

   Äne, mine, özderiñiz kuä bolıp otırğanday, äli de bolsa şiraq. Endeşe, röli tabılıp jatsa, äli de talay beynelerdi somdauğa zerek te dayın dep esepteymin. Asıra aytqandıq emes, teatr sınşısınıñ şeber aktrisağa bergen bwl bağasın sol zalda mereytoydı tamaşalağan bükil körermen bir auızdan qwptağanday boldı. Halqımızdıñ süyikti qızı, ataqtı aktrisanıñ mereytoyımen qwttıqtap Elbası jedelhat joldasa, Qazaqstan Respublikasınıñ Mädeniet jäne aqparat vice-ministri Asqar Böribaev mereytoyğa Astanadan ministrdiñ marapat qağazın arnayı alıp kelipti. Almatı qalalıq mädeniet basqarmasınıñ ökilderi jäne basqa da aytulı twlğalar mereytoy keşine arnayı kelip, öz lebizderin bildirip jattı. Sol küni tañerteñ şaharımızdıñ äkimi Ahmetjan Esimov aktrisanı öz qabıldauına şaqırıp, mereytoy qwrmetine eki bölmeli päterdiñ kiltin tabıs etti. Bwl da bolsa, elimiz alaqanına salıp baptağan önerpazğa körsetilgen layıqtı qwrmet ekeni dausız. 

 

    El bolıp aktrisanıñ mereytoyın toylap bolısımen-aq, önersüyer qauımğa damılsız qızmet etken kieli şañıraqqa Mañğıstau teatrı gastrol'dik saparmen keldi. Mwhtar Äuezov sındı dañqtı twlğanıñ esimin alğan qasietti qara şañıraqtıñ tabaldırığın imene attağan Aqtau drama teatrı da — bäygeniñ aldın bermeytin irgeli öner oşaqtarınıñ biri. Osı twsta Mañğıstau teatrınıñ tarihına üñile ketkenniñ artıqtığı bolmas. Mañğıstau jwrtşılığın tamaşa öner tuındılarımen susındatıp jürgen Aqtau drama teatrı nebäri 3 jastan jaña asqanına qaramastan, az ğana uaqıt aralığında birqanşa märtebeli alaman bäygelerdiñ biik jüldelerine layıq önerimen tanılıp ülgerdi. Mäselen, özderi ömirge kelgen jıldıñ mamır ayında-aq Natal'ya Sactıñ 100 jıldıq mereytoyına oray Almatı qalasında ötken Respublikalıq teatr festivalinde «Eñ üzdik klassika» jäne «Twsaukeser» nominaciyaları boyınşa qos jüldege ie boldı. Sol jıldıñ qaraşa ayında YUNESKO köleminde ötken Mahambet Ötemiswlınıñ 200 jıldıq mereytoyında, Oral qalasında Baqıt Bedelhanwlınıñ «Mahambet» spektaklimen qatısıp, «Üzdik rejisserlik izdenisi üşin» nominaciyası boyınşa jüldemen marapattaldı.

 

    Al 2004 jıldıñ qaraşa ayında Astana qalasında ötken Halıqaralıq «Şabıt» festivalinde rejisser Gülsina Merğalieva men qoyuşı-suretşi Gülnar Qanafinanıñ sahnalauımen, Abaydıñ 38-qara söziniñ jelisimen qoyılğan «38 nemese Qaraqwrt» attı spektakli Gran-pri bas jüldesin jeñip aldı. Ayta berse, jas wjımnıñ mwnday şığarmaşılıq tabıstarı az emes. 2004 jıldıñ qorıtındısında teatrdıñ bas rejisseri Gülsina Merğalieva täuelsiz «Tarlan» sıylığınıñ laureatı atandı. 2005 jılı Qızılorda qalasında Qwrmanbek Jandarbekov pen Qanabek Bayseyitovterdiñ 100 jıldıq tolu qwrmetine wyımdastırılğan Respublikalıq teatrlar festivalinde aqtaulıqtardıñ joğarıdağı «38 nemese Qaraqwrt» spektakli «Şığarmaşılıq jaña izdenisi üşin» nominaciyası boyınşa jeñimpaz atanıp, arnayı diplommen marapattaldı. Jas teatrdıñ repertuarına kelsek, qazirgi uaqıtqa deyin onıñ qorjınında 16 spektakl' bar. Bwl — az olja emes. Mwnıñ işinde otandıq qalamgerlerimizdiñ türli janrdağı dramalıq tuındılarınan bastap, otandıq jäne düniejüzilik klassikterdiñ, atap aytqanda: Şekspir, Äuezov, Çehov, Müsirepov, Mrojek, Mol'er sındı iri twlğalardıñ şığarmaları bar. Aqtau sındı äsem qalanıñ mañdayına basqan jalğız sahna şañırağı bolğandıqtan, bwl wjım repertuarında orıs tilindegi, sonday-aq balalarğa arnalğan ertegi jelisine qwrılğan birneşe qoyılımdar tağı bar.

 

   Örimdey jas önerpazdardıñ ömir men öner arasındağı izdenis-talpınıstarı men arman-tilekterin qanağattandırıp, jas talanttardıñ tanıluına jağday jasap otırğan teatr wjımınıñ basşısı Nwrniyaz Mwqanovtıñ da bwl jolda az eñbektenbegeni aytpasa da tüsinikti. Teatr wjımı aru Almatığa kelgen osı gastrol'dik saparında qorjınına 6 spektakl' sala kelgen eken. 

 

   Wzamay-aq önersüyer qauım asığa kütken Mwhtar Äuezov atındağı akademiyalıq drama teatrı öziniñ kezekti 83-mausımınıñ aşılu saltanatın 2008 jıldıñ 10 qazanında bastadı. Mausım dästür boyınşa Mwhtar Äuezovtiñ şığarması negizinde qoyılğan «Ayman-Şolpan» spektaklimen aşıldı. Teatr sahnası 16, 18 qazanda jazuşı-ğalım Nemat Kelimbetovtiñ «Ümit üzgim kelmeydi» attı draması boyınşa qoyılğan spektakl' prem'erasımen öz körermenderin qarsı aldı. Adamgerşilik pen imandılıq twrğısında örbitin qoyılımnıñ qoyuşı-rejisserleri — Esmwhan Obaev pen Töleubek Aralbay.

 

   Aldağı uaqıtta talay biik belesterdi bağındırmaq niettegi teatr wjımı osı mausımda körermenge tağı birneşe jaña tuındısın wsınbaqşı. Olar: Twrlıbek Mamaseyitovtiñ «Bäkey qız» (rejisseri Äubäkir Rahimov), Qaltay Mwhamedjanovtıñ «Köktöbedegi kezdesu», Israil Saparbaydıñ «Mäjnün» jäne Üzeyir Hacıbəyov-tıñ «Arşin mal alan» spektakl'deri. Bügingi tañda teatr repertuarınıñ negizgi özegin klassikalıq dünieler qwraydı deuge boladı.

 

   Teatrda M. Äuezovtiñ tuındıları tügeldey derlik qoyılıp keledi. «Qaragöz» qoyılımınıñ soñğı ülgisi osıdan birer jıl bwrın sahnalansa, endi «Abay» qoyılımın osı mausımda, yağni 2009 jıldıñ aqpan ayında sahnalau josparlanıp otır. Sonday-aq, «Qobılandı» qoyılımı 2010 jılı, «Eñlik-Kebek» pen Ğabit Müsirepovtiñ «Aqan seri - Aqtoqtısı» 2011 jıldarı sahnalanadı dep kütilude.

 

   Klassika qaşanda irgetas äri til wstartudıñ biik ülgisi, bügingi tañda til mäyegin siñiremin degen jas wrpaqqa taptırmas mektep. Bwl tuındılar jwrtşılıqqa jañaşa közqaras sıylasa, akterlerge jañaşa izdenis tuğızatındığı kümänsiz. Al Mwhtar Äuezov atındağı akademiyalıq drama teatr sahnasınan qol üzbey, ärbir jaña tolağay tuındını bağalap, oy qorıtu — tek sizderdiñ ülesteriñizde, patşa köñil körermen!

 

     Jazira AMANTAYQIZI

     2008 jıl

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Спорт 2026-09-06

Düniejüzilik köşpendiler oyındarı: Qazaqstan qwraması kök böriden kümis jülde ielendi
img
Спорт 2026-09-06

Çislo zolotıh medaley sbornoy Kazahstana dostiglo 32
img
Спорт 2026-09-06

Vsemirnıe igrı koçevnikov: sbornaya Kazahstana zavoevala serebro v kok-boru
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Vsemirnıe igrı koçevnikov: sbornaya Kazahstana zavoevala serebro v kok-boru

Последние новости

img
Спорт 2026-09-06

Düniejüzilik köşpendiler oyındarı: Qazaqstan qwraması kök böriden kümis jülde ielendi
img
Спорт 2026-09-06

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى: قازاقستان قۇراماسى كوك بورىدەن كۇمىس جۇلدە يەلەندى
img
Спорт 2026-09-06

Vsemirnıe igrı koçevnikov: sbornaya Kazahstana zavoevala serebro v kok-boru

Все новости

news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Düniejüzilik köşpendiler oyındarı: Qazaqstan qwraması kök böriden kümis jülde ielendi
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى: قازاقستان قۇراماسى كوك بورىدەن كۇمىس جۇلدە يەلەندى
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Vsemirnıe igrı koçevnikov: sbornaya Kazahstana zavoevala serebro v kok-boru
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
ۆسەميرنىە يگرى كوچەۆنيكوۆ: سبورنايا كازاحستانا زاۆوەۆالا سەرەبرو ۆ كوك-بورۋ
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Всемирные игры кочевников: сборная Казахстана завоевала серебро в кок-бору
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Дүниежүзілік көшпенділер ойындары: Қазақстан құрамасы көк бөріден күміс жүлде иеленді
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Qazaqstan qwramasınıñ altın medal' sanı 32-ge jetti
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
قازاقستان قۇراماسىنىڭ التىن مەدالь سانى 32-گە جەتتى
news-img
overlay bottom
Спорт 2026-09-06
Çislo zolotıh medaley sbornoy Kazahstana dostiglo 32
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться