HİH ğasırdıñ ayaq şeninde bolsa kerek, Bwrıltoğaydıñ Qızılkiik degen jerinde Jwbanar degen kisiniñ şañırağında bir wl düniege keledi. Onıñ esimin aldıñğı balası Jopayğa wyqastırıp, Topay dep ataydı. Qalampır suımen şomıldırıp, mimen sılap, «ös-ös» dep kergilep-sozğılağanda, näreste iñgälap jılaudıñ ornına bılq etpey jata beredi eken. Mwnı körgen äyelder qayterin bilmey añtarısıp qalsa kerek.

Qırqınan şığa qoymağan näresteniñ «Allalap» jılağanın estigen Jwbanar men onıñ äyeli bwnı jaqsılıqtıñ nışanına joridı. «Swqtı köz, swmdıq tilden saqta», – dep tilek qılıp, säbidi köp jılatpauğa, besigine basqanı jolatpauğa tırısadı. Üş jasında sarnap tili şıqqan Topaydı äkesi jeti jasında auıl moldasına sabaqqa beredi. Aptiekti eki aytqızbay wğıp alatın Topay ağalarınan bwrın hat tanısa da, beytanıs Qwran tilin wğa almay, bası qatadı. Köñilindegini irikpey aqtara salatın ol bir küni moldağa:

– Taqsır molda, osı bizdi özimiz wğatın qazaq tilimen oqıtsañız, – dep tilek qılıptı. Biraq dümşe molda:

 – Bwl – Allanıñ tili, oğan şet bolıp bwrmalauğa bolmaydı! – dep Topayğa zekip tastaydı.

  Moldadan köñili şaylıqqan Topay oqudı qoyıp, el kezgen däruişke aynaladı. Ol ienge barıp, bastau bwlaqtan däret alıp:

– Jwbanardıñ wlımın,

Men Qwdaydıñ qwlımın.

 Ümitim – wjımaq,

 Qorqınışım – tozaq.

 Topay – wjımaqtıki,

 Jauızdar – tozaqtiki.

 Äueli Qwday eldi aman qıl,

Zwlmattan jerdi aman qıl.

Topaydıñ köñili sonda tınar, – dep qazaqşa taqpaqtap namaz oqıp, eki qolın qusırıp twrıp, qarğıp-qarğıp ketedi eken. Mwnı körgender tañırqap swrasa, Topay:

 – Alla auızğa senbeydi, ğibadattıñ bäri – jürekte. Qwdayğa qazaq tilimen de qwlşılıq etuge boladı, – deydi eken.

  Bireuler Topaydı «jındanğan» dep jazğırsa, al keybireuler şarapattı, äulie adam dep qadir twtatın bolıptı. Topay Altaydıñ kün betindegi on eki abaq kereydiñ ülken-kişi şañırağın bes sausağınday biledi eken. El kezip, jer kezip jürgen osı şayqınıñ mınaday birqanşa şarapattı qasietteri bolıptı: ol qanşa jol basıp el aralasa da, birde-bir köliktiñ üstine şıqpaptı. Öz ömirinde üylenudi oyına da almağan. Bwl turalı söz qozğağandarğa Topkeñ: «Hayuanğa bwt artpaymın, äyel qoynına jatpaymın, aram astan tatpaymın», – dep taqpaqtaydı eken.

Birde qwltay bolat Seyseke bidiñ üyinde qazaqşa minäjat qılıp otırğan Topay Şoqay mırzanıñ qajılıq saparına sät tilep, egilip jılaydı. Osını este saqtağan Jwpay Şoqay Baytwlağa barıp, ärkim süygen qwlına topıraq üyip, «qajı» atandırıp jatqanda, öziniñ ilik-şatıs tuısı emes Topay auzına tüsip, soğan arnap topıraq üyipti (sauaptı is jasaptı). Sonımen Şayqı Topay «Topay qajı» atanıp ketken eken.

1938 jılı Altaydıñ Örmegeyti degen jerinde ülken toy ötip, bäyge boladı. Bäyge töbege Mänkeydiñ kejimdelgen jüyrik atın äkele jatqan jigitter jayau kele jatqan Topaydı körip:

– Qajı, atqa minip alıñız, – dep qolqalaydı. Köne qoymağan Topakeñdi jas jigitter erkine qoymay, kejimdi atqa köterip salıp, jele jönelgende, «hayuanğa taqım timesin» dep eki tize, eki şıntağımen at sauırına şoraya qalğan Topay jığılmaptı. Bäyge töbege jetip, attan tüsip jatqan qajı: «Osı at bäygeden keledi», – dep kübirleydi. Topaydıñ aytqanı kelip, Mänkeydiñ atı bäygeden birinşi bolıp keledi.

  1940 jıldardıñ birinde Ertis boyında bir ülken toy bolıp, bir top äyel jer oşaq basında şay qaynatıp äbiger bolıp jatqanda, Topay jastau bir äyeldi tu sırtınan qapsıra qwşaqtay alıp, oqıranıp-oqıranıp jiberedi. Bwğan keybireuler tañdansa, keybireuler jatıp kep küledi. Älgi äyel şarşı topta özin masqaralap, qorlağan bwl adamğa bwrqırap şamdanadı. Al Topaydı tanitındar:

 – Qarağım, aşu şaqırma. Topay qajı degen şayqı ağañ osı, sälem berip batasın al, tilegiñ endi qabıl bolar, – dep aqıl aytadı.

Söytse, älgi äyeldiñ twrmıs qwrğanına 7-8 jıl bolsa da, bala kötermegen eken. Jwrttıñ aqılın alğan jas äyel Topaydıñ aldına barıp sälem etip, bata tilese, Şayqı:

 – Sen endi bala köteresiñ, wl tabasıñ, ol – Topaydıñ balası, – depti. Aytqanınday-aq, köp ötpey jükti bolğan älgi äyel wl tauıp, atın Topay qoyadı. Odan soñ tağı bir wl tauıp, onıñ atın Qarjaubay qoyğan eken. Qarjaubay Topaymen twstas ötken, biraq Topaydı ünemi kündeumen bolatın panasız adam eken. Sondıqtan Topekeñ «men Qarjaubay jürgen jolmen jürmeymin» dep keybir minäjattarda: «Topay – wjımaqtıki, Qarjaubay – tozaqtiki», – dep dwğa qıladı eken.

 Jarım ğasır Altay öñirin aralap, jaqsı-jamanın saralap, izgi jandarğa jüreginen jarıla aq dwğa oqıp, pasıq jandarğa aşı qarğısın ayamay bağıştap ötken osı bir päk sezimdi şarapattı jan 40-jıldardıñ bas şeninde Tösqwdıq degen bökter tauda o düniege köşedi. Tuıs-tuğan, el-jwrtı öz ösieti boyınşa sol jerge jerleydi. 40-jıldardıñ soñındağı qan keşti soğıs mezgiliniñ birinde Üş aymaq armiyasınıñ bir jauıngeri jau qorşauında qalıp, qaşa soğısıp, iendegi Şayqınıñ ziratına jetip panalap atısadı. Jau äskerin mañına qaratpaydı. Osı orayda kömekşi qosın kelip ülgerip, jau armiyası tıp-tipıl boladı da, älgi äsker aman qaladı.

  Bertinirekte tör äyeldiñ közi ilinip ketse, beytanıs bir qart tüsine kirip: «Äy, qarağım, ornıñnan twr, balañ oñşaldı», – depti. Selt etip oyanğan äyel basın kötergen zamatta näreste şırqırap jerge tüsedi.

   El işindegi ülkender Topaydı qazirge deyin «äulie» dep bas qoyadı (qwrmetteydi).

jaylauda tolğatqan bir twmsa äyeldiñ balası teris kelip, auır qaterge tap boladı. Tömendegi ülken auruhanağa jetkizuge tura kelip, sötkelep jol jürip, Tösqwdıqtağı şayqınıñ ziratınıñ basındağı bastauğa tüsip, damıldap susındaydı. Qinalıp jatqan