Шетелдегі қазақ әдебиеті

Автор: ADMIN

Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25 02:56:00

Біз әлеуметтік желілерде:

Тіліне тіршілікті тиек еткен ақындар

news single

    Қазақ айтыс өнерінің айтулы өкілі, төкпе жырдың тарланы Құрманбек Зейтінғазыұлы мен табиғат дарытқан тума талант Еркін Ілиясұлының жекпе-жек айтысы — тыңдарман қауымды тәнті еткен кесек туынды.

    Сан ұрпақтың жадында сақталып келе жатқан бұл жыр додасы — ұстаз бен шәкірт арасындағы өнер мектебінің озық үлгісі.

 

    Қисынды ой мен тереңнен тарта жырлауға құштар Құрекең «а» дегеннен-ақ ешкімге ұқсамайтын дара стилімен, тебірене толғайды:

Алғашында ел мекен алқауында,

Ел көңілін жүргем жоқ қайтаруға.

 Айналайын осы елдің көңілі ғой,

 Шалдың түсіп жүргені қайта ауылға.

Елдің көркі өседі өр ұлымен,

 Он үште ерген артымнан Еркінім ең.

Сен жеткенше, қарғам-ау, ентігіп ем,

Сен жеткен соң артымнан серпіліп ем.

Айналайын құлыным, разымын,

Үмітімді тірілттің өлтірілген...

 Ұлағатты ұстазының ұшқыр ойынан шабыт алған жас ақын бұл жекпе-жектің сындарлы сын екенін сезінді.

Бұлықсыған шабыттың тізгінін тежемей, арынды жырларын арыдан ағытты:

 Сіміріп күннің күзгі нұрын көктен,

Қартаймаса деп жүрсің ғұмыр-көктем.

Табиғат — шебер ана әуел баста,

Аптаған мына менің тілімді отпен.

 Құрманбек, талабыңды ақтамасам,

Кетейін тәмам қазақ бетін көрмей!

Нақ майданда нарқы биік, көркем де келісті поэзияның үлгісін көрсеткен жас ақын ағасына ағынан арылып, анық сенім білдіреді.

 

  Қырағы Құрекең болса, шәкіртінің сөз мәнісін сезініп:

Мынау Еркін — бірі екен телегейдің,

Оның сөзін әке боп өңемеймін.

Дүниенің қазағы жиналса да,

Жүз ақынды Еркінге теңемеймін,— деп оның өресін жоғары бағалайды.

Еркін өз кезегінде:

 Із қалар ақындармыз әр шағынан,

 Ел үшін шақырумыз — ортақ ұран.

Біздер деген ақиық болмасақ та,

Олжасыз оралмайтын сарша қыран, — деп, несібе қуған құзғын тірлік емес, азаматтық армен өмір сүретінін айғақтады.

 

   Айтыстың орта тұсында Құрманбектің:

Жетпістегі Қабанбай жауға шапқан Қубас атты мініп ап қырықтағы,— деп жас ақынға берген бағасы мен оған Еркіннің қайтарған жауабы, екі ақынның арасындағы рухани сабақтастықтың айқын белгісі. Сұңғыла Құрекең тарихи оқиғаларды (Абылай хан мен Ер Жәнібек аңызы) орайлы қолданып, айтыс мәнерін шебер аша түседі. Еркіннің: Ақын болу деген де азап екен, Тіліне тіршілікті тиек еткен, — деген жолдары — бүкіл өнер иелерінің болмысын сипаттайтын терең философия. Ақын болмысын, өмір мен өлеңнің өзара сабақтастығын осыншалықты дәлдікпен жеткізу — тек үлкен таланттың ғана қолынан келетін іс.

 

   Айтыс соңында Құрманбектің «орнымды ұсындым саған беріп» деп шәкіртіне сенім артуы — қазақ айтыс тарихындағы ерекше сәттердің бірі. Еркін болса, сол биік сенімді ақтап, айтысты өз деңгейінде түйіндейді: Сен ұсындың орныңды, асыл аға, Тапсырамын өлген күні немереңе... Ел есіне өрелігімен, көркемдігімен жатталған бұл айтыс келер ұрпаққа да кемел қалпында жетері сөзсіз. Өйткені мұндағы әрбір сөз — өмірдің өзінен алынған шындық, ал әрбір шумақ — қазақ рухының айғағы.

 

   Талапбек ТЫНЫСБЕКҰЛЫ, ақын,

    М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының кіші ғылыми қызметкері

    2009 жыл

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25

Омарғазы Айтанұлының дастандары туралы

img
Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25

Күн Астана – Нұр қаған

Последние новости

img
Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25

Күн Астана – Нұр қаған

img
Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25

Тіліне тіршілікті тиек еткен ақындар

img
Шетелдегі қазақ әдебиеті 2026-06-25

ӨР АЛТАЙДЫҢ АҚИЫҚ АҚЫНЫ

Все новости


Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться