logo
burger menu search Қазақша language menu
"Шалқар" газетіне 50 жыл!

Автор: ADMIN

"Шалқар" газетіне 50 жыл! 2026-05-27 23:13:00

Біз әлеуметтік желілерде:

Балалар әдебиетінің бәйтерегі: Құрманбай Толыбаевтың шығармашылық мұрасы

news single

    Балалар әдебиетінің бәйтерегі: Құрманбай Толыбаевтың шығармашылық мұрасы Қазақ балалар әдебиеті мен баспасөзінің тарихында өзіндік өрнегі бар, соңына өшпес мұра қалдырған тұлғалардың бірі  -  белгілі жазушы, ақын, этнограф және белді журналист Құрманбай Толыбаев. Ол саналы ғұмырын жас ұрпақтың рухани тәрбиесіне, ұлттық құндылықтар мен ана тіліміздің өрісін кеңейтуге арнады. Биыл тағылымды тағдыр иесінің туғанына 100 жыл толып отыр. Асы жайлауынан басталған тағдыр жолы Құрманбай Толыбаев 1926 жылы 14 сәуірде Алматы облысының ең көрікті өңірлерінің бірі  -  Асы жайлауында дүниеге келген. Тағдыр желісімен жастық шағы шекараның арғы бетінде өтіп, Құлжа қаласындағы ұйғыр мектебін тәмамдайды. Білімге құштар жас сондағы қазақ мектебінде алғаш еңбек жолын мұғалімдіктен бастайды. 1948 жылдан бастап Құлжа, Үрімші қалаларында қазақ тілінде жарық көретін газет-журналдарда қызмет атқарып, журналистика саласындағы алғашқы шыңдалу мектебінен өтеді.

   Тұғырлы тұлғаның жүрегі әрдайым «Атамекен» деп соқты. Осы аңсар оны 1955 жылдың тамыз айында өз отанына  -  Қазақстанға жетелеп келді. Алматыға оралған соң баспахана мен баспада корректор болып жұмыс істей жүріп, 1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін ойдағыдай бітіріп шығады. Ұлттық баспасөздің ұйытқысы Құрманбай Толыбаев  -  отандық баспасөздің, әсіресе балалар басылымдарының дамуына өлшеусіз үлес қосқан қаламгер. Оның 1963–1996 жылдар аралығындағы ширек ғасырдан астам уақыты шығармашылық ордаларда өтті:

·  «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газеті: Әдеби қызметкерден бастап, бөлім меңгерушісіне дейінгі жолды өтті.

·  «Балдырған» журналы: Бүлдіршіндердің сүйікті басылымында қызмет етіп, балалар психологиясын терең меңгерді.

·   «Шалқар» газеті: Тәуелсіздіктің елең-алаңында республикалық «Шалқар» газеті редакторының орынбасары болып, басылымның сапалық деңгейін көтеруге зор еңбек сіңірді. Сонымен қатар, ол көптеген қазақ шаңырағының төрінен орын алған дәстүрлі «Жыл – он екі ай» күнпарағын (календарь) шығару ісіне де ұзақ жылдар бойы жетекшілік етті. Поэзия мен прозадағы қолтаңбасы Қаламгердің алғашқы өлеңдері 1958 жылы «Достық даусы», кейін «Жырға сапар» (1961), «Жас дәурен» (1964) жинақтарында және «Бел-белестер» дастанында жарық көріп, оқырман қауым мен әдеби ортаның жоғары бағасын алды.

    Кейіннен жазушының қаламынан туған балалар мен жасөспірімдерге арналған мынадай іргелі туындылары жарық көрді: ·«Ай күледі» (1969), «Шынар» (1976) өлеңдер мен поэмалар жинақтары;

·   «Қайдасың, досым?» (1970), «Өжеттер» (1977) повестері;

·   «Шырын» (1974), «Балбөбек» (1979), «Күн бөбегі» (1981), «Шапақ» (1984), «Айдың жүзі дөңгелек» (1989) атты әңгімелер мен ертегілер жинақтары. Оның «Смельчаки» (1986) атты жинағы орыс тілді оқырмандарға да жол тартты. Жазушының бірқатар туындылары өзінің тәрбиелік мәні мен көркемдік қуатының арқасында мектеп оқулықтарына еніп, бүгінге дейін шәкірттер санасына ұялап келеді. Этнограф және шежіреші Құрманбай Толыбаев тек шығарма жазып қоймай, қазақтың ауыз әдебиеті мен этнографиясын жинақтаушы ретінде де танылды.

   Ол Мұзафар Әлімбаевпен бірлесіп «Алтын сандық» (1984) және өз бетінше «Бозінген» (1985) атты қазақ ертегі-аңыздарының жинағын құрастырды. Өмірінің соңғы жылдарында қаламгер тарихи және танымдық тақырыптарға терең бойлады: «Нар идірген» (1993): Қазақтың күй аңыздарын жинақтап, музыкалық мұрамызды түгендеді. «Әсет» (1995): Әйгілі әнші-композитор Әсет Найманбайұлының өмірінен сыр шертетін роман-новелласын жазды. «Қаныш Сәтбаевтың балалық шағы» (1999): Ұлы ғалымның балалық бейнесін жас ұрпаққа үлгі етті. «Бабадан қалған бар байлық» (2000), «Сырлы әлем» (2001): Ұлттық этнография мен танымдық әңгімелерді, мысалдарды топтастырды.

 

   Құрманбай Толыбаев 2004 жылы дүниеден озса да, оның артында қалған мол әдеби және журналистік мұрасы  -  руханиятымыздың алтын қоры. Оның жазған әрбір ертегісі, әңгімесі мен өлеңі жас ұрпақты отансүйгіштікке, имандылыққа және ұлттық салт-дәстүрді құрметтеуге тәрбиелей берері сөзсіз. Қаламгердің есімі мен еңбегі қазақ балалар әдебиетінің тарихында мәңгі сақталады.

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Әлем 2026-07-28

Apple qaytadan älemdegi eñ qımbat kompaniya atandı
img
Мир 2026-07-28

Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire
img
Общество 2026-07-28

MÇS: Bol'şinstvo utonuvşih v etom godu pogibli v zapreşennıh dlya kupaniya mestah
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
MÇS: Bol'şinstvo utonuvşih v etom godu pogibli v zapreşennıh dlya kupaniya mestah

Последние новости

img
Әлем 2026-07-28

Apple qaytadan älemdegi eñ qımbat kompaniya atandı
img
Әлем 2026-07-28

Apple قايتادان الەمدەگى ەڭ قىمبات كومپانييا اتاندى
img
Мир 2026-07-28

Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire

Все новости

news-img
overlay bottom
Әлем 2026-07-28
Apple qaytadan älemdegi eñ qımbat kompaniya atandı
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-07-28
Apple قايتادان الەمدەگى ەڭ قىمبات كومپانييا اتاندى
news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple vnov' stala samoy dorogoy kompaniey v mire
news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple ۆنوۆь ستالا ساموي دوروگوي كومپانيەي ۆ ميرە
news-img
overlay bottom
Мир 2026-07-28
Apple вновь стала самой дорогой компанией в мире
news-img
overlay bottom
Әлем 2026-07-28
Apple қайтадан әлемдегі ең қымбат компания атанды
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-07-28
TJM: Biıl suğa ketkenderdiñ köbi tıyım salınğan jerde köz jwmğan
news-img
overlay bottom
Қоғам 2026-07-28
تجم: بيىل سۋعا كەتكەندەردىڭ كوبى تىيىم سالىنعان جەردە كوز جۇمعان
news-img
overlay bottom
Общество 2026-07-28
MÇS: Bol'şinstvo utonuvşih v etom godu pogibli v zapreşennıh dlya kupaniya mestah
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться