بالا — اتا-اناسىنىڭ, وتباسىنىڭ ايناسى. "ۇيادا نە كورسەڭ — ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ" دەگەندى جيى ايتامىز. دەسەكتە, قازىر سول ايناعا قاراعان سايىن جان اۋىرتار جاعدايلار كوپ بولىپ بارادى. مۇندايدا "بەتىڭ قيسىق بولسا, ايناعا وكپەلەمە" دەگەن سوز ەسكە تۇسەدى تاعى. قوعامنىڭ, قورشاعان ورتانىڭ بەت-بەينەسىن جاسايتىن ادام. زاماننىڭ دا, ۋاقىتتىڭ دا يەسى سول. وندا نەگە بىز, ادامدار بويىنان وزىمىز كۇتكەن كىسىلىكتى كورە الماعان كەزدە "زامانىنا قاراي" دەپ زاماندى كىنالايمىز.

اتا-انالارىمىز قاي زاماندا بولسىن تالىم-تاربيەگە ەرەكشە كوڭىل بولگەن. جانە ۇل مەن قىزدىڭ تاربيەسىنە بولەكشە قاراعان. "قىزىڭ وسسە ۇلى جاقسىمەن, ۇلىڭ وسسە, قىزى جاقسىمەن اۋىلداس بول" دەگەن دە بىزدىڭ بابالارىمىز. وسى سوزدەردىڭ تامىرىنا ۇڭىلسەك, تاربيەنىڭ انانىڭ قۇرساعى, وتباسىنىڭ بەسىگىنەن باستالاتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ال قازىر وسى تاربيە دەگەن قاسيەتتىڭ قادىرى نەگە كەتىپ بارادى? نەگە جاستاردىڭ, ارينە, بارلىعىنىڭ ەمەس, ايتسەدە, كوپشىلىگىنىڭ بويىنان كەمشىلىكتەردى كوبىرەك كورىپ جۇرمىز.

بىردە قوعامدىق كولىكتە ۇلكەن كىسى مەن ون تورت-ون بەس جاسار ۇل بالا سوزگە كەلىسىپ قالدى...

ۇلكەن كىسى: "قاسىڭدا اكەڭدەي ادام تۇرعانىن كورىپ, قالاي داتىڭ شىداپ وتىر, ۇياتسىز" دەگەنى سول ەدى, ۇل ورنىنان ۇشىپ تۇردى... ۇلكەن كىسى ورىن بەرىپ جاتىر دەسە كەرەك, جاعاسىنا جارماسقان بالعىن قولدى كورگەندە كوزى شاراسىنان شىعىپ كەتە جازدادى. بالاسى جاعاسىنا جارماسىپ جاتسا, كوزى شىقپاي قايتسىن. بالا ۇلكەندى بىراز جەرگە اپارىپ تاستادى. ۇلكەن دە ايانعان جوق. ۇلكەننىڭ تىلى بالانىڭ اتا-اناسىنا تيدى. «تەكسىز, تاربيەسىز» دەگەندى جانىنا باتىرا ايتتى. بالا ونى جايباراكات قابىلداپ, "ۇش-تورت ادەمى" بوقتىعىمەن سىباپ الدى دا, ساعىزىن جاپىلداتا شايناپ وتىرا بەردى. توڭىرەكتەگىلەر «سۇمدىق-اي» دەستى. شىنىمەن سۇمدىق شىعار. ال ولاي بولسا, نەگە وسى سۇمدىقتاردىڭ تامىرىنا ۇڭىلمەيمىز? بالا جاعىمسىز مىنەزدى پەرىشتە بويىنا قايدان قوندىردى? قازىر تالىم-تاربيە توڭىرەگىندە اڭگىمە ايتىلا قالسا, قورشاعان ورتا مەن تەلەديداردى, تىپتى بالاسىنىڭ بويىنداعى كەمشىلىكتى مەكتەپ پەن مۇعالىمنەن ىزدەيتىن دە اتا-انالار كەزدەسەدى. سول تەلەديدارداعىنى قابىلدايتىن, مۇعالىمگە ەلىكتەيتىن كەزەڭگە دەيىنگى تاربيەگە جاۋاپتىنى قايدان ىزدەيمىز?

وسىندايدا "ۇيادا نە كورسە ۇشقاندا, سونى ىلەدى" دەگەن بابالار تاعىلىمى ويعا ورالادى. ال قازىر كوپ وتباسى جۇمىسباستى بولعاندىقتان, بالا تاربيەسىن مەكتەپكە تاپسىردى. ەندى قايتسىن. كۇنكورىس قاجەت.

تاڭ الاكەۋىمنەن كەتكەننەن قاس قارايا ۇيىنە ورالادى. شارشاپ-شالدىعىپ كەلگەن ادامنىڭ تالىم-تاربيەمەن اينالىسۋىنا ۋاقىتى دا, قۇلقى دا بولا بەرمەس. سوندىقتان دا ەركى وزىندە بولعان بالا ويىنا نە كەلسە, سونى ىستەۋگە بەيىم. كۇنى بويعى بار "تالىم-تاربيەشىسى" تەلەديدار, ودان قالسا, ەكى قۇلاقتى تارس جاۋىپ تاستايتىن شەتەلدىڭ مان-ماعىناسى جوق, مي شايقاپ, جۇيكە توزدىرۋدان باسقا پايداسى جوق مۋزىكاسى. ودان قالسا, ساناسىن سانعا بولەر كومپьيۋتەر مەن اۆتوماتتى ويىندار... بۇگىنگى كوپ بالانىڭ بار ەرمەگى وسى.

اتا-انا بالاسىن بەك سەنىپ تاپسىرعان مەكتەپتەگى تالىم-تاربيە جۇمىسىنىڭ دا تورت قۇبىلاسى تەڭ ەمەس. بۇرىنعىداي قوعامدىق جۇمىستارعا تارتىلمايدى. ۇيىرمە بىتكەننىڭ بارلىعى اقىلى. تەگىن دەگەندەرى بالالاردىڭ كوڭىلىنەن شىقپايدى دەسەك, اقىلى ۇيىرمەگە اقى تولەۋدى كەز-كەلگەن اتا-انانىڭ جاعدايى كوتەرە بەرمەيدى. كىتاپقا قۇمار بالالارىمىز دا كوپ ەمەس.

كۇنى بويى بوس جۇرگەن بالا ار نارسەگە ەلىكتەگىش كەلەدى. سوندىقتان بولار, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قىلمىستىڭ كوپ بولىپ تۇرعانى. ەسىرتكىگە, اراق-شاراپقا, شىلىمعا قۇمارلارى دا از بولماي تۇر. ال بۇل دەگەنىڭىز كەلەشەگىمىز دەگەن جاستارىمىزدىڭ ومىرىنە, العا قويعان ماقسات-مۇراتتارىنا كەرى اسەرىن تيگىزەرى حاق.

توڭىرەكتەن تۇڭىلگەن ساتتەردە قولىمىزعا الىپ جۇگىنەتىن ابايدىڭ ونىنشى قارا سوزىندە بالا, بالا تاربيەسى تۋرالى ايتىلادى. ابايدان ارتىلتىپ كىم ايتا بىلگەن. سول ونىنشى سوزدە... "بالانىڭ جاقسىسى — قىزىق, جامانى كۇيىك" دەلىنگەن. بالامىز جانىمىزعا كۇيىك تۇسىرمەس ۇشىن بىز تاربيە دەگەن تاڭىردى ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. قىزعا دا, ۇلعا دا قىرىق ۇيدەن تىيۋ كەرەك ۋاقىت قازىر. ۇلكەندەر كەمشىلىگى كوپ, كىشىلىگى جوق دەپ جاستارعا كوبىرەك وكپەلەيمىز. ال سول قاسيەتتەر وزىمىزدىڭ بويىمىزدا بار ما? وسىنى كوبىرەك ويلاساق.

تاعى دا قاراسوزگە جۇگىنسەك, ابايدىڭ "اۋەل بالاڭدى وزىڭ الدايسىڭ: "انە, ونى بەرەم, مۇنى بەرەم" دەپ. باستا بالاڭدى الداعانىڭا بىر ماز بولاسىڭ. سوڭى... بالاڭ الدامشى بولسا, كىمنەن كورەسىڭ? "بوقتا" دەپ بىرەۋدى بوقتاتىپ, كاپىرقيياڭقى, وسىعان تيمەڭدەرشى دەپ, ونى ماساتتاندىرىپ, ابدەن تەنتەكتىككە ۇيرەتىپ قويىپ, ساباققا بەرگەندە, مولدانىڭ ەڭ ارزانىن ىزدەپ, حات تانىسا بولادى دەپ, قۋ, سۇم بول دەپ, پالەنشەنىڭ بالاسى سەنى سىرتىڭنان ساتىپ كەتەدى" دەپ تىرى جانعا سەندىرمەي, جات مىنەز قىلىپ, وسى ما بەرگەن تالىمىڭ? وسى بالادان قايىر كۇتەسىڭ بە?!» دەگەن سوزى بىزدى بۇگىندە كوبىرەك ويلانتسا كەرەك-اۋ. ويتكەنى, دال قازىر بىر-بىر وتباسىنىڭ تورەلەرى ابايدىڭ مىسالىنداي تاربيەلەنىپ جاتقانىندا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. تۇسىنەمىز... كوزىمىزدىڭ اعى مەن قاراسىنداي ەكى-ۇش بالانى ەركەلەتپەگەندە قايتەمىز دەيتىن بولارمىز. بىراق, سول ەركىن ەركەمىز وز ماڭدايىمىزعا تاياق بولىپ تيمەسە دەيسىڭ...