logo
burger menu search Қазақша language menu
Отбасы

Автор: ADMIN

Отбасы 2026-04-15 14:16:36

Біз әлеуметтік желілерде:

Qız wzatu

news single

   Qız balasın qwrmettep, oñ jaqtan orın beretin halıqpız. Baliğat jasına tolğan soñ, ayalı alaqanda mäpelep ösirgen ayaulı boyjetkenniñ de wzatılar uaqıtı keledi. Endi ejelden kele jatqan salt-dästürge süyensek, qızınıñ wşqan wyadan wzap ketuine anası äu bastap dayındalıp, jasauın rettep, säukelesin dayındasa, äkesi toydıñ qamına kirisedi.

 

  «Qız jasauına» qazaq asa män bergen. Ol zergerlik bwyımdar, kilem, tekemet, säukele, qımbattı kiimder, ıdıs-ayaq t.b. zattardan qwraladı. Tipti, qız jasauı bergen qalıñ maldıñ bağasınan da artadı. Sırğa salu erteden kele jatqan dästür. Köbine tekti jerdiñ qızına özgeler qwda tüsip alıp ketpesin dep aldın ala sırğa taqqan. Qızğa sırğa taqpas bwrın onıñ ata-anasınıñ rwqsatın aladı. Keyde jaqsı aralasatın dostar wl-qızdarı besikte jatqan kezinde qwda bolısıp, sırğa tağıp, ayttırıp qoyatın. Sırğa tağılğan qız qalıñdıq atalıp, onı keyin boyjetip, jigit jaq qalıñmalın tölep alıp ketkenşe ata-anası qattı qadağalağan. Mwnda da ülken tärbielik män bar. Sırğa tağılğan qızğa sauıq-sayran qwruğa bolmaydı. Ol barınşa inabattı boluı qajet.

 

   Köp jıldar boyı wmıt qalğan bwl dästürdi qayta jañğırtpaq bolğan halıq oğan özgertuler engizip alğan.  Sırğa taqqan qızdıñ bası bos emes ekenin özgeler bilu üşin erekşelep, altın salğan. Sırğa salıp ketken qızdı qwdalar alıp ketuge barğanda «Osı elde bizdiñ altınımız bar edi, soğan keldik» dep qalıñdıqtı altınğa teñeytin. Keyde sırğanıñ ornına qızğa üki taqqan. Sondıqtan da ükili börikti tek qalıñdıqtar ğana kigen. Jigitter börkindegi ükisine qarap, qızğa qwda tüsip qoyğanın sezetin. Sırğa tağudıñ tağı bir tälimdik mäni - qız kelin bolatının qız kezinen bilip, üy şaruasına erte aralasıp, ülken ömirge zañdarın meñgeredi. Onday qız attağan bosağasında köp qinalmaydı. Wzatılar qız qasına jeñgesin alıp, alıs-jaqın tuıstarın keminde bir ay aralaydı. Bwl dästür «qız tanısu» dep ataladı.

 

   Sıñsu – «qız tanısuda» aytılatın wzatılar qızdıñ äni. Erkeletip ösirgen ata-anasın, öz üyindegi baqıttı şağın, ol künderdiñ arta qalıp jatqanın, ösken üyinen wzap ketetinin änge qosıp, özin wmıtpay, sağındırmay eske alıp, kelip twruların tuıstarına «sıñsu» arqılı änmen jetkizetin öte ädemi körinis. Biraq bwl dästür qazir wmıtılğan. Barğan üyleri onıñ  dayındalıp jatqan tösek-ornına kilem, alaşa, sırmaq, kiiz üydiñ kerege, üzik, tuırlıq, kerme-bau sındı bwyımdarın jäne kiim-keşegin tartu etedi. Tösek-orındı dayındauğa auıl-aymaq atsalısadı, ismer äyelder, zergerler, twrmanşılar, üyşiler kirisedi. Qorjının arqalap, qızdıñ qalıñmalın aldığa sap qwdalar keler sät te jaqındaydı. Qwdalar kele jatqan kezde esik aldına eki adam arqan keredi.

 

   «Arqan keru» saltın jasağan adamdarğa qwdalar jağı öz joralğısın (äşekey bwyımdar, mata, aqşa t.b.) beredi. Küyeu bolatın jigit börkiniñ töbesine üki qadap, iığına qızıl şapan jamılıp, ökşeli etikpen jwrttan erekşe kiinip keledi. Börikti basa kiip, sıpayılıqpen kelu küyeuge mindet. Olay bolmağan jağdayda küyeuge ayıp salınıp, külkige qaldıradı. Küyeu atın balalar alıp oyınğa aynaldıradı. Atqa minip, jarısıp, auıldıñ arasında atpen şauıp köñil köteredi. «Küyeu atımen kül tası» degen maqal osıdan qalsa kerek. Bwl da dästürdiñ bir türi. Jaña qwdalardı kütip alğan qız jaq qonaqtarğa qwrmet qılıp, törge şığaradı. Jastarğa bir bölek, ülkenderge bölek dastarhan jasaladı. Astan auız times bwrın qwdalarğa «qwyrıq-bauır» asatu saltı orındaladı. Äkelgen adam «bauırday jaqın, qwyrıqtay tätti bolıñızdar» dep tilek bildirip, barlıq qonaqtar men qwdalarğa asatadı.

 

   «Qwyrıq-bauır jediñ be, qwda boldım dediñ be» degen mätel osıdan qalğan… Qwyrıq-bauır jelingen soñ qwdalar jağı tabaqqa ırımdap aqşa saladı. Bwnı tabaq äkelgen kelinder özara bölip aladı. Arnayı soyılğan maldıñ jas etimen qosa soğımnan arnayı saqtalğan sür etten sıbağa asadı. Mwnda qwdalardıñ sıbağa jambası mindetti türde boladı. Bwl dästür «sıbağa tartu» dep ataladı. Qazaqta bas, jambas, wltabar, asıqtı jilik, tös degenderdiñ özderiniñ iesi – ornı boladı. Soğımnan qwdağa, basqağa sıbağa beru- qazaqta özgermeytin zañ. Qız aluğa kelgen jigittiñ aldına tös, jiligimen bir tabaq et tartıladı.

 

    Tabaq äkelgen jeñgege sıy aqı beru kerek. Mwnı «qız alar» dep atağan. Bwl dästür büginde oñtüstikte biraz saqtalğan. Al özge aymaqtarda wmıt bolğan. Qwdalar auqattanıp, aptığın basqan soñ, bolaşaq kelinderin tanıstıradı. Qwdaği körimdigin beredi. Qızdıñ anasına arnayı «süt aqısı» kädesi tartu etiledi. Odan keyin «qorjın sögu» dästürine kezek keledi. Bwğan äyelder jinaladı. Qorjınnıñ auzına bir kiimdik pwl salınadı. Ol qorjın auzın sökken adamnıñ sıbağası. Qımbat, jağalı kiimderdi qızdıñ äke-şeşesine kigizedi. Al qorjındağı tağamnan bar jiılğan qauım däm tatadı. Qazaq saltı boyınşa qwda-qwdağilar qız aluğa barğan tüni wyıqtamauı kerek.

 

   «Jaqsı tağam qalğanşa, jaman qarın jarılısın» dep, qwdalardıñ bergenin jey beredi. Eger wyıqtap ketse kiimin qwdalardıñ biri  tigip tastap, ayıp töletetin bolğan. Sol üşin işip-jeuge de, wyqığa da, öleñ aytısuğa da şıdauı kerek. Mwnı qazaq «kiim tigu» dep ataydı. Wzatılatın qızdıñ basına säukele kier sät te jaqındaydı. Otauğa qwda-qwdaği tegis şaqırıladı, olar körimdik ataydı. Onan soñ anası qızınıñ oñ jaqtağı ükili taqiyasınıñ ornına säukele kigizip, enesinen bayğazı aladı. Toy tarap bir künnen keyin ülkenderdiñ aq batasın alıp, qız öz bosağasınan attanatın kez keledi. Bwl küni küyeu eñ artınan şığıp, qayın jwrtınıñ bosağasına bir şapan ilip ketedi.

 

    Bwl küyeu jigittiñ «Osı üydiñ men de bir wlımın, bosağasınan qol üzbeymin. Istıq-suığında osınnan tabılamın» degen işaratı. Mwnı «bosağağa ilu» nemese «su şapan» dep te ataydı. Qızdı wzatatın küni kelin jäne basqa äyelder kiiz üydiñ işinde boladı da, aujar aytatın jigitter sırtta at üstinde boladı. Erkekter twrğan jaqtıñ  bir üzgi alınıp, aşıq boladı. Qız ata-anası, bauırı, ağa-jeñge, el-jwrtımen qoştasudı öleñmen jılap twrıp aytadı. Aujardı köbinese wzap bara jatqan qayın siñilisine janı aşıp, köñili bosağan jeñgeler aytadı. Bwl salt «satın» nemese «au-jar» dep atalğan. Sıñsumen şatastıruğa bolmaydı. Al «jar-jar» turalı aytsaq, ejelden kele jatqan dästür.

 

    Qızdıñ qoştasu keşinde, qız attanardağı qız ben jigittiñ aytısı. Mäselen, jigitter qızdıñ jılamauın, äke ornına äke bolar qayın atası barın aytadı. Qızdar jağı qimastığın bildirip, qanşa äke bolsa da öz äkeñdey bola almasın aytıp, ayağın suırıp-salma aytısqa äketedi. Twrmısqa şığatın qız öziniñ oramalın siñlisine beredi. Ol - «seniñ de öz baqıtıñ jolığıp, jolıñ aşılsın» degen belgi.

 

   Bwl räsim «şarğı salu» dep ataladı. Şarğını alğan qızğa joldastarı, jeñgeleri, kelinderi baqıt, maqsatına jetuine tilektes boladı. Toy tarqap, qwdalar jolğa şıqqan soñ qız şeşesimen, ülken jeñgesi men kişi bauır-siñililerimen arnayı dayındalğan kölikke otıradı. Wzatılğan qızğa artına qarauğa bolmaydı. Qwdalar alda, olardan keyin «şañıraq-tüye» - qız köşi jürip otıradı. Qız auılınan şıqqan soñ bwl köşti «qız köşi» - dep aytadı. Biraz jürgen soñ «qız köşin» «kelinşek köşi» - dep ataydı.

 

   «Kelinşek köşi» auıl janınan öterde auıl adamdarı köşti toqtatıp, käde swrap, jaqsı tilekterin joldap, sät sapar tileydi. Bwl salt «Tüyemwrındıq» dep atalğan. Qızdı bar saltanatımen jigittiñ auılına äkeledi. Osılay qız balanıñ balalıq bal däureni artta qalıp, jwbımen birge jaña ömirge ayaq basadı.

 

   Mısalı, biletter satıp alıp qoysañız da, Türkiyağa demaluğa barudı josparlap jürgeniñiz jaylı nemese küyeuiñizben birge tañdap qoysañız da, jihazdı auıstırğıñız keletininiñ turalı aytsañız boladı.

 

   5.    Paydası bar adam etiñiz

 

   Şeksiz keñester berip, ömirdi üyretetin ene köbinese bir ğana qajettilikti jüzege asıradı. Ol  – wlına paydalı bolu, yağni kelinin üyrete beretin ene äli de öz balasına paydalı boludı qalaydı. Sondıqtan eneñizdiñ kömegin qabıl alu arqılı oğan kömektesiñiz. Sonımen qatar, siz künderdiñ bir küni onıñ kömegine mwqtaj bolasız. Mısalı, balalardı, päterdi qaray twruın, kömek körsetetin tanıstarı bar-joğın swrap, ötinuiñiz mümkin. Siz eneñizden kömek swray otırıp, oğan keremet sıylıq jasaysız. Biraq, onı ayağannan jasaytınday bolıp sezinuine jol bermeñiz.

 

   Eneñizge ünemi balalar äjesin sağınıp, swraydı deseñiz kez-kelgen ene nemerelerin quana qarsı aladı. Al, sol uaqıtqa siz jeke şaruañızdı bitirip alsañız nemese küyeuiñizben romantikalıq keş ötkizseñiz boladı. Eneñizden recepter swrap, üy şaruaşılığında qoldanatın täjiribelerin üyreniñiz. Oğan ädeyi istemeñiz, öytkeni är adamda siz üyrenetin närse boladı. Sondıqtan, aqıl swrap, neni qalay jasağanın bilip, öziñizge keregin alıñız. Mümkin, ol bwl üşin özin öte maqtan twtatın şığar. Sondıqtan siz oğan özin öte baqıttı sezinuge mümkindik bere alasız. Jäne mwnday adamda aqıl aytıp, qazımırlanıp, özin moyındatudıñ qajeti bolmaydı.

 

    6.    Ol – bastı adam

 

   Qalay bolğan künde de, eneñiz solay oylasın. Sondıqtan, onıñ köz aldında küyeuiñizdi qwşaqtap, süyip, nazarın öziñizge audartıp, wlınıñ sizdiñ aumağıñız ekenin körsetuge tırıspañız. Eneñiz wlımen kezdeskende qalağan närsesin jasasın. Ol mwnı bağalaydı. Al sizde küyeuiñizdiñ janında bolatın basqa uaqıtta jetip, artadı. Onıñ şeşimimen talaspañız jäne eneñizdiñ keñesi dwrıs bolmasa da, oğan balasına qamqorlıq körsetuine mümkindik beriñiz.

 

     Eger, ol dastarhan basında gastritpen auırıp jürgen küyeuiñizge quırılğan kartop, üy şwjıqtarın berip otırsa, «joq, joq, oğan jeuge bolmaydı» degen sözderdi aytıp, kedergi keltirmeñiz. Bwl sizdi de , küyeuiñizdi de jäne eneñizdi de jaqsı jağınan körsetpeydi. Birinşiden, sizdiñ küyeuiñ ne isteu kerektigin özi bilui tiis. Ekinşiden, eger eneñiz wlınıñ auruı turalı bilmeytin bolsa, onda siz onıñ gastritin emdep şarşağandarıñızdı aytıp, kez-kelgen uaqıtta eskerte alasız.

 

     Öytkeni, anası balasınıñ auruı turalı bilse oğan ziyan närse jasaymaydı. Siz onıñ wlın alıp kettiñiz, biraq otbasında bireuge kerek bolu qajettiligi äli qalıp qoya beredi. Eger siz oğan arasında kömektesetin bolsañız, öziñiz üşin tınış ömirdi qamtamasız ete alasız  jäne tipti eneñizdiñ senimdi dosı jäne odaqtası bolasız. Öytkeni, ol sizden qauip sezinbeytin boladı.

 

   7.    Jaqsı äyeli bolıñız  

 

    Az da emes, köp te emes. Bwl kez-kelgen anağa wnaydı jäne ol riza boladı. Wlınıñ qarnı toq, wqıptı jürgenin körgen ana baqıtsız bolmaydı jäne sizge aşulana almaydı. Eger tipti, eneñiz sizge ädiletsizdik körsetuin jalğastıra beretin bolsa, sizdi küyeuiñiz qorğaydı. Tipti, küyeuiñiz qanday da bir jolmen sizdi renjitetin bolsa, sizdiñ jaqsı äyel boluğa degen şınayı küş-jigeriñizdi körgen eneñizdiñ özi sizdi qorğaytın boladı. Al, mwnday artilleriyağa birde-bir erke qarsı twra almaydı. Sonday-aq, eneñizge otbasıñızdağı barlıq närse sizdiñ baqılauıñızda ekenin körsetpeñiz.

 

    Sonda ol eşteñege alañdamaytın boladı. Öytkeni, analar eş uaqıtta wldarınıñ etek astı erkek bolğanın armandamaydı. Onıñ üstine, ol wlınıñ kelinniñ aldında qwrday jorğalap jürgenin körse, sizden qauipti köre bastaydı. Bwl degenimiz ene men kelin arasındağı bitpeytin kikiljiñge alıp keledi.

 

    8.    Orınsız jazğıruğa köñil audarmañız

 

  Keyde sebepten-sebepsiz tiiskendi wnatatın eneler boladı. Onıñ jalğız sebebi – işki jan düniesinde psihologiyalıq problemalar bolğannan. Al siz mwnday jağdayda eşteñe  istey almaysız. Sondıqtan, osınday sebepterdiñ sizdiñ ömiriñizdi qwrtuına jol bermeñiz. YAğni, eneñizdiñ orınsız sözderine män bermeñiz. Eşkimnen eşteñe kütpey-aq, eneñizge de, küyeuiz ben öz otbasıñızğa da qamqorlıq jasañız. Ene degen – ana.

 

   Sondıqtan ol wlına jaqsı äyel bwyırğanın körmeui mümkin emes. Sonımen qatar, osınday ziyandı adamdar şınayı jağdaydı tüsinedi jäne sizdi iştey bağalaydı, tek jeke sebeptermen bildire almaydı. Bälkim, siz üyden ketip qalğanda, wlına sizdi qaytarudı talap etetin birinşi adam eneñiz boluı mümkin. Jaqsı jar da, jaqsı de kelin boluğa boladı. Jwbaylarıñız üşin - sizdiñ eneñeñizben qalay äreket etu turalı 8 nwsqa.

 

    Enemen jaqsı qarım-qatınas ornatu – tek aqıldı äyelderdiñ ğana qolınan keletin öte näzik diplomatiya. Eger, siz onıñ barlıq äreketteriniñ sebepterin tüsinseñiz jäne onı keşirseñiz, eneñizben jaqsı qatınas ornata alasız. Biraq, mwnı öziñizdiñ minez-qwlqıñız ben otbasıñızda jasağan isteriñizge qanağattanğan jağdayda jasau kerek. 

 

   Ärine, öte ziyandı jäne jağımsız eneler de boladı. Bwl jağdayda onıñ äreketiniñ sizdiñ otbasıñızğa az äser etui öz qolıñızda. Sebebi, siz onı öziñizdi qwrmettetip, sıylata almaysız. Siz tek jaqsı äyel  jäne barlığına qaramastan jaqsı kelin bola alasız. Al uaqıt bärin öz ornına qoyadı.

 

  

Басқалармен бөлісе отырыңыз
Пікірлер

Басты жаңалықтар

img
Тарих 2026-04-15

قارىن تۇيرەۋ تۋرالى نە بىلەمىز?
img
Отбасы 2026-04-15

Qız wzatu
img
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15

Qazaqtıñ balağa aydar, twlım qoyuında ne män bar?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
Qazaqtıñ balağa aydar, twlım qoyuında ne män bar?

Последние новости

img
Отбасы 2026-04-15

Qız wzatu
img
Отбасы 2026-04-15

قىز ۇزاتۋ
img
Отбасы 2026-04-15

Қыз ұзату

Все новости

news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
Qız wzatu
news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
قىز ۇزاتۋ
news-img
overlay bottom
Отбасы 2026-04-15
Қыз ұзату
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
Qarın tüyreu turalı ne bilemiz?
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
قارىن تۇيرەۋ تۋرالى نە بىلەمىز?
news-img
overlay bottom
Тарих 2026-04-15
Қарын түйреу туралы не білеміз?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
Qazaqtıñ balağa aydar, twlım qoyuında ne män bar?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
قازاقتىڭ بالاعا ايدار, تۇلىم قويۋىندا نە مان بار?
news-img
overlay bottom
Ұлттық құндылықтар 2026-04-15
Қазақтың балаға айдар, тұлым қоюында не мән бар?
Международное интернет-издание "Shalqar kz"
Подписка на важную информацию международного интернет-издания "Shalqar kz" Будьте в курсе последних новостей Ваша электронная почта подписаться